chhunzawmna
A hmasa berin hei hi i sawi teh ang:
Kalsan
‘Kalsan tel lovin eng inneihna mah a awm thei lo. “Kalsan” tih thumal hian inneihna chu inneihna tak a nih nan vantlang hmaah dan ang thlapa thiltih a awm a ṭul tih a tilang a.
‘Hmanlai chuan mo-in an khua aṭanga a pasalte khua a pan dawn khan khawtlangin mo an hruai ṭhin.
‘Africa ramah hian, a chang chuan mo lawmnaa tel zawng zawng chu an lam a, mo khua aṭanga mo neitu khua thlengin mel tam takte pawh an lam ṭhin. Engmah zep a awm hran lo. Heti anga tlang hriata thiltih hi a hun lai chuan dan anga inneihna tifamkimtu a ni ṭhin. Khami ni aṭang khan mi zawng zawngin he mite pahnih hi innei tawh, “nupa” an ni tih an hre nghal vek ṭhin.
‘Tunlaiah chuan hetia kalsanna hi ram tam takah chuan inneih hmaa puanzar te, inneih phalna lehkha ten an thlak ta a. A tihdan hi chu a pawimawh ber a ni hran lo, a pawimawh ber zawk chu vantlang hriatpuina leh dan ang thlapa thiltih a awm kha a ni zawk.
‘“Chu vangin, mipain a nu leh pa a kalsan ang a.” Inneihna chuan a inneite pahnih chauh lo pawh a nghawng a. Nu leh pa tih chu chhungkua sawina a ni mai a, anni hi khawtlang leh ram zinga chhiar an ni ve leh a. Inneihna hi a ruk a rala thiltih a ni thei lo. Mo lawm tel lovin inneihna a awm thei lo. Hei vang hian alawm inneih lawmna hi ruai ropui tak nen tih a nih ṭhin.
‘“A nu leh pa a kalsan ang a.” He’ng thute ka sawi lai hian i thinlungah na a awm mai thei. Hei hi thil hlimawm ni hek lo. Ka lo kalna hmunah te phei chuan inneih ni hian mittui hi a tla fo asin.’
An lu an bu nghauh nghauh hlawm a, a bik takin nu upa lam deuh zingah an tam. Zawi deuh, hriat phak tur si hian pakhat chuan, ‘Hetah pawh a ni tho,’ a lo ti a.
‘Inneih chungchanga zirtirna te chu a hlimawm deuh leh a mawi deuh zawnga inṭan turah i lo beisei pawh a ni mai thei. Mahse Bible hi a takin a fim kar mai. “Mipain a nu leh a pa a kalsan ang” a ti. Kalsan hi hlimna atana man kan pek chu a ni. Tihchahna fai leh chiang tak a awm a ṭul. Naute pawh a lai hrui cheh chah a nih zet loh chuan a ṭhang puitling thei lo ang hian, inneihna pawh hi mahni chhungkua kalsanna, chhungte aṭanga inlak hranna tak tak a awm lo a nih chuan a ṭhangin hma a sawn thei ngai lo.
‘Hei hi a har tih ka sawi duh. Fate tan chuan mahni nu leh pate kalsan hi thil har a ni. Chuti ang bawkin nu leh pate tan pawh mahni fate thlah hi thil harsa a ni.
‘Nu leh pate hi arpui varak tui awp keu nen pawh tehkhin theih an ni ang. An lo keu hnuah chuan varak note te chuan dil lam an pan a, a hleuhsan mai. Arpui lah chuan a zui ve thei si lo. Dil kamah chuan an lo awm a, an kak an kak mai a ni.’
Daniel-an a tawp lam a lehlin hma hauhin mipuiah chuan nui ri a rawn awm a. A ṭhalai lam deuh aṭangin a ni mah e.
‘Kalsan lovin nupui pasal i nei thei lo ang,’ tiin ka han tuihnih leh a. ‘Kalsanna tak tak a awm loh chuan inneih khan a tuar dawn a ni. Nupa tuak tharte chuan an chhungte ve ve tel lova mahnia chhungkaw thar dinna remchang an nei lo a nih chuan engkimah an chhungte an rawn inrawlh ang tih kha a hlauhawm em em a ni.
