(Rom 5)
Thiamchanna rah
Zirlai hmasa lamah (Rom bung 4) kan chhiar a, kan zir tâk angin rinna avânga Pathian ngaiha felna hmu leh thiam chang kan ni ta a. He thu hi sawi chhunzawmin, Paula chuan rinna avângin Pathian nên inremna kan lo nei ta a, tiin a sawi a. (Lehlin hmasa lama ‘Inremin i awm ang u’ tih ai mah hian ‘Krista Isua rinna avangin Pathian nen kan inrem ta’ tihna a kâwk zâwk a. Lehlin thar lamah chuan ‘Pathian nên inremin kan awm ta’ tia dah a ni). Chu rinna avâng bawk chuan Pathian khawngaihnaah lûtin kan ding mêk a, Pathian ropuina beiseinaah chuan lâwm takin kan awm a ni.
Beiseina hi amaha lo awm ngawt a ni lovin, tuarna aṭanga lo inṭan zâwk a nih thu a sawi a. Tuarna chuan tuarchhelna a hring chhuak a, tuarchhelna chuan nunze dik leh nungchang ṭha a chher chhuak a, chu nunze dik chu beiseina lo chhuahna chu a ni, tiin ringtute nun kawnga ṭhanlenna a kawhhmuh a. Ringtute nuna beiseina hi thil phuahchawp, mite tibeidawng leh ṭhîn duhaisâm leh thlasik mumang ang maia thâmral tûr a ni ve lo va, a chhan chu Pathianin Thlarau Thianghlim min pêk chuan kan thinlung chhûngah a hmangaihna chu a chhûn luh tawh vâng a ni a ti a. Thil ṭha leh lâwmawm beiseina ngawtah lâwm tûr kan ni lova. Tuarna hrehawm tak, kal tlang huphurhawm tak mai chu min tibeidawngtu tûr ni lovin, a tâwp khâwka beiseina min petu tûr a nih zâwk avângin tuarna kawngah pawh lâwm tûr kan ni, tiin Paula hian Rom kohhran hote a fuih a ni.
Grik mite ngaihdânaah chuan ṭhiante chhanna atâna thih chu an ngai ropui hle a. Mizote zîngah pawh ‘ṭhian chhan thih ngam’ chu kan mi ngaihsân berte an ni ṭhîn. Isua pawh khan, “Miin a ṭhian tân a nun a pêk aliama hmangaihna nasa zâwk tu man an nei lo,” (Johana 15:13) tiin a sawi a. Bible hrilhfiahtu lar hmasa Matthew Poole-a leh Charles Ellicott-a te sawi dan chuan mi fel tih hian mihring fel ve tak, pawnlama hmuh theiha nun dik nei a kâwk a. Mi ṭha tih erawh chu Matthew Poole-a chuan, ‘Lainatnaa khat, mi thil phal, mite tâna ṭangkai tak leh chhenfâkawm, khawtlâng pawhin a ṭangkaipui leh a ngaihhlut êm êm sawina a ni,’ tiin a sawi a.[1] Mi fel tana thih ngawt chu a thleng khât hle a, mahse, mi ‘ṭha’ tâna thi ngam erawh chu, a chhan leh hun tawn azirin an awm zeuh zeuh mahna. Charles Ellicott-a chuan, “Krista inpumpêkna kha thil âwmlo lutuk a nihna chhan chu mi sual tân a thi kha a ni a… Krista thihnaa thil mak ber mai, Pathian hmangaihna ropuizia târlangtu chiang ber mai chu, mihringte misual an nihna ang leh ama duh loh zâwng anga an la sual lai mêka a thihsakna kha a ni,” tiin a sawi a ni.[2]
Sual bawiha kan tân lai mêk, engmah kan tihtheih loh lai, leh hmêlma kan nih lai taka a thi kha Paula chuan a hun tak zâwk a ni (ch. 6 a hun têin) tiin min hrilhfiah a. Mi fel sa tân a thi lo va, a hmêlma, sualnaa tlu-a tâng mêkte, a thisen vânga thiam min chantîr theihna tûrte, thinurna laka min chhan chhuak tûrte, Pathian nêna inremna min siam sak tûrte, a nunna avânga min chhandamna tûrte leh Pathiana lâwmna min neihtîr tûrin min thihsak ta a ni tiin a sawi a. He thu hi a makin, a ropui êm êm a ni. Chutianga mihring fate an sual êm êm lai maha min tlanna tûra a thih si chuan, Isua Krista rinna avânga Pathian nêna inremna kan neih hnu phei hi chuan Krista nunna avângin chhandam kan va ni chiang dâwn êm tiin, lâwm êm êmin a puang chhuak a ni.
