“Nangmahni inngaihtuah rawh u, hmeichhiain lukhum khum lova Pathian hnena ṭawngṭai hi a mawi em ni? Mipa hian sam sei a neih chuan a tan a zahthlak a ni tih, in thinlung pianpui pawhin a hriattir lo che u em ni? Hmeichhia erawh chuan sam sei a neih chuan a tan ropuina a ni zawk; a sam chu a khuhna tura pek a ni si a.”– 1 Korinth 11:13-15
Tirhkoh Paula’n Pathian biak laiin hmeichhiate chu an lu khuh tura a tih chhan leh mipate chu sam zuah sei lo tura a tih chhan hi i ngaihtuah ngai em? Chutiangin hmeichhiaten ti se a tih chhan pawh “vantirhkohte avangin” tih te hi eng nge maw a awmzia ni ang le? (1 Korinth 11:10)
He’ng thute hian kum za tam tak chu Kristiante rilru an tibuai tawh a ni. Mihring taksa awm dan, mipa leh hmeichhe nihna leh inthlah chhawn dan chungchanga Paula hunlai mite rin dan kan thlir erawh chuan sawi fiahna dangdai deuh mai a awm thei tlat.
I ngaih ai mah khan he sawi fiahna hi a mak zawkin a rinawm.
Hmanlai Khawvel Thiamna Mak Tak Chu
Kum 2004 khan Bible zir mi Troy W. Martin chuan Journal of Biblical Literature bu-ah “Paul’s Argument from Nature for the Veil in 1 Corinthians 11:13-15: A Testicle Instead of a Head Covering” tih article a ziak a.
Martin-a chuan Paula thupek hian hmanlai Grik damdawi thiamna lam thu, a bik takin Hippocrates leh Aristotle-a te rilru puthmang lam hawi a pho lang niin a ngai a.
He’ng ngaihdanahte hi chuan mihring sam hi inthlah chhawnna nen a inkungkaih tlat a ni.
Hmanlai damdawi thiamte khan mihring sam hi kawrawng nia ngaiin, chu chuan inthlah chhawnna turin chi a lo hip ṭhin niin an ngai a. Mipa chi hi taksa a rawn kal tlang hmain thluaka insiam emaw, thluaka awm khawmah emaw an ngai a ni.
Mipa taksa hi a lum bik a, chu chuan chi hi taksa pawn lamah a rawn tichhuak ṭhin niin an ngai a. Hmeichhe taksa hi a dai bik a, chu chuan chi kha a lo hipin a lo khawl ṭhin niin an ngai.
Chu vangin mipa leh hmeichhe tan sam sei hian inthlah chhawnna kawngah hnathawh dan inang lo tak an nei a ni.
Hmeichhe tan chuan sam sei hian chi hip luh kawngah a puih avangin nau pai kawngah pawh a pui a. Sam sei chuan chi a hip ve tlat avangin mipa tan chuan chi tihchhuah kawngah harsatna a siam zawk a ni.
Hmeichhe tan sam sei neih chu a ṭha a, mipa tan erawh a zahthlak tih ngaihdan Paula’n a neih chhan chu hei hian a sawi fiah niin Martin-a chuan a ngai a ni.
Tunlai damdawi thiamna chuan he’ng ngaihdante hi an dik lo hulhual a ni tih an tilang tawh a. Mahse a hunlai Mediterranean ram hrang hrangte damdawi lam thiamnaah khan an bet ve tlat mai si.
Hmeichhe Sam Hi Inthlah Chhawnna Hmanruaah Ngaih A Ni Em?
Hetah tak hian a ṭan chhan hi a ngaihnawm chho ta.
Hmanlai damdawi lam thu ziak ṭhinte chuan hmeichhe sam hi chi thlahna hmanrua nen inkungkaih tlatah an ngai ṭhin.
Hippocrate-a hnuaia damdawi thiamte chuan chi thlah theih leh theih loh tehna pawh he ngaihdan zul zui hian an siam chhuak hial a. Pakhatah phei chuan hmeichhe chi kawngah thil rimtui hi an dah a, chu rim chu a kaah a nam leh nam loh an hnim ṭhin. A rawn nam chhuak a nih chuan nau pai theiah an ngai a ni. A rawn nam chhuak lo a nih chuan damdawi thiamte chuan chu nu chi kawng chu a pingah an ngai ṭhin.
Hmeichhiate chuan an serh hmul an tikawng ṭhin a, a chang chuan an hliau ṭhin. Hetianga an tih chhan pawh a hunlai ngaihdanah chuan nau pai theihna an tih vang a ni.
Tunlaiah chuan he’ng ngaihdante hi mawlmang tak an ni, mahse hmanlai mite ngaihdana sam leh chi thlah chhawnna inkungkaih thukzia an tilang a ni.
Chu vangin Martin-a pawh hian lu khuh chungchanga Paula thupek hi zahawmna lam kawk a nih vangah a ngai.
Hmeichhe sam chu chi thlahna hmanruaa ngaih a nih ve tlat chuan inkhawmnaa tihlan chu thil mawi lo tak a ni miau a ni.
