Midangte chhiartir ve la!

(Rom 3:1 – 20)

          Zirlai hmasa lamah khân Juda, Dân neitu, serhtan nih avâng ngawta Pathian hmaa mi fel ni tura awmzia a awm loh zia kan zir a. Juda chu Jentel aiin a ṭha chuang lo va, Jentel pawh Juda aiin a ṭha bik hek lo, tih a chiang a. Tun ṭumah hian mite, a bîkin Juda-te rilrua zawhna awm thei ṭhenkhat Paulan a chhânna kan zir ang a, chu mi hnuah mihring zawng zawng mai hian an bawhchhia a, Pathian tilâwm thei rêng rêng an awm loh zia kan zir dâwn a ni.

I. Zawhna (Rom 3:1-8): 

          Heng zawhna-te hi Paulan Chanchin Ṭha hrila a zin kualnaa Synagogue a Juda sel-tu (critics) ṭhenkhatten an zawh ṭhin a ni thei. Chik zawka zirtu ṭhenkhatte chuan (e.g. Prof. Dunn), heng zawhna leh chhanna-te hi a pianthar hma farisai Paula leh Isua a tawn hnu Kristian Paula, amah leh amah a in zawhna leh chhanna niin an ngai. A ṭhahnem ngaih ṭhin zia chhutin farisaite rilrua zawhna awm thei Paula tluka hre chiang an awm bik lo ang a. A ni tluka an zawhna chhang fiah thei leh farisaiten an hriat fuh loh hai lang thei tura an rin dan hre chiang an awm lo ang. 

Zawhna 1-na (ch. 1)

A hma chiah Rom 2:28-29 khan Juda mi tak chu Isua ringtu, thlarauva nung a ni a, serhtan chu a lang lam ni lo thinlung lama Pathian tana in pek lam zawk a ni, tih a sawi zo chiah a. Zawhna a lo awm ta a: A nih leh, Juda mi chuan sâwtna eng nge a neih chuan bîk? Serh tan pawh eng nge a sâwtna (ch. 1)? He zawhna hian a phenah thil tam tak ken tel a nei : Engatinge Abrahama koh chhuah a nih a, a thlahte kha Pathian ngeiin, ‘Ka mite’ ti a a koh? Thuthlung Hluia Pathianin Israelte a hruai a, a thiltih zozaite kha enge a sawtna ni ta, (Pathian thiltih reng reng awmze awm vek a ni si a)? Serhtan kha Pathian thuthlung, covenant a ni lawm ni? 

Chhanna (Ch. 2):

Kawng tinah hlâwk(sawt) tak a ni. A hlâwkna ber chu Pathian thute kawltîr an nihna hi a ni. (Juda mi nih hlawkna hi chipchiar zawkin bung 9-ah a sawi a.) Juda leh Jentel ringtute inṭawm Pathian Thu, Bible (Thuthlung Hlui), kawltu an nih hi a sawtna ber chu a ni, a ti a. He ta ‘Pathian thu’ a tiha a ṭawngkam hman hi logia a ni. Pathian ka aṭanga ngeia thu chhuak sawina a ni.  Chutiang thil pawimawh, Pathian inpuanna kawltu, custodian nih chu a van hlu-in mawhphurhna pawh a van sang dawn em! Bible-ah hian thil pawimawh ber; Tunge Pathian, enge a tih, mihring hi eng ti tura piang nge kan nih?, tihte leh thil dang pawimawh tam tak mihringin zir thiamnaa leh finna hmanga a chhan theih ngai loh tur ziak a ni.

Zawhna 2-na (ch.  3):

Kawng tinrengah Juda nih a sawt i ti a, Juda tam tak rinawm lohna avangin an boral bawk si a. Tunah ngei pawh Juda zinga mi tam zawkin Pathian hriakthik Isua an hai a, an hnawl a ni a. Pathian remruat chu a van hlawhtling lo ve. Pathian chu (Juda-te chungah) a rinawm lo ta mai, a dik lo ta mai em ni? (He zawhna hi a pawimawh hle aniang bung 9, bung 10, bung 11-ah te chipchiar takin a chhang a ni.)

