DMI BIBLE STUDY 2026 – ZIRLAI 1-NA
Rom 1:1-17
- Thuhma
Rom hi khawvela lehkhathawn nghawng nei nasa ber a ni hial âwm e. A thute hi Bible thu ziak zînga zir leh chai nasat ber pâwl a ni. ‘Thuthlung Thara Kristiante tâna thuchah puan chhuahna kimchang ber a ni,’ ti hialin an sawi ṭhiîn. Bible, ṭawng hrang hranga lettu lâr tak William Tyndale chuan, ‘Rom hi chhiar zin lutuk emaw, zir nasat lutuk emaw a awm thei lo vang; zir nasat zawh poh leh hriat a nuam tual tual a, ṭhial nasat poh leh a hang tui tulh tulh mai a ni. Kan haileh zin poh leh thlarau thil inphûm kan hmu hnem mai a ni,’ tiin a sawi a. Kum zabi 19-na hun laia Pathian Thu zirtu, Swiss mi Frederik L. Godet chuan, ‘Thlarau harhna, revival a thlen apiangin Rom-a thu ziak thûk zâwka hriatfiahna a thleng zêl ṭhin,’ a ti a. John Calvin pawhin, ‘Rom Lehkhathawn hi a nihna ang taka kan hriat thiam chuan Bible, rohlu dah khâwmna kawngkhâr kan hawng tihna a ni,’ a lo ti hial bawk. Mi tam tak nun khawihtu leh hruaitu, Pathian an hriat dân thlâk danglam vektu, an piantharna lehkhabu a lo ni tawh ṭhin a, a ni mêk zêl bawk. Rom Lehkhathawnin an nun a thlâk mi pahnih chauh lo tarlang ila:
Augustine (AD 354-430) chu a nu thu awih duh lo va, dâwngdah leh bawlhhlawh taka a nun a hman laiin, Rom 13:13-14, ‘Chhûna awm angin mawi takin i awm ang u, zu in buai leh zu ruia awm lovin, hur leh inngaih hmanga awm lovin, insual leh inîtsîka awm lovin. Lal Isua Krista chuan inthuam zâwk ulang, in tisa châkna puitlin tûrin eng mah insiam suh u,’ tih thu a chhiar chuan a nun a tidanglam ta vek a. ‘Chu thu chuan, thawklehkhatah ka thinlunga thim leh rinhlelhna chu a la bo ta vek mai a ni,’ tiin a lehkhabu ‘Confessions’-ah a ziak a ni.
Martin Luther (1483-1546) chu puithiam nun uluk leh thahnemngai tak mai, kohhrana a tih tûr zawng zawng sawisêlbova hlen chhuak ṭhîn mi, ringtu ṭha tak anga lang a ni a. Pathian tihlâwm tumin, mi fel (righteous) nih tumin nasa takin a bei ṭhin. A theih si loh avângin a rûkin a mangang ṭhîn. Mihring tih theih loh phût tlata a hriat avangin Pathian a huat phah êm êm a. A beidawng tawngkhawng chuan Rom Lehkhathawn hi a zir ta a. Bung 1 châng 17 hmangin Pathian Thlaravin a saltânna ata a chhuah zalên ta a; ‘Chumiah (Chanchin Ṭha-ah) chuan rin lehzual nân, rinnain Pathian felzia chu a lo lang a, “Mi fel chu rinnain a dam ang,” ti a ziak ang khân,’ tih chuan felna/ṭhatna a zawn ṭhin chu ama mihring felna ni lovin, Pathian-in ama felna (Pathian felna), an phu vâng ni miah lo va, a khawngaihna avâng liau liau va Isua ringtute hnêna a pêk a ni tih a hrefiah ta a ni. Martin Luther hian Rom lehkhathawn hi ‘Chanchin Ṭha fîm ber, the purest gospel,’ tiin a vuah hial a ni.
Augustine leh Martin Luther-te hi mi in ang lo tak mai an ni. Augustine chu khawvel suala lût thûk em em, thu awih lo leh bawlhhlawh tak mai a ni ṭhin. Martin Luther chu Pathian tâna inpe puithiam, ringtu nun dân tûr a ni tia kohhranin a sawi zawng zawng sawiselbova hlen chhuak ṭhîn mi a ni thung. Mi in ang lo tak an ni, mahse Pathian an mamawh dân a in ang reng thung si. Rom Lehkhthawnin an nun a thlâk vê vê a ni. Anni pahnih hi tirhkoh Paula hnu-a kohhrana sulhnu hriat reng tlâk hnutchhiah hnem berte an ni hial âwm e.