‘Africa ramah hian man hi chuti anga inrawlhna remchangah chuan hman ṭhin a ni. Nu leh pa ṭhenkhat, an fate thlah tak tak thei lo ho hian sang tak takin man an chhiar a, rei tak chhung chu nupa tuak tharte khan an lakah ba an neih phah ṭhin. He’ng bate hi kalsanna tak tak awm lohna turin an hmang ṭangkai ta ṭhin a ni.
Biak In chhung chu a reh ta duk mai. Chu reh dukah chuan ka thusawi dona rilru tlem a tel tih ka hre thei. An hmelah chuan ka thusawi pawm theih lohna a awm tih ka zuk hmu thei. An tan chuan ‘kalsan’ tih tak hi damdawi kha tak, lem hleih theih loh a lo ni tih a lang reng. Tichuan ka han sawi zau leh a:
‘Tunah hian in zinga ṭhenkhat chuan, “He’ngte chu kan African kalphung kalh a ni. Kan nu leh pate chu hmangaih tura zirtir kan ni a, kalsan tur ni lovin. Chhungkaw te kan tih mai – chhungkaw bik tak tak pa leh nu leh fate awmna – chauh kan hmangaih pawh a ni lo. Kan chhungkaw dang, kan laichin zawng zawngte nen kan hmangaih vek a ni,” in lo ti pawh a ni thei e.
‘Hei hi in chin dan hlu tak a ni a, eng vang maha tihchhiat tur pawh a ni lo. Ka chhanna erawh chu ‘kalsan’ tih hian thlahthlam hmak tihna a ni lo. Kalsan chuan mahni nu leh pate thlauhthlak hmak a kawk lo.
‘Chu a hnehin, nupa tuak tharte chu mahnia in leh lo din thei tura kal hrantir an nih chauhvin nakinah an chhungte ve ve chu an pui thei zawk dawn a ni. Mahni kea ding an nih a, ba an neih ṭun loh hunah chauh chhungte tana mawhphurtu leh chhungte puitu an la ni thei dawn a ni. ‘Kalsan’ thei an nihnaah chuan nu leh pate leh fate inkarah thawk lak theihna, inhmangaihna a lo ṭhan a, par a chhuan theihna tur awl a lo awm zawk dawn a ni. Ka tawnhriat aṭangin sawi ila, chhungkaw bik kha a ngheh a, mahni kea hrisel taka ding thei a nih chauhvin laichin dangte nen pawh inpawhna ṭha zawk an nei thei a ni.
‘Hei hi inneih chungchanga Khawthlang lam ngaihdan em ni? A ni lo. Inneih chungchanga Khawthlang lam ngaihdan rawn hlui ringawt tur che uin in hnena lo kal ka ni lo. Inneih chungchanga Bible ngaihdan rawn hlui tur che uin ka lo kal a ni zawk. Bible ngaihdan hian hnam hrang hrangte ngaihdan hi a rawn ching pawr vek a ni.
‘Tu pawh mai hian “kalsan” lai hi kan harsat a ni. Khawthlang lama inneihna chungchanga counsellor tu pawh, eng harsatna nge a tawn tam ber tih han zawt mah teh, “Pizawn lam harsatna” an ti deuh zel ang.’
An rawn nui leh hak a – European leh American mipuite hmaa he thumal kan sawia an nuih ang tho nuih kha a ni. Ka sawi zawm zel a:
‘Europe leh America-ahte chuan pasala nu hi an inrawlh tam tlangpui a. A fapa, a rohlu kha he nu naupang ve tak, nupuia a neih hian a enkawl ṭha thei ang tih kha a ring thei tlat lo. A thawmhnawte kha dik thlapin a su thiam ang em? A soup kha engtia alin nge a duh tih a hria ang em? Man inhlan te ni hranpa ve lem lo mah se sum hi nupa tuak tharte chelh beh tlat nan leh an in emaw, an bul hnaia chentir theih nana chelh nan hman a ni ṭhin.