Adama leh Krista
“Khawvêlah hian sual a awm a, thihna a awm bawk a ni” tih thu hi khawvel mi fingte leh sakhaw hrang hrangte thu pawm tlân leh intawhkhâwmna a ni a. Hnamtin hian lei leh vân leh kan lo chhuahna leh kan tâwpna leh thih hnu piahlam thleng pawha kan awmdân tur nia kan rin, hnam thawnthu (grand narrative) kan nei ṭheuh va. Chu thawnthu-ah chuan kan khawvel thlîrna pawh a innghat bawk a. Christopher Wright-a chuan Sakhuana leh Finna zirna (philosophy) te hian zawhna pali chhân an tum tlangpui ṭhin a. Chutiang bawk chuan Bible thawnthu pawh hian hêng zawhna palite hi chhân a tum a ni a ti a, chûng zawhnate chu:[3]
- Khawiah nge kan awm?
- Tute nge kan nih?
- Eng thil nge kal sual ta?
- Engtin nge siam ṭhat a nih theih ang?
Hnam hrang hrang leh sakhaw hrang hrang zingah hêng hringnun thawnthu leh zawhna hrang hrang chhânnate hi a inpersan nasa thei êm êm mai a. Tirhkoh Paula chuan, “Mi pakhat avângin khawvêlah sual a lût a, sual avângin thihna a lût bawk a,” tiin mihring fate buaina inṭanna chu a rawn sawifiah mai a. He Pathian thu hian mihring fate buaina inṭanna bulpui ber a chhui chhuah avâng hian, buaina chinfelna awm chhun pawh Pathian thu-ah vêk min kawhhmuh thei ang tih a beisei theih bawk a ni. Mihring hmasa ber Adama bawhchhiatna avânga Pathian nên an inmihranna khân chatuana nghawng ṭha lo thihna a hring chhuak a. Kan nâ a, kan chhia a, kan thi ṭhin tih chu hringfa zawng zawngten nitin kan hmuh, kan tawn ṭheuh leh kan hriatchian sa vek a ni.
Rom 5:12 – 18 hi Adama leh Krista khaikhinna niin, Adama chu hringfate thiamlohchanna entîrna niin, Krista chu ringtute thiamchanna entîrna a ni ve thung a. Sualna hi Mosia Dân (Torah) pêk a nih hma, Adama bawhchhiatna aṭang daih tawh khân khawvêlah a lo lût tawh a. Mi pakhat bawhchhiatna avâng khân mi zawng zawng — Adama anga thil va tisual ve chat kher lo te pawhin — sualna chu an rochun ta a. Chu sualna thil hlawhchhuah/sual man — thihna chuan Adama hun aṭanga Mosia hun thleng khân ro a lo rêl ṭhin a. Chu thihna thlentu Adama chu Pathian tiam anga mi dang pakhat nunna thlentu tûr lo la kal tûr entîrna a ni.
Khawngaihna rorêlna a dingchang!
Tirhkoh Paula hian bawhchhiatna leh Pathian thilthlâwnpêk inanlohna chiang taka târlangin, sualnaah chuan mi pakhat sual avânga thiam loh chantîrna rorêlna lo thlengin, thihnain ro a rêl a, mi tam tak an thi a. Mahse, Pathian thilthlâwnpêkah erawh chuan sual tam tak avângin khawngaihna nasa tak leh felna thilpêk chu mi pakhat, Isua Krista avânga lo awmin, thiam chantîrna thilthlâwnpêk chu a lo thleng thung a. Mi tam tak chungah chu thilthlâwnpêk chu vûr niin, nunnaah ro a rêl ta zâwk a. Mi pakhat bawhchhiatna avânga mi zawng zawng thiamlohchantîr kan nih laiin, Pathian khawngaihna thilthlâwnpêk hnathawh erawh chu sualna hnathawh ai khân nasa takin a ropui zâwk a. Chu a khawngaihnaah chuan mi pakhat, Messia Isua felna thiltih avâng khân mi zawng zawngin thiamchanna bâkah hêng thilpêk dang — khawngaihna thilpêk luangliam zawih zawih te, thuthlung roluahtu zînga tel vê nihna te, leh Pathian ngaiha mi fel nihna te hi kan lo rochun ta a ni. A va ropui êm!