Chhanna (ch. 4):

Hnai lo ve; Pathian chu mi dik tak ni sela, mi tin erawh chu mi dawthei ni zâwk rawh se. ‘Hnai lo ve’ tih hi ṭawngkam khauh tak a ni. He thu i chhiar hian i thi lo tih a chiang, chu ai chuan Pathian rinawm zia, a dawt ngai loh zia chu thil chiang zawk a ni, tihna a ni (not on your life, not in a thousand years). Khawvel mi zawng zawngin thu khat vuain Pathian hnial se la, Pathian chu a dik zawk a ni, tiin a chhang a ni. Davidan a bawhchhiatna zep a tum, Pathianin Nathana hmanga a hai lana, a inpuanna hla, Sam 51 thu-in a chhang chhunzawm a. ‘Thu i sawiin thiam i chan theiha, Ro i rêlin sawisêl bo i nih theih nân,’ tiin. Davida rinawm lohna khan Pathian nihna, a rinawmna a khawih che lo. Chutih a hnekin, a mi thlan, Davida sual thup lo va, a hailan a avang khan Pathian chu roreltu dik a nih zia a lang zawk a ni. Judate boral Pathianin a duh reng reng lo. A hnena an let a, chhandama an awm theih nan a bei hram hram ṭhin a ni. Ring duh lovin an peng bo lui zawk ṭhin a ni.

Zawhna 3-na (ch. 5):

Kan dik lohna-in Pathian dik zia a ti lang zual si a, Pathian thinurna misual chunga a lan hian, ‘Pathianin a ti dik lo a ni,’ kan ti dawn tihna em ni?

Chhanna (Ch. 6):

Ti lo ve. Roreltu Pathian chuan mi dik lo chu a hrem ngei tur a ni dawn lawm ni?

Zawhna 4-na (Ch. 7, 8a):

Mi dawthei ka nihna chuan Pathian dik zia a tih lana, a tih ropui zual si chuan, engah nge mi suala chhiar ka nih? Thil ṭha a tlen theihnan thil sual i ti ang u, kan ti mai dawn tihna em ni? Theih ni se, he zawhna hi Juda Iskariota kha a zawt hmasaber turte zing ami a ni awm e. (He zawhna hi Paula an puhna ṭhin pawh niin a lang. Jentel bawhchhetute chu Isua rin avangin, a thlawnin chhandam, Pathian fa an nih a puang ṭhin a. ‘Sualna a chawisang,’ an ti ṭhin a ni maithei.)

Chhanna (Ch. 8b):

Thil ṭha a thlen theih nan thil sual i ti ang u, ti tute chu, ‘Chutiang mite chuan thiam loh an chan chu a fel a ni,’ ti chauhin a chhang a. Sualna chawisang zawng emaw, thil sual sawimawi lam zawng thu chu hnial pawh a ṭul a ti lo a ni maithei. Pathian hian thil ṭha min pek chhan hi kan dik lohna vang a ni, Isua ngei pawh hi kan sual vanga pek kan ni, tih avanga sual zel tura in fuih chu thil tih awm loh lutuk a ni reng a ni. ‘Thil tisualtu chu Diabola aanga chhuak a ni; Diabola chuan a tîr ata thil a tisual si a. Pathian Fapa lo lan chhan ber chu Diabola hnathawhte a tih boral theih nân a ni,’ (1 Lohn 3:8) tih a ni zawk si a. 

