Midangte chhiartir ve la!

Kan Mizo pasaltha Vana Pa te, Taitesena te, Neuva te leh mi dangte hi engvanga huaisen leh pasaltha lo ni nge an nih? Khawtlanga mi langsar, mi ngaihsan leh mi danglam bik nih an duh vang a nih i ring em? Kei ka ring miah lo. Anmahni hi pa lian leh inbuan chak kan tih ang te hi an nih ka ring  lo va, mahse anmahniah hian an nun pumpui kaihruaia turtu a awm a ni. Keinin kan hriatthiam theih awlsam dan tur ber chu ‘tlawmngaihna thlarau’ hian anmahni hi a hliau alh reng a, mi dang zingah an tlawmngai lo thei lo, an huaisen lo thei lo a ni. An nun hruaitu ‘principle’ kha eng hunah pawh, eng hmunah pawh, a lo lang  chhuak thin a, midangin ‘huaisen, pasaltha’ an lo ti mai a ni.


Lal Isua zirtirte zinga mi kha Juda Iskariota leh Johana chauh lo chu martarin an thi vek niin sawi leh hriat a ni a. Anmahnia pianpui huaisenna leh tlawmngaihna nei hran lo, mahse Lal Isua thlarau neitu leh atana in ‘commit’  full thak an ni a, an hruaitu ber thihna anga thi lo rual kha an ni lo. An pumah hian mei alh anga hliau alhtu, turtu a awm a, chu an nun kawng hruaitu,  ‘rinna leh inpek pumhlumna’ chuan, a tawp rat thlenga an Lalpa tana inpe lo thei lovah a siam a ni.


Indopui Pahnihna- ah khan America nula leh tlangval, thalai, pa valai mi maktaduai sawm paruk chuang sipai uniform hain an tang a ni. (Mizo zawng zawng let sawm chuang an nih chu) Chung zingah chuan sipai tu pawhin an dawn theih huaisen leh midang tana in hmang ralte chawimawina sang ber ‘Congressional  Medal of Honour’ an tih chu mi 431 chauhin an dawng a. He Medal hi British hovin Victoria Cross an tih, tuna India rama Vir Chakra kan tih ang hi a ni. Chu chawimawina sang ber dawngtute zinga awm lo leh ‘promising’ lo ber chu Desmond Doss a ni.


Desmond Doss hi Seventh Day Adventist kohhrana sei lian, an chhungkuaa Thusawm Pek hi nitin chhiara zawm tlat tum an ni a. ‘Tual that suh’ tih hi a la run leh zual a, engvang pawha mi dang nunna latu nih aia nunna hum tlattu nih hi a tum a ni. Indona hi ram zalenna tur a nih hi a pawm a, theihtawpa tang ve turin sipaiah chuan a lut a, ‘concientious objector’ an tih, silai keng ve lo turin an la ta a. Amah chu cher rik riak, aw nem tak a ni a. A sipai puiten an hmusit em em a, nuihza siam nan an hmang a, an hotute huat zawng tak maiin Sabbath niin engmah ti lova chawlh a duh bawk a, Court Martial-a sipai atanga theh chhuahah te an vau thin. Amah a bang duh bawk si lo, hnawh chhuah ngawt ngaihna an hre bawk si lo. Mahse
Desmond Doss hian tumah thinrimin a be ngai lo va, tihtur apiang a tih bakah midang hi a pui peih reng bawk a. A kawchhungah hian meipui ang maia pai a nei a, chu chu, Lal Isuan, “Miin i chunga ti tura i duh ang bawkin mi chungah pawh ti ve rawh” (Mat.7:12l) tih hi a ni. Ani chu, ‘ruang la’ an tih mai Medic an tih hi a ni a, indona hmunah an kal ta ngei a, tupawhin, ‘medic’ an tihna apiangah silai mu vin tak taka thlawk fua fua karah pawh ama himna ngaihtuah chang miah lo va tupawh puitu a ni tih an hre ta thuai a. A kut a dam a, hliam han khawih leh tuam velte hi a thiam bik em em a, indonaah hian hmelma Japan sipaite nen hian in pawmchilh chang a awm a, American sipai hliam a va lakna lamah hian Japanese sipaite inbe lawng lawngte hi a hre thin. Amah a inven him nan silai pai ve tura an tih ngial pawhin silai a keng duh ngai lo.


