KA HMANGAIH CHE Part-3

• Lalchuangliana

Bangalore-a khawsa Pu B. Kapthuama IAS( Rtd) khu kei aia upa, Bihar-ah sawrkar hna a thawh laia inhre tan chauh kan ni a. Mi piangthar tha tak Pathian rawngbawlna lama tui em em a ni a, kan rilru leh kan thlarau a inzawm tlat a, ka thian tha tak a ni zui ta reng a. A khat tawk hian kan inbe reng a, kan lawmna leh harsatnate kan in hrilhtawnin kan intawngtaipui reng thin. Ka thian, ka hmangaih tak a ni. Kar hmasaa  kan inbia chu  kan thupui “Ka hmangaih che” tih thu hi kan sawi dun a, a pawimawh kan tih dun dante kan sawi zawh chuan han tichhin ila a ti a. Nia mawle ka ti a, “Chuanga, ka hmangaih che,” a han ti a, keipawh chuan, “Kapthuam, ka hmangaih che,” ka han ti a, ka tim ur ur hian ka hria a, nula leh tlangval inngaizawng tawngkam ni awma ka ngaihna khan nasa takin he tawngkam thlah tur hian min titim a ni.

Ka han ngaihtuah zui a, ‘Ka hmangaih che’ tia han hrilh duh leh hrilh chak mi hi ka nei teuh mai tih ka hre chhuak a. Chung zingah chuan a hmeia pa, naupang te, thalai te, patling nutling, upa tar lamte an ni hlawm a, ngaihzawng tia ka ngaihtuah ngai loh leh ka en ngai lohte vek an ni. Chungte hnenah chuan, ” Ka hmangaih che,” va ti ngawt ila, a then chuan, ‘I a ta elo?’ min ti mai thei a, ‘ I ti mak e,’ min ti tlangpuiin ka ring a. Ka hmangaihzia han sawi zui dawn ila, a then chuan thubuaiahte an la duh mai thei. Engtinnge kan tih tak ang? Mi dang hnenah ka hmangaih thu hriattir ka duh a, ka sawi ngam si lo. Nangni pawh keimah ang tho hi in nih ka ring mang e. 

In Pastor hian pulpit tlang atangin a kohhran enkawl hote hi, “Ka hmangaih a che u,” tiin a hrilh tawh ngai che u em?  Speaker ho hian pulpit tlang atangin “Lal Isuan a hmangaih che! Pathianin a hmangaih che,” tiin aw rawl tawp tawpin min hrilh thin. A nih leh vawi khat tal, “Keipawhin ka hmangaih che u,” tia an sawi kan hre tawh em? Min hmangaih tih min hrilh loh vang hian em ni kan in ‘connect’  that theih loh? Min hrilh si loh chuan engtinnge min hmangaih tih kan hriat ang?  Engatinge “Kan thusawitu chuan a va sawi tha em!” tia kan tawp leh ngawt thin hi? Lal Isua hian a tihdan tur min lo hrilh tha hle mai a, chu chu zir chho dawn ila.

Kan fate an naupan deuh lai khan he Chorus hi kan sakpui thin a:

I love you with the love of the Lord,
Yes, I love you with the love of the Lord,
I can see in you the glory of my King
And I love you with the love of the Lord.

Hei chiah hi Lal Isuan a sawi kha a lo ni a. “Pain mi hmangaih ang bawkin kei pawhin ka hmangaih che u hi, ka hmangaihin awm reng rawh u,” ( Johana 15:9) “Pain min hmangaih angin kei pawhin ka hmangaih che u hi.” Pa Pathian hmangaihna hi kan hriat tawk loh vangin Lal Isua leh midangte hi “Ka hmangaih che,” tih hi kan lo harsat em em a ni. Hmangaihna hi keimahni kawl hmangaihna hi ni berin kan hria a  mahse chu hmangaihna chuan kan hmangaih ber nia kan hriatte pawh hi tawngkam inbat hlekah ben mai kan chak si thin.

