Zan inlarnaahte chuan, ngai teh, van chhumte nena lo kal, mi pakhat, mihring fapa ang hi ka hmu a, Hmakhawsanga hnenah chuan a lo kal a, a hmaah chuan ani chu an rawn hruai hnai a. – Daniela 7:13
Isua hi Pathian a ni tih ngaihdan hi Kristianna aṭanga inṭan a ni lo thei em? Bethlehem hma kum za chuang daih tawhah khan Thuthlung Hlui chhiartu Juda hote khan Pathian pakhat mai lo deuh chungchang inziahna thu an lo chai fe tawh lo maw?
Krista Pathianna lam thurin hi zawi zawia rawn lang chhuak, AD 325 a Nicaea Rorelnaa thu tlinga pawm ni ta chauh angah kan ngai fo. Thawnthubu lar The Da Vinci Code angte khan Isua hi zawlnei naran ve mai, Lal Constantine-a thutlukna pakhat avanga Pathiana chhuah ni ta mai anga ngaih theih ten an sawi mai mai.
Mi bengkhawn zawng tak conspiracy theory (pawm dan tlanglawn kalh zawnga thil thlen dan chungchanga ngaihdan vawrh darh) chu a ni hawt e. Amaherawhchu thil thlen dan dik lo hulhual a ni thung.
Constantine-a pian hma daihin Kristian hmasa berte khan Isua hi Pathian angin an lo be tawh. Mak tak maiin Juda Bible-ahte khan thu hriat thiam harsa tak tak, mahse “Isua hi Pathian anga lo biak mai pawh chu a awm tho mai” tih theihna chhan tur a awm thluah mai.
Chu tak chu a nia he thu tingaihnawmtu chu.
Thuthlung Hlui Ṭawngkam Mak Tak Chu
Genesis 19:24 hi han en teh:
“Tin, Lalpa chuan Sodom leh Gomorra khaw chungah chuan, vana Lalpa hnen aṭang chuan kat leh mei a surtir a.”
Chhiar nawn leh teh.
Lalpa chuan vana Lalpa hnen aṭangin mei a surtir. Hebrai ṭawngah chuan he’ng thu pahnihte hian Yahweh lam an kawk ve ve a, chu chu Israelte Pathian hming a ni.
A nih leh eng vangin nge heti zawng hian a sawi kher?
Genesis 31:11-13 hi han en leh mah teh. Jakoba khan Pathian vantirhkohvin a mumanga a rawn biak chungchang a sawi a. Mahse vantirhkoh khan, “Kha Bethel Pathian kha ka ni” a ti tlat lawi a.
Pathian vantirhkoh ni reng si kha eng vangin nge Pathian angin a ṭawng ang?
Hnim buk kang khan thilmak dang pakhat a rawn chhawp leh tlat. Exodus 3:2 ah hnim buk kang aṭangin Pathian vantirhkohin Mosia a rawn biak thu kan hmu a. Mahse a hnu deuh lawkah chang dangah chuan chu hnim buk kang aṭanga lo ṭawnga khan Abrahama, Isaka leh Jakoba te Pathian a nih thu a sawi leh bawk a.
Hei hi Pathian aiawha vantirhkoh lo ṭawng a ni em? Vantirhkoh kal tlanga Pathian rawn inlar a ni zawk em? Nge ni a, he chang hian Pathian nihnaa thilmak tak a awm thu min sawi hmuh zawk?
He’ng zawhnate hi Kristian Pathian thu zir miten an ngaihtuah chhuah a ni lo. Nicaea Rorel hma daih khan Juda mi, Pathian thu hrilhfiahtuten an lo chai fe tawh.
Vana Thuneitu Pahnihte
Hmanlai Juda thuziakte chuan mi thiamten “Two Powers in Heaven” (Vana Thuneitu Pahnih) an tih chungchanga inhnialnate an lo la vawng ṭha vek a.
Hei hi Pathian thuneihna, a hming, a lalṭhutthleng leh a Pathianna hrim hrim ang neitu mi dang, vana awm ve tho chungchang Bible lehlin ṭhenkhatin an sawi ni awma ngaih theihna laite chungchang sawina a ni.
Juda mi thiam Alan F. Segal chuan he’ng ngaihdante hi a lehkhabu lar tak Two Powers in Heaven: Early Rabbinic Reports about Christianity and Gnosticism tihah a chai viau a.
Hriat tur pawimawh tak erawh chu he’ng zirtirnate hi Juda mi zawng zawngin an pawm a ni hran lo. He thu chungchangah hian Juda mi thiamte thu pawh a inhmu lo viau ṭhin a, a hnuah rabbi thuneitute lamin two-power thu ṭhenkhatte hi chu zirtirna dik lo tiin an lo hnawl ta hial a ni.
A enga pawh chu ni se, he’ng thu inchuhnate hian thu beng verh deuh an pho chhuak tlat: vanah thuneitu pakhat aia tam an awm tih ngaihdan hi a hnu lama Kristiante thurin awm hma daiha lo awm tawh a ni tih hi.