II – Tumah fel an awm lo (Rom 3:9-20):

          ‘A nih leh’ (ch. 9) tih hi ‘eng thutlukna nge kan siam tak ang?’ tihna a ni. Pathian thu kawltute an nih avangin, Juda-te chu an ṭha bik tihna em ni?, tih zawhna chu, ‘hnai lo ve,’ tiin a chhang a (ch. 9a). He ta ‘ṭha’ tih hi dinhmun, Pathian hmaa thiam chang nihna sawina a ni.  Juda pawh, Jentel pawh sual bawiha awm vek an ni tih a sawi tawh a (Rom 1:18 – 2:29). Rom 3:9-18 hian, mihringte tluk chhiat hneh zia, anmahni mai chuan thlarau thil an hrethiam lo va, Pathian an zawng ngai lo a ni, tih a sawi a. Hei hi zirtute chuan, ‘thlarau khawlohna, spiritual depravity’ an ti. Mi zawng zawng in ang vekin kan sual tihna a ni lo. Pathian laka mi bo vek kan ni a, bo nasa deuh bik kan awm lo tihna a ni. Sual leh tling lo min titu hi Pathian a ni. Mihringte kan in teh kual vel a, dik ve tho, ṭha lo deuh kan in tih hi a ni lo bawk. He Pathian thlirnaa misual kan nih hi thlaraua hriattir kan nih ngawt loh chuan hriat thiam theih a ni lo a ni.

Sualin tupawh a fan chhuak vek (ch. 10-18)

          Sualin mihring a tih chhiat dan hrang hrang Sam, Thuhriltu leh Isaia ziak aṭangin a la chhuak a :

  1. Pathian hmaah thiam loh chang an ni. Pakhat mah mi fel an awm lo (ch. 10). Kan fel loh dan, kan sual dan a in ang vek, tihna a ni lo. Entirnan: Mel 10,000 kal ngai ni ta se. Pakhat chu pen hnih chauh pen se, midang leh chu mel 1 kal se, a pathumna chuan mel 2 kal ta se la, an tling lo vek a ni. Pathian hmaah mi fel tumah an awm lo, Dan nei pawh nei lo pawh, sakhaw mi leh mi lo pawh, nun fimkhur leh pawhlah tak pawh, an dinhmun a in ang vek, ‘tling lo’ vek an ni tihna a ni. 
  • An rilrua thil thliarna (mind) a khawlo vek. Tuman Pathian thil an hre thiam lo (ch. 11a). ‘An rilru a thim zo va, hriatna an nei lo va, an thinlung an tihchawlawl tawh avângin Pathian nunna lak ata henin an awm ta,’ (Ephesi 4:18) tih hi mihring dinhmun a ni.
  • Tih chhan (motive) a dik lo. Pathian zawng an awm lo (ch. 11b). Tuman Pathian an hre duh tak tak lo. A nihna takah chuan Pathian hnen aṭangin an tlan bo zel zawk a ni. (Ringtu nih hnu pawh hian kan thil tih chhan hi Pathian duhzawng a ni tih kan hriat vang a nih loh chang a tam khawp mai). ‘Pathian zawng an tam asin. Kristian leh sakhaw dang zuitu zingah pawh,’ kan ti maithei. A nihna takah chuan Pathianin a pek theih; thlamuanna, remna, thlarau malsawmna, damna, hlimna, buaina a reh, indona a lo tawp, chhungkaw in ngeihna tihte kan zawng zawk ṭhin. Pathian tak zawng lovin. Paula sawi tak chu, ‘Mihringin ama mihrinna-in Pathian a zawng tak tak ngai lo,’ tih a ni. Sualin min chiah hneh tawh em avangin Pathian puihna lovin bul kan ṭan thei lo.
  • Duhthlanna (will) an hmang sual zel. A ni lo lamah an peng vek (ch. 12). Sual hian keimahni ṭha tih kawng, kan rilrem zawng, kawng dik lo min zawh tir zel a ni. Mihring duhzawng leh sual hi a in mil em avangin sual kawng zawh hi thil pangngai, a nih tur ang ni hliah hliah zawk a ni. Pathian hnung zui a, a kawng kan zawh chuan thil mak kan chungah a thleng a tihna a ni a, ‘mi danglam’ nihna zawk a ni.
  • Kan ka aṭanga ri a lo chhuah theihna taksa khawl, kan taksa chhung lam, kan hrawk aṭanga ṭanin pawn lama lang chhuak, kan ka thlengin a inrem dan a sawi chhuak a. A vaiin a khawlo vek a ni. Hrawk – thlan inhawng, lei – bumna thu a sawi, kam chhuak (lips) – rul tur, ka – anchhe lawhna (ch. 13, 14). Bawlhhlawh, corrupt tak a ni tih a chiang khawp mai.
  • Mihringpuite nen Inlaichinna (relationship) a chhia. An ke chu thisen chhuah turin a pen chak a (mi dangte chawisan aiin tih chhiat nuam an ti), Boralna kawng an zawh a, thlamuanna kawng an hre lo (ch.  15, 16, 17).
  • Pathian nen inlaichinna a chhia. Pathian ṭihna reng an nei lo (ch. 18). Pathian ṭihna mihring nunah a awm loh avangin a chunga thil zawng zawng khi a lo thleng ta a ni. Pathian nihna-a thianghlimna, a thiltihtheihna, a thuneihna, a hmangaihna te hriat chian avanga ngaih hlut a, zah em avanga a phu anga chawimawi a, inngaitlawm taka a thu awih a, amah chauh chibai buk a, chu mi avanga sual kalsan zel hi Pathian ih awmzia chu a ni.   

