“Unau aia nghet zawk thian an awm thin.” (Thufingte 18: 24)
Kum 1970 khan Gwalior-ah Municipal Commissioner hna ka chelh tel a, chhuanlam deuh siamin Mayor Car-in New Delhi ah hian ka kal a, Dr H L Malsawma hian min zui bawk a. Odeon Cinema Hall- ah “The Graduate” tih hi kan en a, chuta a soundtrack chu mawi hi ka ti em em mai a. A hnuah khawvela hla lar ber ber 500 zinga tel “The Sound of Silence,” a hun laia ‘chart buster’ an tih Music a ni tih ka hre ve chauh a. He hla thu leh thluk hi, Sapin ‘hauntingly beautiful’ (zun uai hnap) an tih hi a ni a. A hla bul hian rilru a khawih nghal a.
“Hello darkness, my old friend,
I’ve come to talk with you again……”
He hla hi Paul Simon-in kum 21 mi lek a nih laia a phuah a ni a, a thian tha tak leh a zaipui thin Arthur (Art) Garfunkel nena an inkawm leh an titi thinnaah, an thil tawn leh an hriatte pho chhuahna a ni a. June 1966 a an hla an sak tan chuan Art Garfunkel hian he hla laimu hi tihian a sawi a : “the inability of people to communicate with each other, not particularly intentionally, but especially emotionally, so what you see around you are people unable to love each other.”
He hla mawi tak mai (thenkhat chuan ‘kris’ lem lo kan ti ang) phenah hian thian inhmangaihna chanchin mawi leh ropui tak mai a inphum a, chu chu Art Garfunkel leh a thian Sanford (Sandy) Greenberg te pahnih chanchin a ni. “The Sound of Silence” tih pawh hi an pahniha ral ngai tawh lo tura an inzawm tlatna chawimawina hla a ni. Sandy hi tunah kum 81 mi a ni tawh a, ti hian a sawi. ‘Ka thian Art hian
thlan atangin min pawt chhuak a, ka tana a inpekna hian ka nun hi awmzia a neih tir ta a ni.”
An pahnih hian New York- a Columbia University ah an lut dun a, an in room-mate a. Lehkhabu chhiar, music leh zai an ngaina em em a, Art chuan Guitar a perh a, an room chu hla leh zaiin an awi thin. Teenager chauh an la ni na a, a tul hun apianga intanpui tawn zel turin thu an intiam a. An thu tiam chu hlen thuai a ngai ang tih ngaihna reng reng an hre lo va.
A hnu lawkah Baseball an khelh laiin Sandy mit chu a rawn vai a, a thim a, khua a hmu lo ti tih ta mai a. Daktor hnenah an kal a, ” Cataract a ni ang, kan enkawl anga a tha leh mai ang” an tihsak a. Daktorten an han en chian chuan Glaucoma in a mit ‘optic nerve’ an tih chu a lo ti chhe vek hman niin, Sandy mit chu a del hlen ta mai a. An chhungkua hi Juda mi, mi hausa pawh ni hran lo an ni a, Sandy chu an pui thei bik lo va. Tichuan a zirlai chu a chawlhsan a, Lawyer nih a lo tum ve te chu a bansan a, ‘depression’ nasa takin a nang nghal a, mi khawngaihthlak tak a ni ta ringawt mai a, tumah a be peih lo va, a hmu duh bawk lo.
A rin loh deuhin Art chu a lo kal a, ” Ka bulah lo kir leh rawh,” tiin a thlem a. Sandy chuan, “A theih tawh loh,” a ti bur mai si. Art chuan, “Sandy, kan pahnih inkara thutiam kan siam kha i hre lawm ni? Keimah hian ka mamawh che asin. Ka tanpui zel dawn che alawm,” a ti a. Columbia University ah chuan an kir dun leh ta nge nge a. Art chuan Sandy chu class ah a hruai a, a tluk changin a kai tho va, application form tul apiang a tihsak a, amah chu ‘Darkness’ tiin a thianpa nihna tawmpui nan a invuah a. “Sandy, hei Darkness in lehhkha a chhiar sak dawn che,” te a ti thin a, an hlim dun em em a. Paul Simon in a hla siama ‘darkness my old friend’ a tih chhan pawh hi a ni.
Art chuan Sandy chu engkimah a tanpui a. An class-ah a hruai a, a hawpui leh a, khawpui chhungte a fanpui a, ama nunphung zawng zawng chu a thian Sandy tana remchang ber tur ang zelin a her danglam a, “Sandy awmna leh nihna hi ka awmna leh ka nihna a ni,” a ti mai thin. Art hian thian tha tak dang Paul Simon a nei a, zai ngaina ve ve an ni a, Sandy chanchin hi Simon chu a hrilh thin a. He hla “The Sound of Silence” hi Simon a phuah chu a ni ngei a, mahse he hla laimu ril chu a thianpa, ‘Darkness’ inti tawpin a thian dang Sandy a lainat leh a khawngaihna hi a ni.