Kristianna hi theological vacuum (mihring nun kawrawng lai, Pathian mamawhna) aṭanga a rawn piang chhuak a ni lo.
Juda sakhua aṭanga lo chhuak niin Israelte Pathian chu Isua Kristaah chiang takin a rawn inpuang chhuak tih ngaihdan a rawn keng tel a ni.
Pathian Hming Pu Vantirhkoh Chu
Bible changa rilru la pawl tak chu Exodus 23:20-21 hi a ni awm e.
Pathian chuan Israelte hmaah vantirhkoh tirh a tiam a, mipuite chu a thu awih turin thu a pe bawk. Chutah le, hrilh fiahna mak tak a rawn siam a:
“Amahah chuan ka hming a awm a nia”
Bible ngaihdanah chuan Pathian hming hi hawrrawp hrang hrang dah khawm ngawt a ni lo. A nihna, a thuneihna leh a awmpuina chungchang a sawi a ni.
Amahah chuan Pathian hming a awm tlat avangin he vantirhkoh pawh hian thuneihna nasa tak a nei a ni.
Roreltute 2:1 ah phei chuan he thu inlaichinna hi a langsar lehzual a, chutah chuan Pathian vantirhkoh khan, “Aigupta ram ata kha ka chhuahtir che u a,” tiin a puang a ni.
Amaherawhchu Thuthlung Hlui bu zawng zawngah amah Yahweh kha Aigupta aṭanga Israelte chhuahtirtu a ni reng si.
Genesis 48:15-16 hi han en leh mah teh. Jakoba’n Josefa fate mal a sawm lai khan a chawmtu Pathian leh a tlantu vantirhkoh hmingte a chhal tlat mai a, a tawpah mi pakhat malsawmna anga sawiin “naupangte hi malsawm rawh se” a ti zui a.
Pathian leh vantirhkoh te hi hriat pawlh mai theih awm ṭawngkam hmangin a sawi kawp tlat.
Kristiante chuan he’ng changte hi Krista beiseina thu angah an ngai ṭhin a, amaherawhchu he’ng changte hian vantirhkoh chu Isua a ni tih zawngin an sawi ngai hauh lo.
Thilmak chu a awm ngaiin a la awm reng a, mahse Pathian thu ang zawnga chai theihna tur chu a tam khawp mai.
Bethlehem Hma Lama Lo Inlar Tawh Thu Chu
Chanchin |ha Johana ziak hi Kristianna huanga thupuan mak ber pawlin a inṭan a:
“A tirin Thu a awm, Thu chu Pathian hnenah a awm, Thu chu Pathian a ni.” – Johana 1:1
Tichuan Thu chu tisaah a lo chan thu Johana’n a puang leh a.
A chang hi chuan he ngaihdan hi Grik philosophy (finna thuril) aṭanga Johana’n a lakah te kan ngai ṭhin. Grik hovin Logos(Thu) an hriat dan kha chu a ruhrel pawimawh tak chu a ni ngei tak a.
Mahse Thuhlung Hluiah hian Pathian Thu chu mi nung anga sawi a ni fo mai.
Genesis 15:1-6 ah Pathian thu chu Abrahama hnenah inlarna angin a lo thleng a. Jeremia 1:4-9 ah zawlnei hnenah chuan Lalpa thu a lo thleng a, Lalpa chuan a ban a, a ka a khawihsak a. 1 Samuela 3:10-21 ah chuan Lalpa chu Samuela hmaah a lo ding a, a hnuah thuin a rawn inlar leh bawk a.
He’ng changte hian Thu chu Pathian pakhat zawk a ni tih an rawn nemnghet chuang lo. Amaherawhchu Johana’n Isua hi chatuan Thu anga a rawn tar lanna tur atana Bible ruhrel pawimawh tak an rawn siam a ni.
Johana sawi danin mihring hi Pathianah a chang a ni hran lo.
Chatuan Thu, Pathian ni tawh sa chu mihringte zingah a rawn awm a ni mai zawk.
Chhuma Lo Kal Thil Tidanglam Vektu Chu
A inlaichinna mak ber mai chu Daniela 7 a lo lang hi a ni ang.
Thuthlung Hluiah hian chhum chunga kal hi vana Yahweh-a thuneihna nen sawi zawm a ni ṭhin.
Sam 104:3 chuan Pathian chu chhumte khi a tawlailira siam angin a sawi a. Isaia 19:1 pawhin Pathian chu chhum chak takchunga chuangin a sawi bawk.
Daniela erawh chuan thil mak danglam tak a hmu tlat.
A lalṭhutthleng chungah chuan Hmakhawsanga ṭhuin a hmu tlat. Chutah le, mi pakhat dang a lo lang a, “mihring fapa ang”hi van chhumte nen an lo kal a.
He mi hian Hmakhawsanga chu a rawn hnaih a, chatuan atana thuneihna pek a ni ta a. Hnam tinte leh mi tinte chu a rawngbawl tura koh an ni.
Van rorelna hmunah chuan mi pahnih an lo lang a, a pahnihna zawk chuan engkim huap thuneihna a dawng a ni.