A Ziaktu, Ziak Hun Leh Ziak Chhan
Rom Lehkhathawn hi Tirhkoh Paul-a’n Chanchin Ṭha hrila a zin chhuah vawi thumna, AD 56-58 bâwr vêla Korinth khuaa a châm laia a ziak nia ngaih a ni. Lehkhathawn hi a ziaktu mizia, a thawnte dinhmun leh lehkha thawntu-thawnte inkar inlaichinna, relationship-te hian a thu ken leh ziak a nih chhan a hril thui hle ṭhîn.
Rom khuaa Chanchin Ṭha pu darhtu, ringtu hmasate hi Pentecost ni-a Thlarau Thianghlimin a khawihte zînga mi, ‘Rom khua aṭanga lo kal Juda-te leh an saphunte’ ti a sawite kha ni a ngaih an ni a(Tirhkohte 2:10b). A tîrah chuan Rom khuaa ringtute zînga a tam zawk chu Juda an ni a, Jentel chu tlêmtê chauh an la ni a. Juda dân tam tak; serhtan, ṭawngṭai hun bîk, sa ei thiang leh thiang lo tih te leh an kût-te urhsûn taka hmangin an zawm chhunzawm zêl a. AD 49 khân Rom lal, Emperor Claudius chuan Juda zawng zawng Rom khua aṭangin a hnawt chhuak a (Tirhkohte 18:2). A hnawhchhuah chhan hi Juda-te zîngah mi pakhat, Chrestus an tih mai (Isua Krista tihna a ni maithei) chu hriakthih, Krista a ni ti pawl an awm vangin an inhnial nasa hle mai ṭhin a, chu chuan Rom khua a buaina a thlen vâng a ni.
Claudius-a thih hnu AD 54-ah Emperor Nero chuan Juda-te chu Rom khuaa awm a phal leh ta a. Kum nga hnua Juda ringtute Rom khuaa an let leh chuan kohhranah Jentel-te an tam zâwk ta hle mai a. Juda ringtuten puithu taka an hnam dân, Mosia Dân an zawm ṭhin chu pawisa loh tam tak a lo awm hman tawh a. Juda leh Jentel ringtute inkârah inngeihlohna leh inhnialna, inerna, inpawmtawntheihlohna nasa tak a lo awm ta a. Juda ringtute chuan Jentel ringtute chu, ‘ngaihtuahna nei lo, thianghlim lo, awmze awm lo, Mosia Dân thianghlim pawh pawisa lo,’ tiin an hmusit a. Jentel-te chuan Judate chu, ‘dân atchilh, Isua chhandamna Chanchin Ṭha aia an dân khermei awmze awm lo dah sâng,’ tiin, Juda ringtute chu Isuaa chhuah zalen an nihna hre duh lova puhin an nuihzat thung a ni. Paula chuan Juda leh Jentel-te an danglam loh zia, eng mi tân pawh Pathian hmaa thiam channa awm chhun chu Isua rin a ni, tih a hrilh ta a ni.
Paula hian a Chanchin Ṭha hril, gospel chungchang sawi fiahin, Pathian remruatna chu a fingin a huap zova, Isua hi tu tân pawh a ni, tiin rinna leh chhandamna a sawi fiah a. Hei hi Rom lehkhathawn ziak chhan leh a thu ken ber pawh a ni. Judate tan pawh-Greek/Jentelte tân pawh, serh tan leh tan loh, tih ṭawngkam hmun tam takah kan hmu ta reng a ni. ‘Pathian’ tih hi vawi 153, ‘Krista’ vawi 65, ‘Lalpa’ vawi 43, ‘dan’ vawi 72, ‘sual/sualna’ vawi 48, ‘rinna’ vawi 40 vel zet Rom lehkhathawnah hian ziak lan an ni (Lehna a zirin a zat chiah hi a danglam hret hret maithei). Heng ṭawngkam bâkah hian ringtuten Isua rin avânga Pathianin min pêk, kan chan; ‘felna – righteousness, thiam channa – justification, tihthianghlimna – sanctification, ropuina – glorification’ te hi Rom lehkhathawn a thu pawimawh leh sawi uar takte an ni.