Kan inhmangaih tawnna hi inlawm tawn (transactional) ni hian kan hria a. Ka hmangaih chuan min hmangaih ve tur a ni, min hmangaih loh chuan keipawhin ka hmangaih bik lovang. Pathian hmangaihna hi chu chutiang a lo ni reng reng lo va. Amah hi hmangaihna a nih tawp avangin C. Zarmawia hlain a sawi ang hi a lo ni – “Min hmangaih loh hi i thei lo.”  Hmangaihna hi Pathian zia  (nature/ character) a ni tawp mai a, keini suala pai, suala hrin te nunzia nen a inang lo em a ni. Lal Isuan min chhandam zarah hmangaihna dik tak hi min pe (impart) ta a, amahin min hmangaih hmasak avangin amah kan hmangaih ve a, mi dangte pawh,  chu mi  hmangaihna chuan kan hmangaih ve ta a ni.

Chu hmangaihna chu a puitling (mature) zel a, nulat tlangval induh huamna (infatuation) a reh a, kan hmangaihte ngai chung pawha an awm lohva  khawsak te kan thiam tan a, thil min tihsak leh min tihlawm phut deuhna aiah an lawm zawng nih leh tihte kan lo duh ta zawk a. Tichuan hnangaihnaah kan thang chho zel a ni. Kan hriat thelh fo bawk chu hmangaihna hian midangte tana inpekna (sacrifice) a keng tel tih hi. Kan tana a inpekna thukzia leh ropuizia kan hriat zawh poh leh Lal Isua hmangaihna hi kan hre chiang ang.

Mahni chanchinah hian a chiang ber mai a. Ka nupui hi nula hmeltha ve tak, lehkha zir sang lutuk lo, Saptawnga tawng thei ve tawk, inchhung rawngbawl leh naupang enkawlah pawh ka rin theih ni tur  hian ka hria a. Kan han innei ta chu ka rin leh beisei aiin a lo fel a. Ka hnathawhna leh Pathian hminga rawng ka bawl venaah min puitu rinawm leh nghet tak hi a ni a, ani hi awm lo se, ka nih leh ka tih zatve pawh hi ka ni lo vang. Pathian tih loh vah chuan ka rinpui ber a ni.

Zing Coffee min siamsak thin hi khawvela Coffee tui ber ka tih thin a ni. Ka hmangaih em em a, a aia ka hmangaih awm chhun chu Lal Isua a ni. Mahse tunah hian a kum te a lo tam ve a, a hmelthatnate chu a lo chuai a, a thiltih theih thin ang kha a ti thei tawh lo. A hriatna hi a bo chho zel a, a vanglaia kan ina mihrang 4000 vel chaw ei lo siam tawh khan chaw chhum dan pawh a hre tawh lo. Coffee tui taka min siam sak thin ang khan min siam sak thei tawh lo. Tuk khat chu, “Tunge i nih kha?” min han ti mai chu mittui a hnai mai. Ka tana ‘physically’, mentally and spiritually ‘ a a tangkaina chu a hniam ta hle. Keimah zawk hian ka buaipui a ngai chho tam tulh tulh a ni.  Mahse amah ka hmangaihna chu a zual zawkin a thuk ta zawk. Amah ka hmangaihna chu ‘transactional’ a ni lo chiang hle a, van lam ‘divine’ ni zawk te hian ka hria a. Tawngthu chhe lo, a lo chak lo tulh tulh a nih pawhin ka hmangaihna chu a thuk tawlh tawlh dawn niin ka hria. Amah pui tura inpek tawp hi ka duh.

Hetia mahni chanchin ka han sawi nachhan chu, Pathian hmangaihna ang, phut nei lo (unconditional  love) ang lo hi chuan kan hmangaih tak turte pawh hi hnawksak, ninawm an lo ni mai thei dawn a, Lal Isuan, “Ka hmangaihin awm reng rawh u,”  a tih hi midang kan hmangaih theihna chabi chu a lo ni. Chhiartu duh tak, Lal Isua hmangaihnain ka hmangaih a che.

