VANRAM SEP ANG AW Part 1

Mi hausa tak mai hian, “Sapramah ka zinpui ang che, i kalna, thlenna, ei tur leh in tur, duhzawng leina senso zawng zawng ka tum vek ang a, i duhna hmun hmunah ka hruai ang che,” ti ta sela, thil dang ngaihtuah a har viau ang. Chhung khat leh thiante bulah duh thu kan sam ang a, mut pawh kan mu tui lo vang. An tia lawm, vanram hi kal kan duh vek a, mahse tumah hian vawiina kal chu kan duh lo.Vanram ngaihtuah hian min tilawm ngei a, mahse vanramah chuan enge lo awm ang a, enge kan tih ang tih lamte kan ngaihtuah peih vak lo. Kan khawvel nun hi kan thlahlel khawp a, damlaia mi hausa chan, thih hnua Lalzara chan changtu nih hi kan duh ber a. Sapram kal tur chuan kan inpuahchah nasa hle ang a, kan Saptawng thiam ang angte kan practice ang a, ei leh in kan fimkhur ang a, thawmhnaw ken turte kan thlang uluk viau ang. Kan chatuan hmuna kal tur erawh hi chuan lo inbuatsaih vak
pawh kan tum lo va, nakinah chatuan ko kan han dah meuh chuan kan lo inbuatsaih tha lo chu kan inchhir viau mai thei a ni.

Krista zara kan chan tur vanram kan sep hmain hengte hi hriat a pawimawh hle ang. Pakhatnaah chuan he khawvela min dang thintu hun leh hmun (time and space) hi an awm tawh dawn lova. “Aw, hun min daltu hi a bo hunah,” tih te, “Tun hma tun hnu keinin kan ti, nangin tun i ti fo,” tih hla kan sak thinte hi a takin a thleng tawh dawn a, “Hun a awm tawh lo vang,” (Thupuan 10:6) hi a ni dawn a, vanramah chuan ‘tun’ a ni reng tawh ang a, ‘mit khap kar’ kan tih hian tawp chin a nei hek lovang. Tin, boruak, lei, tuifinriat, thil reng reng min dai dangtu (space) hi a awm tawh dawn lo va, hetah, sawtah tih hi kan hre tawh dawn lo a ni.

Pahnihnaah chuan tuna kan hmuh theih lei (earth) te, van (heaven) te, ‘van leh khawvel’ kan tih mai (universe) te hi an boral vek dawn a, Pathianin van thar leh lei thar a siam dawn a ni. Tuna awm mek lei leh van hi a ropuiin hriatsen rual a nih loh nen Pathianin, “Awm rawh se,” a tiha lo awm mai an ni a, van thar leh lei thar siam chu Pathian tan a harsat loh tur zia kan hrethiam mai ang chu. “Lei leh van a ral ang a, ka thu erawh chu a ral lovang.”(Mat.24:35) “Nimahsela Lalpa ni chu rukru angin a lo thleng ngei ang, chumi niah chuan vante chu nasa taka riin a boral ang a, thil bulte chu meia em ralin a awm tawh ang a, lei leh a chhunga
hnathawh awmte hi a kang ral ang.” (2 Pet.3:10) “Nimahsela a thutiam ang chuan van tharte leh lei thar, a chhunga felna awmte chu kan beisei a ni.” (2 Pet.3:13) “Tin, van thar leh lei thar ka hmu a, van hmasa leh lei hmasa chu a boral tawh a, tuifinriat pawh a awm tawh lo a ni.”( Thupuan 21:1) Chu van tharah chuan engtinnge kan awm anga enge kan hmuh ang tihte rinna leh Bible-in min hrilh kan hriatthiam ang angin i han sep rawtui dawn teh ang.

