Midangte chhiartir ve la!

(Rom 1:18 – 32)

          Zirlai hmasaber-ah khân Pathianin ama felna chu Isua ringtute a pêk thu kan zir tawh a. Chu Pathianin a felna min pêk chu mihringte tâna beiseina leh kawng awm chhun a ni. Felna pêk a nih ngawt loh chuan mihring tân Pathian zawm leh, a hmaa thiam chan a theih loh zia kan zir chho dâwn a ni. Mihring tumah Pathian hmaa mi fel nih kan phu lo va, kan hlawh chhuak thei hek lo. Pathian Thu hre lo Jentel, pagan-te dinhmun kan bihchiang ang a (Zirlai 2-na), nun fîmkhur leh fîr taka hmang, moralist-te leh Dân nei Juda-te bawhchhiat thu kan zir leh ang a (Zirlai 3-na). A hnuhnung berah ‘mi zawng zawng misual an ni,’ tiin kan khâr dâwn a ni (Zirlai 4-na). Tun ṭumah hian thilsiam aṭanga Pathian inpuanna (general revelation) chauh târlan a ni a. Bible leh Fapa Isuaa Pathian inpuanna (special revelation) sawilan a nih loh avangin ‘Jentel-te sualna’ ti pawhin a thupui hi dah theih a ni. Rom thu ken nên pawh a inhmeh viau mai.

Pathian thinurna a lang (Rom 1:18-20):

          Pathian thinurna (wrath of God) hi sawi hlawh lo leh ngaihthlâk nuam lo tak ni mah se, Bible thuken pawimawh tak pakhat a ni. Pathian Thu hian mihringte chak leh duhzawng a zawng lo va, mi mitmei ven leh rilru nat hlauh avangin thil a zep ngai hek lo. A nihna ang takin engkim a tarlang zawk ṭhin. Thuthlung Hlui-ah hian thumal 20 aia tam zelin Pathian thinurna chungchang hi vawi 600 chuang ziak a ni. Thuthlung Thar lamah hian Pathian thinurna hi hun rei tak inmung, tui khuaha tui cham pût mai, inkhâwlkhâwm, loh theih lohnain a nawr chhuak ta angin sawi a ni ṭhin. Pathian chu thinur thut, ṭêk thut angin sawi a ni ngai lo. Paula hian Pathian thinurna a lo la lang dawn, a la lang ang, tiin a sawi lo. Pathian thinurna a lang a ni, tiin tun hun ngeia thleng mêk (being revealed) a nih thu a sawi a. Pathian thinurna chu eng vânga thleng nge, tih leh eng tiangin nge a thlen tih a sawi chhunzawm ta zêl a ni.

          Pathian thinurna hi ‘thutak thu fel lo taka dâltute (who suppressed the truth)’ chungah a thleng a ti phawt a. An chunga a thlenna chhan pahnih a sawi a; ‘Pathian ngaihsak lohna (godlessness) leh fel lohna (wickedness)’ vang a ni. A hmasa zâwk hian Pathian hriat duh lohna, a thu lo anga khawsak zel, a phu anga chawimawi loh thu a sawi a, a hnuhnung zawk hian midangte, mihring puite hmuhchhiat thu a sawi a ni. Pathian hmangaih a, vengte hmangaih bawk tûr tih thupêk ropuiber zawm lohna a lo lang a ni.  Pathian nihna an mamawh ang ang chu hriattîr an ni a. Thilsiam, creation – ni, thla leh arsi, nungcha, thing, tlâng leh luite, leh mihringte ngei hian Pathian nihna hmuh theih loh; a chatuan thiltihtheihna (eternal power) leh a Pathian zia (divine nature) a lang a ni. Chu’ng chu an hre thei lo a ti lo a, an hre duh lo, a ti. Duh ang ang, mahni ṭha tih zawng zawnga awm duh mihring ten Pathian hnawka an hriat tlat avangin an hre duh lo lui ṭhin a ni ber mai.