Tunah chuan Matthaia 26 a puithiam lalber hmaa Isua ding kha han ngaihtuah leh teh.
Krista chu a nih leh nih loh an zawhin Isua chuan Mihring Fapa chu thuneihna ding lama tṭhuin, van chhum chunga lo kal an la hmuh tur thuin a chhang a.
Daniela 7 leh Sam 110 te a rawn khai khawm a ni.
Puithiam lalber chuan a puante a pawt thler a, Pathian sawi chhiaah a puh thlu ta hmiah a.
Eng vangin nge heti taka a chet?
A chhan chu Isua khan zawlnei naran mai a ni lohzia a sawi a. Israelte Bible-a van lam sawina huangah khan a insawi lut tlat alawm.
Puithiam lalber hmaa dinga khan vana Mihring Fapa thuneihna kha a chhal tlat a ni.
Nicaea Khan Eng Thu Nge A Tihtluk Tak
AD 325 a Nicaea Inkhawmpui koh a nih meuh kha chuan Kristianten Isua hi kum za tam an lo be tawh.
Kum zabi pakhatnaa ziak Paula lehkhathawnte khan Isua chu Pathian pakhat nihna leh biakna huangah an dah daih tawh. Philippi 2:6-11 chuan Krista dinhmun sang tak a sawi a, 1 Korinth 8:6 chuan Pathian pakhat, Pa leh Lalpa pakhat Isua Krista a sawi bawk.
Chu vangin Nicaea-a inhnialna kha Isua hi Pathiana puan leh thut tur a ni em tih lam a ni lo.
A thu laimu ber chu eng angin nge a Pathianna chu hriat thiam tur ni ang tih lam a ni.
Fapa chu thilsiam ropui tak, Pa duh thu vanga lo awm mai em ni? Nge ni a, chatuana Pathian ni ve, Pa nihna pawh ṭawmpuitu a ni zawk?
Nicaea rorel chuan Fapa chu “siam ni lovin hrin a ni” a ti a, Pa nen nihna inang nei a ti bawk.
He sawi fiahna hi a pawimawh khawp mai.
Grik thumal monogenēs hi a tlangpuiin “hrin bik” tia lehlin a ni ṭhin a, a ang awm lo, mi bik a nihna a sawi a ni. Hebrai 11:17 chuan Isaka sawi nan pawh a hmang ve a, Abrahama khan Ismaela a hrin tho bawk vangin.
Isua hi Fapa bik a ni, van lam mi hrang hrang zinga pakhat ve mai ni lovin.
Chu vangin Kristiante Pathian hriat thiam dan chuan Fapa chu thilsiam dang zawng zawngte lakah a sawi hrang daih.
Pathian Pakhat, Mi Pathuma Inpuang
He’ng zawng zawng hian hmanlai Israelte thupuana Pathian chu pakhat a ni tih hi an kalh em?
Kalh hran lo.
Trinitarian Kristiante rin dan hian Pathian hrang hlak pathum an awm tih a sawi lem lo. Pa, Fapa leh Thlarau Thianghlim te chu mi hrang ṭheuh, Pathian pakhat nihna inṭawm angin a sawi zawk a ni.
Israelte chhanhim an nihna chungchangah Isaia 63:7-14 pawhin Lalpa, a awmpuina vantirhkoh leh a Thlarau Thianghlimte a lam kim vek bawk a ni.
He chang hi Trinity chungchang sawina pumhlum chu a ni hran lo. Mahse a hnu lama Kristianten Bible-a Trinity lam hawi sawina changte an hmuh thiam zel theihna turin entirna a rawn siam a ni.
A thurin tak hi chu kum za tam hnua siam a ni a, Bible-a a innghahna erawh a upa fe a ni.
Lang Renga Inphum Ru Thilmak Chu
Kristianna chungchanga thil ropui ber chu a zuitu hmasa berten Isua kha Pathian a ni tih an rin leh rin loh pawh hi a ni kher lo mai thei.
Juda mi, Pathian pakhat chauh a awm tih nghet taka pawm reng chung sia Isua an biak tlatna kha a ni zawk awm e.
Abrahama Pathian kha phatsanah an inngai lo reng reng.
Ani chu hmu taah an inngai zawk.
Hnim buk kang aṭanga thu rawn sawi Pathian, a mite zinga a hming cheng, zawlneite hnena a Thu inlar leh vana a Mihring Fapain chatuana thuneihna a dawna chu mihringte zingah a rawn awm a ni.
Hei hi Kristiannain a puanzar thu chu a ni.
Rom lal pakhatin mihring pakhat Pathiana a chantir lam ni lo.
Chatuan Pathian mihringa rawn chang lam a ni zawk.
Bethlehema thilmak pawh kha kan ngaihruat thiam hma daiha lo inṭan tawh a ni thei ang a – ran chaw pekna thlengah ni lovin, Nazareth-ah ni lovin, Israelte Pathianin a nihna tak tak chu tu mahin an hriat thiam phak loh a ni tih a puanna he’ng phek upa tawh tak takah te zawk hian.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