II
Dampa Sanctuary-ah khuan Forest Guard pakhat hian Mizorama awm ngai pawh ni lo, a hming erawh kan hriat vek ‘samak’ (rhino) hi hmu thut mai sela, a ngawih bopui maiin in ring em? A pute a hrilh ngei ang a, Forest hotute chuan tupawhin a en theih e ti se Aizawla mipa zingah, “Kei chu ka en duh lo ve” ti an awm ang em? Kelkang kal ve lo an sawi ang deuhin samak hmu ve lo nih chu a nuam vak lovang. Min Siamtu Pathian hian kan rilruah hian ‘chatuan’ a dah a (Thuhriltu 3:11),  chu chuan min Siamtu hmel hmuh min chaktir a, amah hriat chian min chaktir thin. “Ka hmel zawng rawh u” tia i sawi lai khan ka thinlung chuan i hnenah, “Lalpa, i hmel ka zawng ang,” a ti a. (Sam 27:8) Mahse kan Pathian hi ‘hmuh theih loh Pathian’ a ni rih  tlat mai a ( 1Tim. 1:17) amah hmu teuh ber Mosia hnenah pawh, “Ka hmel zawng i hmu thei lovang, mi hmua nung reng thei tumah an awm si lo va,” a tih kha (Ex. 33:20) Nula tlangval kan nih chuan kan bialnu, kan bialpate hmel hmuh kan chak thin. Puipunnaah an hmel kan zawng a, kan hmuh loh chuan kan ‘hnim’ ruai thin. Kan nu leh pa emaw, kan unau kan hmangaih takten min boralsan a, an hmel hmuh leh kan chak a, thlanmualahte va kal a an hmel hmuh mai tur awm dawntein kan hre thin. Lal Isua hmangaihtu tak takte hian a hmel hmuh an chak thin a. “Aw vawi khat tal  inhmu ila, vawi khat tal Nang hmu ila,”  tih hi an hmangaih biahthu an chhamna a ni.  Mittui tla chunga, ” Isu, ka hmangaih che, ka ta i ni e,” titute hian a hmel tak hmuh an chak thin. Ka nupui hi ka hmangaih hle a, mahse vawikhat mah mittui tla chung hian ‘Ka hmangaih che,’ ka tih ka hre lo. Mahse Lal Isua hi chu ‘morning walk’- a ka kal laite hian min hmangaihzia ka ngaihtuah chhuak thin a, ka inrin loh lai hian ka mittui a baw zawih thin. “Isu, ka hmangaih che,” han tih rualin mahni bula lo awma a hmel han hmuh mai chu a va chakawm thin em!  “Nang hmututen an lawmzia hi thuin an sawi thei lo,” tia zaitute pawh hian rinna mit maiin kan hmu a, Tirhkoh Paulan, ” Tunah zawng darthlalangah kan hmu riai ruai a ni, ” (1 Kor.13:12) a tih ang chauh kha kan ni. Lal Isuan kei mi hmu chu Pa hmu an ni a tih hun, khawvela a len lai khan kan hmu ve hman si lo. Vanramah erawh chuan ‘inhmatawnin’ a ni dawn a ni.

Vanramah chuan min hmangaihtu Lal Isua chu a hmel kan hmu tawh ang a, khawvela amah hmangaih vetuten an thlakhlelh ngawih ngawh a hmel ngei hmuh chu a takin a thleng tawh ang. “A bawihte chuan a rawng an bawl ang a, a hmel an hmu ang a, a hming chu an chalah a chuang bawk ang..” (Thupuan 22:3,4) Amah chu a awm pangngai ang takin kan hmu dawn a ni (1 John 3:2)  Chutah chuan a hmangaih-nate, a thatna leh zahngaihna, a thiltihtheihna leh a ropuina, a Pathian nihna (attributes) zawng zawngte chu a famkimin kan hre tawh ang a, keini hi amah ang a awm ( 1 Jn. 3:2) ni lo phei ila kan puakkeh thei hial ang. ‘A ropui turzia chu aw,  ka sawi thei lo.’  Vanram  en turin ni leh thla leh khawnvar a ngai tawh lo. “Pathian ropuina chuan a en a, an khawnvar chu Beram No a ni si a.”(Thupuan 21:23)   Vanram kan thlen huna ennawm mak tak chu  Lal Isua leh kan Pa hmel a nih  chu mawle !  “Kan Pa hmel duhawm leh lawmawm, engtiknge ka hmuh ang? ” tih chu a takin kan chang dawn a ni.