          Chhandam loh mihring tan Pathian nihna, a attribute engkim mai hi a hnawk êm êm vek a ni:

  • Lalna leh thuneihna zawng zawng neitu, sovereign a nihna hi, mahni nun duh duha hmang a, mahni chunga thuneih duh tlat mihring tân a hnawk a.
  • Thianghlim, a hran hlak, bawlhhlawh kai lo, sual nên inkalh tlat, a holiness hian tiam chin awm lo va duh duh, sual leh sual ni a lang lo te pawh tih duh mihring a kalh tlat a.
  • Engkim hria, omniscience a nihna hian mihring mahni ramri kham chin nei, tuman hria se duh loh tam tak nei a ti mualpho ṭhin a.
  • Danglam ve ngai lo, immutable a nih avângin kan duh zâwng leh châk zawng apiang min pe a, kan ngaihdân min pawmpui a, kan huat zawngte min dopui tûrin a tih luih theih loh a.  A hnawk a ni.

          Thisiamte an awm dan tûr ang thlapa, awmze awm leh mumal taka rem khâwm an nih hmutu tân chuan, Siamtu, Chatuan Mi, danglam ve ngai lo leh finna leh thiamna tâwp chin nei ve lo, engkim chunga thu nei a awm a ni tih hai rual a ni lo.  Ringtu ni lêm lo mithiamte pawhin vân thengreng, universe chanchin an han zir chiang a. Engkim mai khi mumal taka rem khâwm an ni tih an hriat hian mak an ti ṭhin. An awm dan tûr ang taka ruahman, design an nih hai rual a ni lo tih an sawi ṭhin. Engkim mai, fel taka inrem, eng emaw danglam hlek awm se buai vek tûr thil a awm chuan a remkhâwmtu, a design-tu a awm a ngai ṭhin. Thilsiam hmutu chuan, ‘Pathian a awm lo, ka tân Pathian a pawimawh ve lo,’ ti tûrin chhuanlam a nei thei lo a ni. Sam ziaktu chuan, ‘Vânte khian Pathian ropuizia chu a hriattîr a; Boruak zau tak khian a kutchhuak chu a lantîr hîn a,’ (19:1) tiin a sawi a. Thufing chuan, ‘Lalpa chuan finnain leilung a din a, Hriatnain vânte a tinghet a,’ (3:19) a lo ti bawk a ni.

Siamchawp/phuahchawp pathian biak (ch. 21-25):

          Mihringte hi Pathian be (worship) tura siam kan nih avang hian amah kan biak loh chuan thildang siamchawp, idols kan be tho tho ṭhin. Pathian chu tuma hai rual lohin thilsiamah a inhriattîr a. Mahse, a nihna leh a phu angin chawimawi a ni ta lo a ni. Hla pakhat-ah chuan, ‘Mi tam takin ruahtui an in ang a, Chhûm hnênah lâwmthu an sawi ang (an worship ang),’ a lo ti a. Pathian, engkim siamtu chibai bûk lovin, thilsiam chibai an bûk ta zâwk a ni. Tunlai khawvêl chuan Pathian aiin thi thei nungchâte mai bâkah, ral mai tûr, damchhûng chauh daih- thiltihtheihna, hausakna, hriselna leh lârna te an bia a, thiltithei nih chu duhawm leh châkawm berah an ngai ta ṭhin a ni. Chutiang mite chu, ‘thil lawilo ngaihtuahtu, finga in ngai, mi â ni si,’ a tihte chu an ni.  Bible-ah hian, ‘Pathian rêng a awm lo,’ ti a, mahni ṭha tih ang anga awmte hi ‘mi â’ tih an ni reng a ni. Thil ṭha em em pawh ni se hlut lutuk a, a bera ngai a, chu thil ṭha chu Pathian nên thlengtute pawh mi â tho an ni. 

         Pathian thinurna dawngtute nunah thil thlâk (exchange) pathum kan hmu a: i) thi thei lo Pathian ropuina chu thi thei mihring leh ransate lem angah an thlak a (ch. 23), ii) Pathian thutak dawtah chan tirin Siamtu aiin thilsiam an bia a (ch. 25), iii) Pathian ruahman dan pangngai tidanglamin hmeichhia leh hmeichhia, mipa leh mipa ṭha lo takin an inti a (ch. 26, 27), tih te hi an ni.

