Amor Fati leh Rom 8:28 – Tawrhna Hmachhawn Dan Chi Hnih

– Robert L Chongthu IAS

Kan hnam ziarang leh kan lo chawr chhuahna chu eng pawh lo ni se, mihring zawng zawngte hian pumpelh theih hauh lohva tawn ngei ngei kan nei: kan ruahman dan ang thlapin hringnun hi a inher lem lo tih hi. Kan hringnun thawnthu lo inher zel dan turah beiseina kan nei a – kan suangtuahna, kan tum ram, chumi kan thlen hun tur, kan kawppui tur thlengin – mahse kan rin lawk loh thil a lo thleng leh thut si. Laina kan sun a. Hna a tluang lova. Inlaichinna a lo tawp a. Inthawt lawk pawh awm lovin natna hmuhchhuah a ni a. Kawng min hawnsak tura Pathian hnena kan ngen ngawih ngawih chu nghet taka khar a la ni reng a. Chumi hunah chuan khawvelin a lo zawh fo ṭhin zawhna chu kan zawh a lo ngai ve ta reng mai: Hemi phenah hian chhan ṭha tak a awm em? Nge ni a, he tawrhna hi awmze nei lo buaina mai mai?

Kum za tam chu he zawhna hi miten chhan dan hrang hrangin chhan an tum ṭhin. Chu’ng zinga chhan dan lar ber pahnihte lo chhuahna chu a inpersan angreng viau mai: Stoic philosophy (phunnawi lova tawrhna hmachhawn inzirtirna) in amor fati a tih leh Tirhkoh Paula’n Rom 8:28 a Kristiante pawm dan a rawn ziah chhuah te kha. Mak deuh chu, he’ng ngaihdan pahnihte hi han sawi chhuah tak aralah chuan an rik dan a inang riau a, mahse ngaihdan bulṭhut inang lo tak aṭanga lo zi chhuak an ni tlat lawi si. A pahniha hriatthiamna chuan tawrhna chungchang thuk lehzuala ngaihtuah thei tura min puih theih mai bakah beiseina pawh nghet leh zuala pawm thei turin min pui thei ang.

Stoic Zirtirnaa Amor Fati Hrilhfiahna

Latin ṭawng Amor fati tih hi a awmzia chu “love of fate” (chan tawka khuarel hmangaih theihna) a ni mai a. Stoic mi hmasa – mi fing Marcus Aurelius leh Epictetus – te ho ngaihdan aṭanga lo chhuak niin, hringnuna kan tawhte hi kan pawm ringawt tur a ni lo, a nihna ang angin do let hauh lovin lawm takin kan lo hmangaih thlap zawk tur a ni an ti. Stoic zirtirna chuan thil thlengte hian min tina hran lova, thil thleng kan lo dawnsawn dan zawk hian min tina ṭhin a ti a. Chu vangin thil thleng apiang – harsatna, lungngaihna, channa te pawh – kan lo pawm thlap thiam chuan tihnghin rual lohva nghet leh insiamrem thei mi kan lo ni ang.

Stoic ho chuan tawrhna hi inzirnaah an ngai a. Hringnun chuan harsatna hrang hrang min chhawp ṭhin, mahse phunnawi mai lovin huaisenna leh chhungril chakna nena hmachhawn mai turah an ngai a. Mei alh hian an vawmna apiang chu lo la lutin intuah nat sauh nan a hmang tih Marcus Aurelius chuan a lo sawi tawh a. Chutiang chiah chuan harsatna kan tawhte hi chhiatna atan kan hman loh chuan min siamṭhatu an ni thei. Stoic huaisenna hi mahni inthunun theihna kal tlanga neih theih a ni: kan rilru hi kan thunun tlat a, kan ngaihtuahnate hi kan thuhnuaia kan dah tlat chuan pawn lama thil thleng eng mah hian min tichhe thei lo a ni.

