Midangte chhiartir ve la!

INTLUKTLANNA

Bible mil rorelna dik lan chhuahna kawng dang leh chu mi zawng zawng intluktlanna hi a ni. He rorelna dik hi chuan mi zawng zawng hi, an dinhmun, an chi, an hnam, an ram, mipa emaw hmeichhia emaw an nihna leh thil dang eng pawh en hauh lo va inang renga dawnsawn a, inang renga zah tur a ni a ti a. Leviticus 19:15 chuan, “Rorelnaah chuan fel lo takin in rel tur a ni lo; mi rethei i thlei tur a ni lo va, mi thiltithei i zah chuang tur a ni lo; fel (sedeqah) takin i ṭhenawm ro i relsak tur a ni” a ti a. Deuteronomy 16:19 chuan, “Dik lo takin ro in rel tur a ni lo; tu mah duhsak bik in nei tur a ni lo; thilpek in la tur a ni hek lo; thilpek chuan mi fingte mit a tihdelsak a, mi felte (sedeqah) thu a tihkhawlohsak si ṭhin a” a ti.

Khawvel chanchinah he Bible thu hi a danglamin helh pawh a hlawh hle a ni. An chhehvel hnam leh khawtlangte khan an hre ve hauh lo – Code of Hammurabi lar tak mai te kha en la. Grik leh Rom hote tan pawh mi zawng zawngin zahawmna inang an neiin an hlutna a inang vek a ni tih kha thil mak tak a ni. Aristotle-a pawhin hnam leh ram ṭhenkhatte hi chu sal nih an phu ngawih ngawih tih a lo sawi a. Tom Holland chuan Israelte tiam lo vin hmanlai hnamte khan “mi rethei emaw chak lote emaw khan hlutna chhe te tal an nei ve ang” tih ngaihdan kha them te pawhin an nei lo tiin a ziak. Grik hote, Rom hote leh hmanlai hnam hoten an neih loh chu Genesis bu hi a ni, chutah chuan mihring zawng zawngte chu “Pathian anpuiin” inang vekin siam kan ni tih zirtirna a awm si (Genesis 1:27). Bible khawi laiah pawh he thu hi a ngai reng: “Mi rethei hnehchhiahtu chu a siamtu hnehchhiah a ni a, tlachhamte khawngaihtu chuan a chawimawi a ni” (Thufingte 14:31). “Mi hausa leh mi rethei an awm za a, an vaia siamtu chu Lalpa a ni.” (Thufingte 22:2).

A hunlaia mite mak tih hlawh khawpin Isua khan dinhmun hrang hranga mite kha inang khat rengin hmangaihna leh zahna nen a dawngsawngin a kawm a. Samari mite kha Judaten hnam hnuaihnung zawka an ngaih an ni a, Isua erawh chuan ṭum hnih ngawt Judate leh Samari mite chu thlarau dinhmun inangah a dah a (Luka 9:54; 17:16). Zarephat hmeithai leh Suria mi Naamana te ang Jentailte pawh Judate nen inang khat rengin Pathianin a hmangaih a ni tih Isuan puan chhuah khan mipui thinrimin an tihlum lo chauh a ni (Luka 4:25-27). Mi zinga awm thiang lo pharte kha Isua chuan a pawm vek a, a hunlaia danin a phal loh ang pawh zah duh lem lo vin a kutin a khawih mai a ni (Luka 5:12-16; 17:11-19).

A zirtirte chu mi retheite lakah thilphal turin a ti ringawt lo va (Luka 11:41; 12:33; 19:8), an inah an chhungkaw zinga sawm lut turin a ti a ni (Luka 14:13). Khatih hunlaia inmikhual kha ṭhian ṭha nih leh thawkho nih tarlanna a ni a, chu vangin mi retheite tlukpui ang maia chuti anga han dawnsawn kha chu mak an ti em em mai a ni. Samari mi ṭha tehkhin thu (Luka 10:25-37) hmangin Isua chuan “ṭhenawmte hmangaih” dan chu sakhaw dang vuantu, hnam dang mite mamawhna phuhruksak tura tha thawh, sum leh pai leh hriselna atana inenkawlna pek hi a ni tih a hrilh fiah a. Rorelna dik hlen chhuah leh ṭhenawmte hmangaih awmzia chu hnam hrang hrang, sakhaw hrang hrang leh dinhmun hrang hranga mite inang renga zahawm tak leh ngaihlu taka dawnsawn hi a ni.

Thuthlung Thar dang zawng zawngte hian Isua dan zam hi an zawm vek a: “…Kan Lalpa Isua Krista, Ropuina Lalpa chu ring chungin, mi thlei bik nei suh u. In inkhawmna inah mi, rangkachak zungbun bun, puan mawi tak sin lo lut sela, tin, mi rethei puan chhe tak sin lo lut bawk sela; tin, puan mawi tak sin chu in ngaihsaka, a hnenah chuan, “Nang, he hmun ṭhaah hian ṭhu rawh,” in tiha, mi rethei hnenah chuan, “Nang chu sawtah sawn ding la, a nih loh leh ka ke nghahchhan hrulah hian ṭhu rawh,” in tih chuan, in rilruah thlei bik neiin ngaihtuahna sual pua sawiseltute in lo ni dawn lawm ni?…Nangni zawngin mi rethei chu in timualpho ta zawk a ni” (Jakoba 2:1-4, 6).

Bible-in a tih anga thiltih leh rilru put hmanga mi zawng zawng intluktlang veka dawngsawng tura tihna ṭawngkam mawi ber pawl chu John Calvin-a lehkhabu ‘Institutes of the Christian Religion’ ah hmuh turin a awm. Calvin-a chuan “Mihring tam zawk hi chu kan phu em tiin inteh ila kan phu lo chhiava a ni,” a ti zet a. Tichuan chhunzawm zelin, “Mahse miin an phu leh phu loh en lo va, mi zawng zawnga Pathian anpui nihna awm chu en zawk turin min zirtirnaah hian Bible chuan kawng ṭha thei ang ber min kawhhmuh a ni, Pathian lakah chuan zahna leh hmangaihna zawng zawng kan ba si a.” A tlang kawmin, “Chu vangin, mi tu pawh i ṭanpuina mamawh i hmuh chuan eng vang mahin ṭanpui duh lohna chhan tur i nei lo…mihring rilrua tumna sual awm chu buk lo vin amaha Pathian anpui nihna chu en zawk ila, chu chuan an sual zawng zawng chu a thai bo vek a, a mawina leh zahawmna hmangin anni chu hmangaiha pawm thei turin min ti a ni…”. “Kristiante hian kan ṭanpuina mamawhte dinhmunah hian indah ve chhin zel ila, an vanduaina tawh chu kan vanduaina tawh ve angin han phur chhin ila, chutah chuan khawngaihnain kan lo khat ang a, kan mihringpui a nihna thlirin laina hnai ang maiin ṭanpui turin kan pen chhuak thei ngei ang.”

Chhunzawm tur


*Tim Keller (1950-2023) was an American Presbyterian pastor, preacher, theologian, and Christian apologist. He was the chairman and co-founder of Redeemer City to City, which trains pastors for service around the world.  He was also the founding pastor of Redeemer Presbyterian Church in New York City and the author of several best selling books. This article can be found here: https://gospelinlife.com/article/justice-in-the-bible/


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.