Paula hian Chanchin Ṭha la thlen lohna, a hunlaia an hriat dâna khawthlang tâwp Spain ram thlenga Chanchin Ṭha hril zêl a duh a, chuta tân chuan Rom khua hi, Pisidia rama Antiokei khua ang deuh a, a iptepui bânna atân a duh vânga he lehkhathawn hi ziak a ni, tia ngai an awm laiin (Rom 15:28). Paula hian a Chanchin Ṭha hril chungchang, Kristian Thurin a sawi fiah hrim hrim duh avanga ziak a ni, ti an awm nual bawk.
II. Kamkeuna: Rom 1:1-17
A hun laia an tih ṭhin angin Paula hian lehkhathawn ziaktu hi tunge a nih sawiin bul a ṭan a. A nihna, a thu ziak chhiartuten an hriat a duh pathum a sawi a:
Isua Krista bawih:
‘Bawih’ hi ṭawng bul lamah chuan ‘doulos’ tih a ni a. Chhiahhlawh, sal, tihna a ni. Mi thuhnuaia awm, Neitu, Pu nei a ni a, ama thuin a awm lo, a nunah Isua a thu ber tihna a ni.
Tirhkoh ni tura koh:
A hna hi a thlan a ni lo va, a dil pawh a ni lo ruat, koh a ni tihna a ni. Tirhkoh tih hi enge maw thil ti tura tirh tihna a ni.
Pathian Chanchin Ṭha hril tura tihhran:
Tihhran, serhhran tih hi enge maw ‘bik’ atan in dah hrang, chu mi avanga thil dangin a tih buai theih loh tihna a ni. A insawi dan aṭang hian a nun vawngtu, a chhuan leh a ngaih pawimawh zawng a hriat khawp mai. (I nihna, tunge i nih engtin nge i sawi ve ang?)
Chanchin Ṭha chu eng nge ni? (Ch. 2-5)
‘Chanchin Ṭha’ hi a ṭawng bul lamah chuan ‘euangeloi’ (good herald) tih a ni a. Ram dang do tura a thawk chhuak lal, hlawhtling taka a ram pana haw mek chuan, hnehna chanchin lawmawm puang turin a hmaah mi a tlan tir ṭhin. Chutiang chu euangeloi an tih chu a ni. Ti hian a sawi fiah theih awm e: ‘Tih hlawhtlin a ni ta, hneh tawh a ni, thil ṭul zawng zawng engkim, hmaih awm lovin zawh a ni ta,’ tih puan chhuahna, declaration hi Chanchin Ṭha chu a ni.
Rom Lehkhathawn bul ṭanna-in a tarlan Chanchin Ṭha chungchanga kan hriat tur ṭhenkhat lo tarlang ila:
- A neitu Pathian: ‘Pathian Chanchin Ṭha’ tih a ni. A neitu, a bul tumtu chu Pathian a ni (ch. 2). Paula thuhril hi a ta a ni lo va, amah Paula aṭanga chhuak, a rilrem zawng, a phuah chhuah a ni lo. Pathianin a hrilh a puang chhuak mai a ni a, amah hrilhtu leh zirtirtu pawh Lalpa Isua ngei a ni (Galatia 1:12). Chu Chanchin Ṭha chu ropui leh hlu a ti khawp a, thil dang – hausakna, ṭhian, himna, hlimna, ropuina, lârna eng pawh mai chu kalsan vek huamin, a inserh hrang ta a ni.
- Bible-ah ziak a ni: Chu mi chanchin chu Pathianin Lehkha thianghlimah (Thuthlung Hlui) zawlneite hmanga a lo sawi lâwk vek tawh thil a ni a (ch. 3). A awmzia chu; a hma daiha lo sawi lâwk tawh a nih mai bakah chhiar a, zir theih tura ziaka hnutchhiah a ni. Kan tawn hriat emaw, kan vârpawh emaw, kan hmuh chhuah ngai thil a ni lo. Kan zir a kan hriatthiam theihna’n Pathian lehkhabu thianghlim, Bible-ah ziak a ni.
- Chanchin Ṭha chu Isua hi a ni: Tihian an sawi ṭhin; Chanchin Ṭha chu ‘eng nge’, ni lovin, Chanchin Ṭha chu ‘tu nge’ tih tûr a ni. Isua nihna leh a hnathawh hi Chanchin Ṭha chu a ni. Mihring leh Pathian a nihna chiang takin târlan a ni. Davida thlah a ni a, thihna hnehin a tho leh bawk. A thawh lehna chuan Pathian Fapa a nih chiang takin a nemnghet a ni (ch. 4).