Phat rual lohvin he thlir danah hian min tiphur thei thil eng emaw chu a awm a ni. Beidawng lova bei ṭang ṭang turin min fuih a. Mahni inkhawngaih a duh lo. Thil thleng apiang indelh behtir ngawt lova a chunga leng zawk turin min cho a. Mi tam takin inring lawk sa lem lovin Stoic zirtirna ang chi hi hun harsaah an hmang thuai mai a ni: an inseh ruh a, nghet taka ding tlat turin thutlukna an siam a, hma lam an pan ṭalh ṭalh ṭhin.

Mahse he ngaihdan hi a khawharthlak riau dan a awm ve tlat. Stoic zirtirna chuan engkim hi mahnia phur mai turin min phut a. Kan chhehvel khawvela thil awmzia zawng lova tumruhna tak hmanga zawng zawk turin min ti a. Kan thinlung a kehsawm mek lai pawhin kan tawrhna chu pawm tlat turin min ti a. Mi tam tak chuan thudik tak kan hria: he’ngte ti tur hian a chang chuan kan chakna hian a daih bik lo a ni tih hi.

Rom 8:28 a Paula Thutiam

Hetah tak hian a nia Kristian thlirna chuan a sawi danglam tak – a ṭawngkam a nem zawk daih bawk a. Rom 8:28 ah hian ringtu tam takin an hun tawn harsa ber laia innghahna atana an lo hman ṭhin thu chu Paula’n a ziak a:
“Tin, Pathian hmangaihtu, ama ruat anga a kohvate tan chuan, an ṭhatna turin engkimin a thawhsak hlawm ṭhin tih kan hria.”

He chang hi infuih phurna thu tawi hman chul tawh tak a ni ngawt lo. Pathian ziaa inthlung nghet tlat thu chhuah a ni. Paula hian tawrhna hi a ṭha a ti hran lo. Lawm zawk turin emaw,na ti lo anga awm turin emaw min ti lo. Kan tawrhnate hi hmangaih turin emaw, kan natna karah nui sang turin emaw min ti lo. Thu ril tak a sawi zawk a ni: Pathian hian kan thil tawn zawng zawng – a ṭha leh chhia te – hi a la vek a, a tawpa kan ṭhatna turin a zial khawm a ni.

Hei hi lo pawm mawl tawpna lam a ni lo. Rinna tluantling a ni zawk. Engtik lai mahin phatsanin kan awm ngai lova, Pathian hi kan lakah a induh ngai lova, kan nuna engmah hi a lo thlawn a awm lo.
Paula pawh hian he’ng thute hi dinhmun sang leh nuamsa aṭangin a ziak bik lo. A rinna avanga vuak, lung ina khung, lawnga chetsual, phatsan, ṭam leh a tawpah phei chuan tihhlum hial tawk mi a nihna angin a ziak a ni. Keini’n kan hriat thiam phak baka thinlung keh chhia hre thiamtu a nihna angin a ziak a ni. Hringnun hi chu a fair lo ti thei an awm chuan Paula hi a ni ang. Chutih rualin rinhlelhna tel hauh lova chiangin Pathian hi a ṭha a ni, hringnun a ṭhat loh chang pawhin a ti thei tlat.

He’ng Ngaihdante Inanna Lai leh An Kal Hranna Laite

Stoic zirtirna leh Kristianna hian a pawn langah chuan inanna riau an nei tih hi a dik a ni. Harsatna hian chakna, ṭhan lenna leh ze ṭha a hring chhuak thei tih an pawm ve ve. Beidawnna aiah tawrh hram hramna an changchawi ve ve. Thlirna tlang pawimawhzia, harsatna kan hmachhawn danin eng ang mi nge kan nih zel dawn tih a hril, tih lam an sawi ve ve.

Mahse he’ng inanna lai phenah hian inan lohna thuk leh awmze nei tak a awm.
Stoic zirtirna chuan he khawvel hian engmah min hriatpui lem lo – thil thlengte hian awmzia tak an nei hran lova, mimal tin hian mahni chakna ringin hringnun awmzia hi an sual chhuak tur a ni a ti. Zinkawng khawhar tak a ni. Eng pawh lo thleng se, nangmaha i tawn tlang a ngai. I tawrhna chu hmangaih thei hial tura ṭan i khawh a ngai, a chhan chu he khawvel hi awmze neia enkawltu reng an awm tlat lo.