Pathian hmangaihna leh mihringte kan inhmangaihna chungchang ka ngaihtuah lai chuan John Bunyan-a dungthulin ka lo muhil a, chutia ka han muhil chuan mumang ka lo nei a. Ka mumangah chuan Aizawla Biak in lian tak maiah hian kan lo inkhawm a, Pastor hian thu a sawi a. An Pastor chu ka hriat ngai pawh a ni lova, pa valai, a hmela thlarau mi tak ni awm hian ka hmu a. Thusawi turin  pulpit a han lawn a, thu a han sawi tan a. He Kohhranah hian ka rawn awmtir chauh a ni a, mimal taka ka hriat pawh in la tam lo hle. Kan Kohhran thupui atan “Pathian hmangaihna leh a mite inhmangaihtawnna” tih hi ni se ka duh a. Pathianin kei hi min hmangaih a, keipawhin Pathian chu ka hmangaih a. Nangni pawh a Fapa thisena a leite hi a hmangaih em em che u a, keipawhin ka hmangaih che u a, tunah hian mimal tinte hnenah, “Lal Isua hmangaihnain ka hmangaih che” tiin ka hrilh che u a ni.

“Ka hmangaih che u tih hi in hriat loh ka hlau va, tunah hian ka hrilh che u a ni. Nangni pawhin min hmangaih ka beisei, mahse min hrilh loh chuan min hmangaih tih ka hre thei lo vang. Kan vai hian kan inhmangaih tawn ka va duh em!  “Ka hmangaih che,” tiin i inhrilh tawn ang u. Kan inhmangaih tawn chuan mi dang lakah kan dawh thei ang a, ngilneihna neiin kan in itsiktawn lo vang a, mahni in fak leh inchhuang lovin, mahni hma sial lovin midang lakah mawi takin kan che ang a, thinur bansanin sual lam kan ngaihtuah ngai lo vang a, thil tha lo leh dik lo erawh kan do tlat ang. Dawt ni lovin thutak kan inhrilh ang a, beiseina leh rinna nen engkim kan tuar hram hram dawn nia (1 Kor.13: 4-7). Kan tih apiang hmangaihnaa tih ni vek se, Krista Isua ka hmangaihna ang hi in zaa hnenah awm rawh se (1 Kor. 16:14, 24). Thil pakhat ka han rawt teh ang. Kan inkhawm hi malsawm tawngtainain kan titawp ang a. Kan chhuah hmain “Lalpa hmangaihnain ka hmangaih che,” tiin i in mangtha ang u aw, a ti a.

Tichuan inkhawm an han bang chu ding chungin an han hawi kual a, Pastor chu a lo chhuk a, a rawn kal nal nal a, tlar laia ding tlangval pakhat chu a chibai a, ring tawkin ‘Lalpa hmangaihin ka hmangaih che,’ a han ti a. Chutah Upa pakhat chuan khuang vawtu chu a va pan a, ‘Lalpa hmangaihin ka hmangaih che’ a zu ti a, khuangvawtu chu a mittui a tla a, Upa chu a lo kuah a, ‘Keipawhin Lalpa hmangaihin ka hmangaih che,’ a ti a, an inkuah vawng vawng mai a. Tah chuan le mi dangte pawh chu an in chibai a, a then an inkuah a, ‘haw nachang an hre lo va. Mi pakhat hian, “Pathian min hmangaihna a va ropui em!’  tih hla hi a rawn la a, an zai lam ta mup mup mai a. Chu Kohhranah chuan harhna danglam tak a thleng chu a ni ta reng mai a. Ka harh zawk a, ka mumang a lo ni reng a,  “Lalpa, a tak ramah rawn chantir rawh,” tia ka tawngtai chu ka mu leh a, ka lo muhil leh nghal mai a.

Mumang dang ka lo nei leh a. Ka mumangah chuan zing a lo ni tawh a. Pastor bawk kha ka lo hmu a, a zing leng hi Kohhran dang Pastor nen hian an intawk a. Chu Pastor chuan, “Nizana in Kohhrana thil thleng kha hei an sawi nasa mai a,” a lo ti a. Thil danga a chhan hma chuan Pastor chuan, “Ka unaupa, Lalpa hmangaihin ka hmangaih che, Good morning. Nangni in Kohhran in hlimin in tha maw?” a ti a. Pastor pakhat zawk chuan han chhan let mai ngaihna a hre lova. “Ka unaupa, in chan ang hi  kan chan veah ka va duh em!” a tih chiah ka hria a, ka harh leh ta mai si a.