Chu Chanchin Ṭha, Isua chu hnam tinin an rin theihna tûra puang chhuak tûrin Paula chu chanvo pêk a ni. Rom khuaa mite ngei pawh chu Chanchin Ṭha chu hriaa, Isua ringtu, mi thianghlim ni tûra koh an ni (ch. 7).
Rom khua tlawh a duh (Ch. 8-15)
Paula hian Rom khuaa ringtute ṭhan nasat zia a hre thin a, Pathian hnênah lêwmthu sawiin a ṭawngṭaisak bawk ṭhîn. Vawi tam tak tum ṭhin mahse anmahni tlawhna remchang Pathianin siam sak mai lo. Rom khuaa ringtute a hmuh châkna chhan chu, anmahni-ah rah hmuh a beisei bakah, Isua rinnaa an ngheh lehzual theihna’n thlarau thilpek dawn tîr a duh vâng a ni. A tlawh duh chhan dang leh chu, ‘kei leh nangni hi rinnaa kan inchâwm tawna, kan inṭanpui tawn theihna tûrin,’ (ch. 12 Leh thar) a ti. Ringtute infuihtawn, inchhemalh tawn, inṭanpui tawn a pawimawh hle mai. Chutianga inchâwm tawn tûr chu kan ni. Hei hi kohhran kan nih chhan pawh a ni. Mal tlat ringtu chu a hrisêl thei ngai lo. Paula meuh pawh kha a ringtu puiten a rinna an tihphuisui a, an puihna a thlahlel ṭhin a ni. Midangte rinnaa an ṭhan len duhna rilru puin i inkhawm ṭhin em, ringtu dangte mamawh lo khawpa puitling a awm theihin i hria em?
Paula hian Pathian laka bat neiah a inngai a (ch. 14). Thil bat dan chi hnih a awm: tuin emaw (pawisa) min puk tir se la, ka rulh leh hma loh chu ka ba a ni. A dang lehah chuan; mi dang pêk chhâwn tûr thil min hlân se la, a dawngtu tûr hnêna ka pêk hma chu ka ba a ni. Chanchin Ṭha hi Pathianin a hnênah midangte hrilh chhâwng tûrin a kawltîr tih a hriat chian êm avâng hian, Paula hian ba neiah a inngai a ni. A tân chauh ni lo, mi dangte pêk chhâwn tûr thil a kawl tih a hria. Heng vâng hian, Chanchin Ṭha a hril hian eng emaw thil va ti ta chiamah a inngai lo vq, a tih tûr reng ti-ah a inngai a, a ba a rulhnaah a ngai a ni. Paula rilru ang hi i pu ve em?
Chanchin Ṭha thiltihtheihna (ch. 16-17):
Helai thu hian mihring Pathian hmaa thiam a chan theih dân kawng awmchhun a sawi avângin khawvêla thu pawimawh bera ngai zirtu tam tak an awm. Paula hian Chanchin Ṭha a zahpui loh thu a sawi phawt a. Zawhna awm thei ta chu: ‘Engtiangin nge Chanchin Ṭha chu a zahpui theih?’ tih hi a ni. Pathian aia kan mihring puite kan hlauh châng a awm fo mai. Isua chanchin sawina âwm taka kan sawi lohin, Isua kan rin tawk loh chângin, a thiltihtheihnaa kan innghah ngam loh chângtein Chanchin Ṭha kan zahpui a lo ni ṭhîn. Khawvêl taka thlîr chuan ringtu nih hi thil âtthlâk tak a nihna chen a awm a, a zahthlâk duh phian mai. A bul ṭantu, a neitu chu mualpho takin, a hunlaia thihna duhawm lo ber krawsah an khengbet a. Khawvêl mite tân chuan Isua thawh leh thu-te hi thil awihawm loh tawp a ni a. Ringtu hmasate pawh Juda mi hnuaihnung tak takte, bawihte, mi chhuanawm lo tak takte an ni. Lalram an sawi fo lah chu a lang chiang thei lo va, a lo thleng hlei thei lo niin a hriat bawk si. Tûnlaia ringtu nih nên inang lo tak a ni. Chuti chung chuan Paula chuan Chanchin Ṭha chu a zahpui lo va, ringtu nih chu âtthlâk a ti hek lo.