Kristianna ve thung chuan khawvel hian tukkhum chhah min chhawn bik lem lova, kan hriatthiam phak baka min hmangaihtu Pathianin a chelh tlat khawvel a ni zawk a ti a. Kristian chuan ama chhungril lamah awmzia a hmu lova, a lo thlawna a tawrh phal lo, engkim chunga roreltu Pa lak ata awmzia chu a hmu zawk a ni. Kristian chuan malin a tuar ngai lo. Chawi kanin a awm. Hmuh reng a ni. Hruai a ni. Hmangaih a ni.

Stoic zirtirna chuan chakna a phut. Kristianna chuan khawngaihna a tiam.
Stoic zirtirna chuan, “I thil tawnte hi i hmangaih vek tur a ni,” a ti.
Kristianna chuan, “I thil tawnte hi i hmangaih a ngai hran lo – he’ngte aṭanga thil ṭha thlentirtheitu Pathian chu ring la a tawk,” a ti.

Stoic zirtirna chuan tawrhna hi tumruhna nen pawm mai turin min beisei a.
Kristianna chuan kan tawrhnate hi keini ang thova ṭap a, tuar a, min hre thiam vektu Isua ke bula tluk luhpui turin min ti.

Vawiina Tuar Mek Tan

He thuziak hi phurrit tak i phurh laiin i chhiar a ni mai thei. Chak taka awm hram hram i tum a, mahse chhungril chakna i tlachham ṭan a ni mai thei. A dera engkim ṭha vek anga awm hi i ning tawh pawh a ni mai thei. A nih chuan, hei hi fiah takin lo hria ang che:

Pathian hian natna hi hmangaih turin a ti lo che a. A kuta dah ngam turin a ti zawk che a ni.
Engkim hi nangmaha i phurh a ngai lo. Keh chhe thei lo i nih pawh a ngai hran lo. Thil awmze hriatna i sual chhuah emaw thim zinga kal hram hram emaw pawh a ngai hran lo. I tawrhnate ṭawmpuitu Pathian, i tluk changa dawm ṭhintu che, engmah hi lo thlawn a awm lo tih tiamtu che i nei alawm.

Rom 8:28 hi kan chunga thil thlengte laka rilru hahdamna tur mai a ni lo. Thil thleng reng rengah Pathian hi a inrawlh ve a ni tih min hriat nawntir lehna a ni, (tunah la hmu thiam kher lo mah ila).
A ṭhatna chu kan thil hmachhawnte aiin a lian zawk a, a chhandamna chu kan thinlung keh chhia aiin a chak zawk a ni, tih thudika chawl hahdam tura sawmna a ni.

Engtik emawah chuan – nakin deuh pawh a ni thei – i thlir kir ang a, “Kha kawng kha ka thlang hauh lo ang maw le, mahse Pathianin min tawk a, min tidanglam a, min hruai kai ta a ni,” i la ti mahna. Hei hi khuarel a ni lo. Hei hi rinna a ni. Hei hi beiseina a ni.

A Tawp Kharna Thu

Stoic chuan, “Ding nghet la, tuar hram hram rawh” a ti.
Kristian chuan, “Pa ṭangah chuan tlu lut la, a lo chawi ang che,” a ti.
Stoic chuan, “I natna hi intihphur nan hmang rawh,” a ti.
Pathian chuan, “I hringnun tawrhna avanga thil kangral vutte chu pangpar ṭhi hrui mawiah ka chantir ang” a ti.
Chu vangin, phurrit i lo phur a nih chuan, hei hi hre reng ang che:
I tawrhna kha i hmangaih a ngai lo.
Thil ṭha zawka chantir tiamtu che hnenah chuan i pek mai a tawk.
A intiam angin a ti ngei bawk ang.