Sual a lan lehzualna’n Dân?
Paula’n chang 20-a Dân lo awmna chhan a sawi hi Mizo Bible-ah sual a lan lehzual theih nân tiin kan chhiar a. ‘Sual a punna apiangah khawngaihna chu a pung lehzual ṭhîn,’ tiin a sawi bawk a. Hei hi han chhiar thuak hian hriatthiam a harsa viau thei a. Mahse, chiang zâwkin bung 6-ah a sawifiah chhunzawm a. Helai thu hi lehlin dang enin chiang zâwkin a awmzia a hriatthiam theihin a lang a.
Tûnlai Sâpṭawng ṭawng tuallêng mila lehlin Contemporary English Version (CEV)-ah chuan, sualna thiltihtheihna kimchang ber chu a lanchian theihna turin Dân chu a lo awm a ni (The Law came, so that the full power of sin could be seen) tiin an dah a. New Testament For Everyone (NTFE)-ah thung chuan, bawhchhiatna chuan a kuang zawng zawng a chîm khah veka, a vawrtâwp a thlen theihna turin a sîrah dân chu a lo thleng a (The law came in alongside, so that the trespass might be filled out to its full extent), tiin a dah thung a. Tirhkoh Paula hian Galatia mite hnênah pawh dân lo awm chhan hetihian a sawifiah a: “…Dân hi engati nge pêk a nih? Bawhchhiatna hi eng ang tak nge tih tilang tûrin vântirhkohte palaia hmangin pêk a ni; Abrahama hnêna Fa a tiam kha a lo lan hma atân chauh a ni,” tiin (Galatia 3:19).
Timothy Keller chuan hetihian a sawi a,
“Krawsah chuan sualin thil a tihchhiat theihna sâng ber kan hmu — hringfa kan nih angin, chutah chuan kan zavaiin kan tel vek a — Lalpa chu khenbehin a awm a. Mahse, chu krawsah vêk chuan Pathian chhandamna chu sual thiltihtheihna sâng ber chuan a titlawlh zo lo va. Krawsah chuan khawngaihna chuan sualna chu khuhbovin, a hneh vek a, nunna chuan thihna chu a hneh ta a ni. Adama hmasa ber chu mihringte tân tâwpna a ni lo va. Adama hnuhnûng zâwk, kawng engkima thuawih famkima, thuthlung avânga mihring zawng zawng aiawhtu chu, thutâwp siamtu a ni zâwk a. Amah tello chuan beisei tûr pakhat tê mah a awm lo va, amah nên, amahah chauh chuan beisei tûr rintlâk chu a awm zâwk a ni,”
tiin.[4]
Paula thil sawi tum ber hi hetihian kan hrethiam thei âwm e: Dân chuan sualna nihphung dik tak, insûmkârna leh khapna awm miah lova, a nihna ang taka a chêtna leh a lan chhuahna râpthlâkzia leh thil a tihchhiat nasat theihzia chu engmah thup miah lovin chiang takin a târlang kêlh a. Chu sual thiltihtheihna pumhlûm leh râpthlâk ber lanchhuahna hmunah ngei chuan phuloh Pathian khawngaihna thilpêk thiltihtheihna famkim chu lo lang chhuakin, sualna zawng zawng chu a bo a bâng awm lova, hneh taka khuh vekin, chiang takin hnehna kim chu a lo lanchhuahtîr ta zâwk a ni tih hi a ni. He Pathian khawngaihna thilpêk hi a hluin a ropui êm êm a ni. Lalpa chu fakin awm rawh se! Amen.
[1] Poole, Matthew. Matthew Poole’s Commentary on the Holy Bible. United States, Hendrickson Publishers Marketing, LLC, 1990.
[2] Ellicott, Charles J. Ellicott’s Commentary on the Whole Bible Volume VII: Acts to Galatians. N.p., Wipf and Stock Publishers, 2015.
[3] Wright, Christopher J. H. The Mission of God: Unlocking the Bible’s Grand Narrative. Downers Grove, IL: IVP Academic, 2006. p. 54 of 582.
[4] Timothy Keller, Romans 1–7 for You: For Reading, for Feeding, for Leading. The Good Book Company, 2014, p. 145 of 217.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