‘Kalsan tak takna leh thlah tak takna – pawn lamah chauh pawh ni lo, chhungril thleng pawhin – hi tu tan pawh a harsa a ni. Africa ramah chuan hmeichhe nu zawkte hi buaina chawk chhuaktu an ni fo tih thute ka lo hria a. Nupa inkarah inhnialna a lo thlenin a hmeichhiate hi an nute hnen lama tlan haw mai an ching a ni.
‘Hei vang hian ka African ṭhian zinga pakhat chuan he Bible chang hian hmeichhia pawhin a nu leh pate a kalsan ve tur a ni tih hi chiang takin ziak tel se a lo tih phah a. Eng vangin nge African hmeichhiate hi tlan an sam em em? A chhan chu hmeichhiate hian an chhungte an kalsan a, an pasalten an kalsan ve si lo. In ramah chuan mipate hi an inah emaw, an in hnaih deuhah emaw an awm zui a, chutah chuan an nupuiten an rawn fin ve mai ṭhin.
‘Genesis bu in chhiar chuan khati ang khawtlang tho kha in hmu thei ang. Kha’ng lai danah kha chuan hmeichhiate chuan an chhungte kalsanin an pasalte hnam kha an va zawm ve a ṭul a. Mipa zawk pawhin a chhungte a kalsan tur a ni tih kha an hriat ngai loh leh an tana thil danglam tak a ni. Khatih hunlaia ngaithlatu mipate beng kha a thlep ngeiin a rinawm, tuna in beng a tihthleh mai theih ang tho hian.
‘Hei hian hmeichhe dikna a humhim a. Nupa inkara thawhhona ṭha siam a tum a ni. A thuin a ken ber chu, ṭawngkam dangin sawi dawn ta ila: An pahnihin chhungte an kalsan a ngai, hmeichhia chauh ni lo, mipa pawhin a kalsan a ngai. Tin, an pahnihin chhungte kalsan an ngaih ang tho hian an pahnih bawkin vawn an ngai – pasalin a nupui a vuan ringawt ni lo vin, nupui pawhin a pasal a vuan ang, kan Bible in chiang taka a sawi angin.
‘Hei hian a pahnihna min thlen a:
chhunzawmtur
Walter Trobisch (1923-1979) leh a nupui Ingrid (Hult) Trobisch (1926-2007) te hi Cameroon (Africa)-ah missionary hna an thawk ṭhin a, chhungkaw nun chungchang counsellor an ni bawk. Kum 1952 khan an innei a, kum 1953 ah Cameroon hmar lama Tchollire khuaah rawngbawlna bul an ṭan a ni. Kum 1957 ah Libamba khuaa Cameroon Christian College-ah sawn an ni a, hetah hian Walter Trobisch chuan German ṭawng bakah Bible a zirtir a, campus pastor hna a chelh pah bawk. Zirlai upa lamte tan sex leh inneihna chungchang zirna class a pe bawk ṭhin a, kum 1962 khan I Loved a Girl tih lehkhabu a tichhuak ta nghe nghe a, he lehkhabu hi African Kristian tleirawl pahnih thuk taka lo inngaizawngte nen lehkha an inthawnna behchhana a ziak a ni. He lehkhabu hi hralh a tla viau a, lehkhabu dang pawh a ziak ta zel a. Chhungkaw nun chungchanga thurawn dilna an dawn tam tak em avangin Trobisch te chhungkua chuan kum 1963 khan Cameroon chhuahsanin Austria lamah an pem a. Hetah hian Family Life Mission chu dinin khawvel pumah seminar te neiin rawng an bawl a, hei bakah hian lehkhathawn hmangin counselling an kalpui reng bawk. Walter Trobisch-a hi 1979 khan a boral a, a nupui Ingrid-i pawh 2007 khan chatuan ram a lo pan tawh.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