III

Synod Choir -ah hian tel tawh kan awm em le? Anni hi a member turte an duhtui a, an inthlan chhuah dan chiah chu ka hre lo va. An aw a tha hlawmin an zai pawh hi a mawiin ngaihthlak a nuam thin. An zinga tel ve a chakawm thin a, mahse mi naran tan han tel vena chi rual a ni lo. Zaipawl dang Lungchhuan Pavalai Zaipawl te, TBZ leh Leprosy Mission Choir te pawh hi an va zai thiam em! Mi mal zaithiamte hi chu sawi lo mai ila. Khawvelah hian vawi khat na reng reng mi hriat hlawh hat ni tur chuan inkhel thiam emaw, zai thiam emaw nih a tul a ni an ti. Mahse heng mi larte pawh hian ‘expiry date’ an nei vek mai.

Vanramah erawh chuan zai thian thlan khawm hlir kan ni dawn a nih chu! A kel rawl a kel rawla mi bula lo zai ve, aw lai zet zeta lo phun vete pawh hi Mizo Idol No. 1 aia zaithiam vek kan ni dawn a. Vanramah chuan kan talent leh thiam vete hi chhiarkawp thiamten ‘nth degree’ an tih ah hian hlankai a ni dawn a, piangsual kan awm lo mai ni lovin zaithiam lo kan awm dawn tawh lo a ni. A chhan chu vanram hi engkim famkimna hmun tur a ni. Vanrama zaipawl member tur hi mi 144,000 chauh ni awmin a hriat theih a. “Hla thar ni awm tak hi an sa a, lei ata tlan tawh mi nuai khat leh singli leh sangli chauh lo kha chuan tuman  chu hla chu an zir thei lo,” tih hi a awm mauh mai a.( Thupuan 14:3) Mahse Thupuan 7:9&10 ah chuan heti hian kan hmu a: “Chumi hnuah chuan ka han en a, tin, ngai teh, mipui tam tak, tuma chhiar sen loh, hnam tin zinga mi te, chi tin zinga mi te, mi tin zinga mi te, tawng tin zinga mi te puan var sina tumkau kengin, lalthutphah hmaah leh Beramno hmaa ding ka hmu a, tin, chungte chuan aw ring takin, “Kan Pathian lalthutphaha thua hnenah leh, Beramno hnenah chhandamna,” tiin an au (zai) a.

Keini Pathian Beramno Lal Isua thisena silfai tawhte chu heng mite zingah hian kan tel ngei ang. Hla thar an sak chu eng hla nge ni ta ang le? Thupuan 15: 3,4 -ah chuan heti hian kan hmu a: Tin, Pathian bawih Mosia hla leh Beramno hla
“Aw Lal Pathian,  Engkimtithei
I thiltihte chu a ropuiin a mak a,Nang, hna tin Lalber,
I kawngte chu a felin a dik a ni.
Aw Lalpa, tunge i hming zah lo vanga
Chawimawi lovang?
Nang chauh i thianghlim si,
I thiltih felte chu tihlan a nih tawh avangin,
Hnam tinrengin chibai an rawn buk ang che.”

tih hi an sa a. Pathian tingtang kengin  darthlalang tuifinriat kama dingin an zai a nih chu maw le. Keini pawh kan tel ve ngei ang. He leia hla phhuah thiamte hian  vanrama an hla phuah thar mawi dan turzia leh Pathian a chawimawi ropui turzia tunah suangtuah thiam a har. Keini tak ngial pawh a Tenor sang tawk leh tliang tawka “Chatuanin ro a rel e,” tia kan han zai vau vau tur chu a va nuam dawn em! Ka hritlang,  ka aw a chhang deuh tih awm dawn bawk si lo. Vanramah chuan Lalpa faka zai hi kan duh leh duh loh pawh a ni lo vang, “I can’t  help singing,” ( Ka zai lo thei lo) tih ang hi a ni tawh zawk ang.