         Neih inang inkawp, homosexuality chungchang hi khawvel ṭhang zelah ngaihdan a danglam ve zel a. Tunlaiah chuan thil mak leh danglam êm êma ngaih a ni tawh lem lo. Khawthlang kohhran ṭhenkhatte chuan rawngbawltu atânte pawh an la tawh a. Hmun ṭhenkhatah erawh chuan kohhrana an tel ve a la rem vak lo thung. Pathianin mihringte min siam dân phung a nih loh avangin Bible chuan a pawm lo. Chutih rual chuan, sualna danglam bîk leh nasa bîk, hremhmun hnaih deuh bîk riau-ah a dah ngai lo. Sual dangte nên tlar khatah a dah ṭhîn a ni. Tun ṭum kan zirlaiah pawh hian hêng mite hian an ‘sual man an hmu’ a ti a (ch. 27b). A hnuaia sualna dang a sawi lehte chu ‘Pathianin a hawisan’ avanga thleng a ni a (ch. 28b), ‘thi zia reng an ni,’ a ti zui a ni (ch. 29 -32). Eng sualna mah hi nasa bîk, uchuak bik angin a sawi lo.

Mihringpuite chunga fel lohna (wickedness, ch. 28-32)

          ‘Thil bawlhhlawh tih phalin/zahthlâk taka hur phalin/a duh loh zawng rilru neih phalin – Pathianin a hawisan,’ tih thu hlâwm inangte hi châng 24, 26 leh 28-ahte kan hmu a ni. Pathian an ngaihsak lo a, amah chibai buk lovin thisiam, Pathian siam leh an siam chawpte, an ngaihsan zawng leh hlu an tih pathiana vuahin chibai an buk ta zawk a. Pathian an hnawl zel a, an nun aṭanga paihchhuah an duh tlat avangin Pathian chu an nun aṭangin a in hnukdawk ta a, an duhzawng chu tih puitlin a lo ni ta a ni. Pathian aia dah san thil ka nei a nih chuan, ka tana hlauhawm ber chu; chu thil chu ka neih a ni. Sum ka pathian chuan, hausak ka tan a hlauhawm ber. Ka hna ka pathian chuan, ka kaisang ang tih a hlauhawm ber. Thufing chuan (30:8b, 9a): Pachhiatna emaw, neihnunna emaw mi pe suh la, Ka tâna mamawh chawin mi châwm rawh; Chuti lo chuan, ka tlaipuar ang a, ka phat ang chia, “Lalpa chu tu nge ni?” ka ti dah ang e; a lo ti a. Pathian neitu mah a sumin Pathian a cho thei a nih chuan, Pathian hre lotu nun chu engtiang takin sum hian ti chhe thei tak ang maw! Oscar Wilde chuan, ‘Pathianten(p) mihringte an hrem duh chuan an ṭawngṭaina an chhang thin,’ tiin a lo sawi a ni.

         Pathianin an nuna hmun a chan tak loh avangin mihring nih pawh an thiam ta lo a. Nghawng tha lo tak tak a nei ta a. Duhamna chuan ei leh bar, economy a nghawng a. Suahsualna, itsikna, tual thahna, inhauna, bumna leh nungchang thalo te chuan khawtlang nun hona, society a ti chhia a. Nu leh pa thu awih lohna chuan chhungkua a nghawng a, rilru nei lo, thutiam bawh chhiat, hmangaihna pianpui nei lo, khawngaihna nei lo tihte chuan inlaichinna, relationship a ti chhe thin. ‘Chutiang thil chu an ti,’ ti chauhin a sawi lo va, chung titute chu an chawimawi, an approve hial a ni, tiin a sawi a ni. Pathian Thu zirtu te chuan heng sualna te hi, ‘khawloh vekna, total depravity,’ tiin an sawi a. Thil chiang tak a awm; Kan thil tih engmah hi sual hlang a awm lo, thil engmah hi sualin a khawih theih loh a awm lo bawk, tih hi. 

            Enge huatthlala ber, eng hi nge hnawk ber? Sualna hi a ni. Paulan Pathian thilsiam, creation a sawi ruala lo lang nghal chu Pathian leh mihring inlaichinna fuh lo a ni. Evi leh Adama Pathian laka an hel khan, Pathian nen an inkar a chat a, an pahnih inkar a chhia a, an nun ve ve pawh a fuh thei ta lo a ni. A nihna phu anga Pathian hi hriat duh loh emaw chawimawi loh emaw a nih chuan sualna-in kua a rawn hreuh ṭhin. Sual chuan a fan chhuak ta vek thin a. Mihringin Pathian a hawisan takah chuan, a rilru leh ngaihtuahna a lo thim ta vek mai a ni.  


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.