          Tarlan tak aṭangte khian sualin kan nihna khawih pawi loh a nei lo tih a chiang a. Tumah hi fel emaw in tih loh tur a ni. Kan thil tih ṭha ber pawh sualin a luhchilh theih loh engmah a awm lo. Kan hriat reng tur chu; heng zawng zawng hi Pathian min thlirna, Pathian point of view a ni. Keimahni kan inhriat dan, mi dangte nen kan in khaikhin dan lam a ni lo. Pathian vekin, a thu hmangin emaw bul a ṭan ngawt loh chuan keimahniin he kan dinhmun hi a hmuh fiah theih loh a, chu mai bakah a hnenah chauh a chin felna a awm bawk a ni.

Hnial rual loh thutlukna (ch.  19, 20)

          Dan neitute chu dan hnuaia awmin, an chunga rorelna pawh dan anga hlen chhuah a ni ṭhin. Dan nei lote pawh an thinlunga chhia leh ṭha hriatna Pathian dah hmangin ro an in rel ṭhin. Chung chu Pathian aṭanga chhuak vek a ni. A rorelnaah thiam thu sawi thei khawp tumah an awm lo. Thiam loh min chantirna, a thutlukna chu hnial theih a ni lo (ch. 19). Dan zawm avangin tuman thiam an chang thei lo bawk. Pathianin dan a pek chhan kha an zawm a, thiam an chan theih nan a ni ber lo. A nihna takah chuan tumah zawm thei an awm lo. Dan pek chhan tak chu an sual, an tling lo tih an inhriat nan a ni. Mi eng anga ṭha, zaidam, fing, thiam pawh ni se, Dan a chhiarin, ‘Mi sual ka ni, Pathian hmaah thiam chang turin engmah sawi tur ka nei lo, engmah tih theih ka nei hek lo, ka van ngaihtuahawm em,’ a ti tur a ni. Pathian hmaa kan dinhmun dik tak, mi sual, mitthi kan nih zia min hriattir hi Danin a tum ber chu a ni (ch. 20).

          Paula hian mihring khawlohna, kan chhiat vek thu, mihring Pathian hmaa mi fel a nih loh zia, thiam chang lo, hrem tlak a nih zia hi Rom 1:18 aṭanga 3:20 thleng mai hian a sawi a ni. A pawimawh a ni tih a chiang mai. Pathian a inrawlh loh chuan ‘ṭha’, ‘anni ang em chu ka ni lo’, ‘a fel ber pawl ka ni’ te kan in ti mai mai ang a, kan boral mai dawn a ni. Pathian chauhin kan buaina a ching fel thei a ni.


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.