Europe lamah chuan Indopui a tawp hnai tawh a, May 8/9, 1945 chuan Germany chu a tlawm ta a. Khawchhak lamah erawh Japan sipai an tawlh zel a, heta nawr zel tute hi American Sipai, Army, Navy leh Air Force te an ni Japan ram chhung ngeia lut turin Okinawa beih nan April 1, 1945 chu an ruat ta a. Japan sipaite pawhin Okinawa an hloh chuan Japan a tlawm nghal ang tih an hre reng a, General Mitsuru Ushijima hovin Japan 32nd Army sipai 130,000 chu an lo in ralring a, Shuri Defense Line an tih ah chuan an lo chang a.  American sipaiin Okinawa an han luh chuan hmelma sipai reng an lo awm lo va, ngaihthat thlak loh takin a reh vung vung mai a. Gen Ujishima hian an duhna lai taka lo lambun a tum a ni. An han in tawk ta ngei a, Shuri thleng tur hian American sipai leh Japanese sipai hi inpawmchilh ti tihin an inbei fe tawh a, sipai sang chuang an thi  a. American sipai te chuan Shuri Castle chu an la ta a, Japan sipaite chu Okinawa chhim lamah chuan an theih paling kawha tang turin an inrem leh  a.


April 4 chuan Japan thlawhna  sipai thih ngam ‘kamikaze’ te chuan  Okinawa bula American Fifth Fleet chu an bei ta chiam mai a, American lawng 36 a pil a, thlawhna 763 an hloh bawk a, mi 4900 vel an thi bawk. American sipaite chuan tlang pakhat an lawn liam a ngai a, chu chu Hacksaw Ridge an tih chu a ni. He laia inbeihna hi inpawmchilh tak meuh a ni a, a tu lam lam pawh an thi nasa hle. An hotuten tawlhkir rih tur an ti a, mahse Corporal Desmond Doss chuan kir ve duh lovin American sipai 75 hliam a va chhanchhuak leh a, Japan sipai hliam la thi si lo an pawlten an kalsante pawh a la zel an ti bawk. He inbeihnaa a huaisen leh a thahnemngaihna, sipai hliam a chhanchhuah zozai avang hian ani Desmond Doss chuan Congressional Medal of Honour a hmuh ni. Battle of Okinawa ah hian American sipai 49,000 in hliam an tuar a, mi 12,520 an thi bawk. Japanese sipai hi 110,000 an thi bawk.


Hmelmate dan ngaihna a awm tawh lo tih a hriat chuan June 22,1945 khan General Ushijima leh a Chief of Staff General Cho chu huaisen thihin mahni an intihlum a, indopui pawh a tawp chho a, mahse Japan ram a tlawm tak chu September 2, 1945 ah a ni. American General Buckner pawh  June 18  khan he indonaah hian a thi ve bawk a ni. Kum 2016 khan Corporal Desmond Doss a chanchin, “Hacksaw Ridge” tih cinema siam a ni a, in en tawh hlawm emaw.


Kum 3 leh a chanve hmaa sipaia a tan khan Desmond Doss khan sipaite chawimawina sang ber dawn kha a ngaihtuah lo. A rilrua lian ber chu nunna chhanhim a ni tawp. October 12, 1945 Whitehouse Lawn-ah President Harry Truman-a kut atangin he chawimawina sang ber hi a dawng a, a chanchin (citation) an chhiar chhung khan President hian Doss- a kut chu a chelh reng a, “I am proud of you. You really deserve this. I consider this a greater honour than being president,” a ti hial a ni! Desmond hian 2 Bronze Star, 3 Purple Hearts, Good Conduct Medal bakah an Unit 1st Bn, 307 Infantry 77th Division hian President Abraham Lincoln hun laia an pek tan, Presidential Unit Citation chu 1962 khan President John
Kennedy kut atangin an Unit aiawhin a dawng bawk. Kan sawi duh chu, Tirhkoh Paulan, “Krista hnangaihna chuan mi tir lui a ni,” a tih anga, tih takna ‘conviction’ in, chhung lam atanga min tur loh chuan pastor tha tak, missionary tha tak, politician tha tak, zirtirtu tha tak, sawrkar hnathawk tha tak, nu leh pa tha tak – a enga mah hi a nih theih loh. “Opinion is a belief that you hold, conviction is a belief that holds you,” an lo tih thin hi. Krista tan, kan ram tan, pasaltha huaisen  nih kan inhuam em?

Corporal Doss-a hliam tuar tawh hnu chu Bunker- a a awm laiin hmelma lam rawn vawm grenade chuan a ke hnuai lam   a phin darh  a, a vak chhuak sniper bullet in a ban a rawn kap sawp bawk. Hotuten stretcher a lak an tum a, a bula sipai dang hliam chu, “He mi hi la hmasa rawh u,” a ti. TB te a vei a, a chuap chanve leh a nakruh panga an paih a, kum 6 chhung hospitalah a hun tam ber a hmang. Chuti chungin amah a pachan vangin kum 87 a dam a, 23 March 2006 khan a thi ta a ni. Pasaltha huaisen nge nge!


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.