Juda sakhaw biakna danah chuan inkhawm thianghlim neih laia mahni saruakna lo tihlan hi phal a ni lo sa hrim hrim a. Entirna’n Exodus 20:26 chuan Pathian maichama lawn chhoh laia saruakna lantir a phal lo a ni. Puithiamte kawrhnuai pawh hi chutiang vang chu a ni a, Isaia 6 a seraf-te pawh an inkhuh a nih kha.
He thlirna tlang aṭang hi chuan Paula thupek hi a hriat thiam theih: Pathian chibai buktute chuan Pathian hi zahawm takin an hmachhawn tur a ni.
A Nih Leh A Grik Thumal Chungchang Hi?
Grik thumal peribolaion, 1 Korinth 11:15 a “lukhum” tia lehlin hi Martin-a ṭan chhan laimu pawh a ni a.
Hmanlai Grik \awng hmang ṭhenkhatah chuan hei hi tilmu sawi nan pawh hman a ni tih a sawi a.
Chu vangin Paula hian hmeichhe sam leh mipa chi thlahna hmanrua hi a tehkhin ta niin Martin-a chuan a ngai a ni.
Hmanlaia mihring taksa chungchang ngaihdanah chuan mipa tilmu hnathawh lo chhawn turin hmeichhiate hian sam sei an nei a ni.
Heti zawnga a sawi fiahna hi hnialtu pawh an awm tho. Bible zir mi Mark Goodacre chuan Martin-a ngaihdan hi a rawn hnial a, a hnuah Martin-a vek hian a ngaihdan tinghettu tur ziak dang fawm khawmin a dinhmun a rawn sawh nghet ve leh bawk.
Hetianga thu an han inchuh bap bap hian a hunlai boruak va hriat ve pawimawhzia a tilang chiang viau a, chutih rualin sawi fiahna beng verh tak zawng zawngte hi thudik an ni vek kher lo tih pawh a tichiang awm e.
Eng Vangin Nge Paula’n Vantirhkoh A Sawi Tel?
Chang 10 naah khan thil mak deuh mai a awm bawk a, hmeichhiaten a thupek chu “vantirhkohte avangin” an zawm a ṭul thu Paula’n a sawinaah khan.
Sawi fiahna awm thei pakhat chuan he thu hi Genesis 6:1-4 thu nen a sawi zawm a, Pathian fapaten mihring fanute nupuia an neih thu inziahnaah khan.
Hmanlai Juda thuziakah te, a bik takin Enoch 1 ah khan, he thu hi van lam mi, Pathian laka hel tate chanchinah ziah belh a ni a. He’ng mite hi Thlirtute tih niin mihring fate suala an tluk chhanah khan he’ngho sualna hi a tel ve nia ngaih a ni.
Mi thiam Loren Stuckenbruck pawhin vantirhkoh chanchin thuziakte leh Paula thusawi te inzawm theihna lai hi a lo chhui ve fe tawh bawk.
Heti zawnga hrilh fiah a nih takah chuan, tun hmain van mite leh mihring fanute inkara sualna a lo awm tawh avangin Paula pawh khan mipat hmeichhiatna kawngah chuan a zahawm tawka ri kham neih kha a ngai pawimawh riau a ni mahna.
Hei pawh hi hnialtu an awm nual, mahse Bible a sual kan hriat dan huang chhungah chuan a la leng tho mai.
Bible-ah hian helna lian tham tak tak pathum a awm a: Genesis 3 a mihringte thuawih lohnate, Genesis 6 a van mite helna te, leh Genesis 11 a Babel-a ṭawng hrang hmanga mihringte tihhranna, Deuteronomy 32:8-9 hrula hrilh fiah ṭhin te kha.
He’ng thil thlengte hian mihring leh van lam mite helna lo punlun zel dan an tar lang a ni.
Tunlai Kristianten Eng Nge Kan Zir Tur Ni Ang?
Hmanlai inthlah chhawn dan chungchanga ngaihdanah Paula thu ṭhenkhatte hi an innghat a nih chuan chu’ng thil hriat fuh lohte chu tunlai Kristiante hian kan lo humhalh ve ṭalh a ngai kher lo ang.
A thu laimu ber erawh a la pawimawh reng tho: zahawm tak, inngaitlawm tak leh zah tak chungin Pathian chibai buk tur a ni.
Hnam hrang hrangten zahawm kan tih pawh hi a inang lo nuaih mai thei a, mahse a thu laimu ber erawh hloh loh a ṭha.
Bible hrilh fiah dan hi kan zirlai zau zawk pawh a ni ang a.
Bible hi kan tunlai mit milin kan thlir tlangpui a, a ziaktuten ngaihdan dang daih awmna khawvel milin an ziak tih kan theihnghilh leh ṭhin.
Bible hre thiam tur chuan hmanlai miten Pathian chungchanga an rin dan va hriat ringawt hi a tawk lo a, khawvel chungchang, damdawi thiamna chungchang, mipa leh hmeichhe nihna chungchang leh hmuh theih loh khawvel chungchanga an ngaihdante thlenga hriat ve zel pawh a ṭul ang.
Hemi chungchangah chuan hmanlai miten an rinna thu laimu sawi chhuahna atana an hman an khawvel thlirna tlang aṭanga an rinna thu laimu chu lo thliar hran thiam hi kan tan chona lian tak a ni ang.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