Ni khat chu Art hian Sandy chu a len chhuahpui a, New York khawpuia rel station lun ber mai Grand Central Station- ah a kalpui a, mipui zi nuai nuai karah chuan Art chuan, “Tih tur dang ka nei lawk,” a ti a, a thianpa mitdel Sandy chu a kalsan ta daih mai a. Sandy chu a in ham kual a, lung bang leh thir ban te a va su chawrh thin a, a chal a tauh kak a, a thi hnuang bawk a, a ngal te a tauh khem bawk a, a kuta a han dap velna lamah nu pakhat hnute hi a va hum chawt bawk a. Sandy chuan zahthlak a tiin hrehawm a ti kher mai. “Chutiang ni reng reng ka tawng ngai lo,” a ti. A hma zawnah a han tlan ngawt a, mi briefcase leh Coffee in lai te a su baw rem rum a. A tawpah chuan Columbia University kal tur ‘local train’ chu a man ta hlauh a, an campus chu a thleng ve ta mai a.
Chutah mi pakhat hi a va su chawrh a, chu pa chuan, “Sorry,” a han tih chuan a thianpa Art- a aw a ni tih a hre ta a, a thin a rim em em mai a. Ama sawi danin, “For a moment I was enraged, and then I understood what happened : that his colossally insightful, brilliant yet wildly risky strategy had worked.” (Ka han thinrim viau dawn a, ka thianpa thil ngaihtuah chhuah hlauhawm lutuk leh finthlak lutuk si chu a thatzia ka han hrethiam nghal a) A thian Art khan a lo kalsan awzawng lo va, a hnungah ngawi rengin, amah veng chung deuh siin, a lo kal ve zel hi a lo ni a. Sandy chuan tihian a sawi a. “Ka thian Art hian keimahin ka ti thei tih ka hriat chauhin mahnia khawsak ka zir dawn tih a hria a. Chu mi ni chuan vawi leh khatah mei tek chuai angin ka nun hi a inher danglam nghal a. Hlauhthawn leh mahni inrin zawh lohna a bo va, engkim ti thei ta ni hian ka inhria a. For that I am tremendously grateful to my friend,” a ti.
Sandy chu Columbia University atang chuan a graduate a, Harvard leh Oxford University atangin Master leh Doctorate Degree a la bawk a. A tleirawl ngaihzawng nen an innei a. Britain- a an awm lai chuan Art Garfunkel hian a rawn phone a, “Hei Simon nen kan hla album hmasa ber kan record dawn a, dollar 400 kan mamawh tlat mai a,” a rawn ti a. Sandy chuan a thianpa han puih ve theih chu a chak hliah hliah a, “Kan nupa joint account-ah dollar 404 kan nei a, dollar 400 check kan rawn thawn nghal e,” a ti a. ” Ka thianpa hian ka nun min tansak leh a, a mamawh min han hrilh a, kan thu tiam phek leh lam ka han chhiar ve thei chu ka va lawm em!” Sandy chuan a ti. Simon leh Garfunkel hian an album chu 1964 khan an release a, a ‘flop’ nasa hle. Mahse chuta an track pakhat “The Sound of Silence” tih chu a kum lehah single- a release a ni a, khawvel pumah No.1 ah a chho thuai. Album dang an siam “Mrs Robinson,” “The Boxer,” “Bridge Over Troubled Water” tih te pawh an hlawhtling hle – Simon leh Garfunkel te pawh millionaire a hlangtute an ni ta.
Sandy pawh a theuneu lo hle – inventor, entrepreneur, investor, President Johnson-a White House Office ah assistant, millionaire, philanthropist a ni a, fa pathum neiin mitdel tihdamna zawn nan 3 million dollar lawmman a din bawk. Kum 60 hnuah pawh Art leh Sandy chu thian tha an ni reng a, Art hian, “Sandy vangin keimah ka inhmu chiang a, mi tha zawk ka nih phah,” a ti a. Sandy hian, ” Art bulah hian ka mur
chum chum thin. My friend is the gold standard of decency. Khawvelah mi vannei ber ka ni,” a ti ve thung. Tunah Sandy hi Chairman, Board of Governors, Johns Hopkins University Wilmer Eye Institute a ni. He Institute hi mit lam research-ah khawvela No. 1 a ni.
Sany hian mitdel tiang hi a hawl duh miah lo.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