Chanchin Ṭha chuan thiltihtheihna a nei a ti lo va, ‘Pathian thiltihtheihna a ni,’ a ti zawk a ni. ‘Nei’ leh ‘nih’ hi thil in ang lo thei tak a ni. ‘Chabi ka nei’ ka tih chuan kawngkhar enge maw ka hawng thei tihna a ni. ‘Chabi ka ni’ ka tih erawh chuan kawngkhâr engpawh hawn theihna kha keimahah a awm tihna a ni. Eng kawngkhâr nge tihin awmzia a awm lo. Chanchin Ṭha chu Pathian thiltihtheihna a nih miau avângin a ringtu tupawh ni se a thawh tûr ang a thawk mai dâwn a ni. Mi bîk tu emaw tan a ni lo va, tupawh a ring apiang chu chhandamin an awm mai dâwn a ni. Mihring thiltihtheihna chu ni se, tel ve thei lo an awm zêl ang: mi chak tân a nih chuan chak lo a huam ve lo vang a, mi chak lo tan a nih chuan mi chak an tel ve thei lo vang. Pathian thiltihtheihna a nih miau avangin mi chak leh chak lo, fing leh fing lo, changkâng leh changkâng lo, rethei-hausa, hnam tin, chi tin a huam, a ring apiang tan a ni. ‘A tirah Juda mi tan a ni a,’ tih hian Juda-te duhsak bik an ni tih lam a ni lo. Pathian inpuanna hmasa hnam an ni a, mumal takin, a indawtin Pathian remruatna fel tak tih lan lam a kâwk zâwk a ni.
Chanchin Ṭha-ah chuan Pathian felna, Pathian duhthusam (Isua nun chu) tihlan a ni a. Chu Isua nun, Pathian hmaa tling awmchhun chu amah ringtute chanvo atân Pathianin a pe ta mai a ni (ch. 17). Pathian felna, Pathian aṭanga felna (righteousness of/from God) tih hi nihna/dinhmun, status sawina a ni. Pathian hmaa kan dina, thiamchang nihna dinhmun a ni. Pathian hmaa mi ṭha nihna hi keimahnin va hlawh chhuah theih tûr thil a ni lo. (Pathian mit hmuha mihring dinhmun beidawnthlâk zia hi Zirlai 2, 3, 4-ahte kan zir chhunzawm dâwn a ni.) Chu nihna chu Pathianin min pe a ni. Pathian felna kan lo nih theihna chu Isua hi a ni tih 2 Korinth 5:21-ah ziak a ni. Pathian thilpêk chu lâwm takin kan dawng thei a, kan hnawlin kan zahpui thei bawk.
Pathian felna, a hmaa mi ṭha, thiamchang nihna chanvo chu rinna-in kan lo dawng ta a. Rinna-in bul kan ṭan a, rinna vêkin, a tâwp thengin kan nung chhunzawm ta zêl a ni. ‘Rin lehzual nan’ ti a Mizo ṭawnga dah hi ‘a bula aṭanga a tawp thleng rinnain (by faith from first to last)’ tia hriat thiam tûr a ni. Isua kan rin chiahin Pathian hmaah thiam chang kan ni nghâl a. A tâwp, rorel niah pawh chu Isua rinna avâng tho chuan thiam kan chang dâwn a ni. A inkâra kan thil tih, kan hnathawh, kan rawngbâwlna vânga thiam chang, mi fela ruat kan ni dâwn lo. Isua rin avângin Pathian nên inzawmin, mi nung kan ni a. Chu Isua rinna chu a tâwp thlenga kan nun chhan tur pawh a ni. He mi avâng hian ‘mi fel chu rinna-in a dam/nung ang’ (Habakuka 2:4) tih ziak a ni. Heta châng târlan hi Habakuka’n a hunlaia misualin mi fel ro an rel sak a hmuh a, a mangan thu a thlen a, Pathianin a chhanna a ni. He thu a kan hmuh ang hian, rinna chuan thil pahnih ken tel a nei a: ‘mi fel’ nihna leh ‘nunna’ tihte hi an ni. Chanchin Ṭha miin a lo rin chuan Pathian hmaa thiam chang, ‘mi fel’ a lo ni ang a, a hmaa thlaraua Pathian nêna inzawm lo, mitthi kha ‘minung’ a lo ni ta bawk a ni. ‘Hmu theia kal lovin rinna-in kan kal/nung zawk si a,’ (2 Korinth 5:7) tih ziak ang khân.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
