Kawng Zawhna – 3

Heti hian han mitthla teh: I hming chu Simon-a a ni a. Kum zabi pakhatna lai vela Hebrai mi niin kum sawmhnih vel âwrh i ni a. Israel hmar lama thingtlâng khaw te tak tete awm khâwm Galili khua an tihah chuan sangha manin ei i zawng ve a. I nun tur awm ang chu a lang tlang sa deuh ruak mai. I pa leh i pute hnung zuiin an lo tih ṭhin ang ang chu eizawn nan i thawk ve a ni. Rom sorkar awpbehna hnuaia kûn chuan duhthlan tur dang a awm tehchiam lo. Langsar tham pawi khawih loh, phunnawi loh, chhiah pek ṭhat a ni tawp mai.

Ni khat chu, i nau Andria nên len denga tuia i lo inchiah laiin, vaukam aṭang chuan in hnen lam panin mi pakhat a lo kal nawlh mai a. A hmel i hmuh chuan i hre nghal mai. In khua aṭanga hla lo tea awm Nazareth khaw pa, Isua an tih ngei kha a ni. He pa chanchin hi mi tin titi tui ber a ni a – tu rabbi mahin an la sawi ngai loh leh tih ngai loh thil a rawn tih vang a ni.

Tunah chuan hei i hnen lam a rawn pan ding chat mai a. I mitah tak a rawn en lehnghal che a. A mit lah chu a phenah van thengrenga arsite an awm ang maiin a eng a. Amah aṭang chuan hlimna eng a rawn chhuak niin a lang, mahse thu ho mai mai a sawi lem lo:

         Lo kal la, mi zui rawh…tichuan mihring mantuah ka siam ang che.

Mak i ti ngei mai.

A ni thei lo.

Nang ber kher.

I len ken lai chu i thlauh tawp a, Andria pawh lawng aṭangin i kai chhuak a (thlem teh vak pawh a ngai hran bik lo), engkim in kalsan a, Isua hnung chu in zui nghal a, a kianga awm nih chu in hlim hle a ni. Hemi chanchin ziaktu Marka ṭawngkam takin, “Lente chu kalsanin an zui ta nghal a.”

He thawnthu hi i lo hre tawh a nih chuan a makzia hi hmuh hmaih palh awl tak a ni. Eng vang ngawtin nge kalphung tur duan lawk pawh awm lovin Simon-a hian a sumdawnna hlawk tak leh a chhungte leh ṭhiante a kalsan ang a, mi pakhat hlawh mumal nei lo, pawl hranpa pawh nei lo leh nihna mumal pawh nei lo chu hma lam hun hriat lohvah chuan a zui luh tehlul ang ni? Hei hi Kool-Aid a awm hmaa Kool-Aid in ang (hre chiang lova mi/thil zui ve tawp) vel a ni mai ang em?

Nge ni a, keini hian thil hmuh hmaih kan nei zawk?

Isua kha zirtirtu/rabbi a ni

Simon-a lo ni ta la, Sabbath tuk khat chu in sunagog-a thusawi turin Isua hi lo kal ta se, nang chuan rabbi (emaw zirtirtu) ah i ngai ngei ang.

Rabbi tih hi a awmzia tak chu “hotu” tihna a ni. Rabbi-te hi Israel-te tana thlarau lam hotu an ni. Torah (an hun laia Pathian thu) zirtirtu thiam tak tak an nih mai bakah Pathian nena leng dun nun neitu entirna duhawm tak, chhungril lam nun eng nei tlem te zinga mi an ni.

Rabbi tin hian “phur” an nei ṭheuh a. Hebrai tihdanah chuan rabbi te hian zirtirna bik, Pathian thu chhiar dan bik, he khawvel Pathianin ṭha taka a siama mihring ṭha tak nih theih dan zawm bik an nei ṭhin. Chu an boruak ang chu han tem ve chhin theih kha chakawm tak a ni.

Rabbi te hi khawsak dinhmun hrang hranga mite an ni a. Loneitu emaw thirdeng emaw thing mistiriemaw pawh an ni thei. Kum tam tak chhung rabbi hnuaiah an inzir a, tichuan kum sawmthum bawr vel an nihin anmahnia tla hrang ve ṭanin zirtir pawh an ko hrang ve ṭan ṭhin. Mahse tunlaia kan zirna kalphung anga certificate han inpek tih vel erawh a awm hran lo. Thiamna an teh dan a dang daih. I nun leh i zirtir dan chu i thiamna tarlanna an ni mai.

Rabbi te hi zin veivak an ni a, hlawh hranpa an nei ngai lo. (Tam tak chuan an lote enkawlin emaw eizawnna dangte pawh an khawih a, awl thlaah te an zin veivak chauh ṭhin.) Khaw hrang hrangah kal kualin an sunagog-a thu sawitir phalte apiangah thu an sawi mai a, ralmuanga awm mite ṭhatnaah an innghat mai ṭhin. Tehkhin thu leh thu khirhkhan hmangin thu an sawi tlangpui a. An zirtir tlemte te nen zin kualin zirna in hranpaa zirtir lovin pawn hmun awl remchang laiah leh kawng sirah te an zirtir mai a. Zirlaibu hranpa pawh nei lem lovin Torah leh hringnun zinkawnga an tawnhriat aṭangin an zirtir mai ṭhin.

Chanchin Ṭha bu pali-ahte hian Isua hi “rabbi” tia sawi reng reng a ni a.

Mahse rabbi satliah chu a ni hauh lo mai.

A kalna apiangah a thu ngaithlatu mite chuan “mak” an ti em em ṭhin. A chanchin chhuitu Luka chuan heti hian a ziak, “…an zain amah an fak a, a kamchhuak khawngaih thute chu mak an ti hle a.” Marka pawhin heti hian a ti, “A thu zirtir chu mak an ti hle a; lehkhaziaktute ang lova, thuneihna nei awm taka anmahni a zirtir avangin.” “He mi hian he finna…hi khawi ata nge a hmuh?” tihte leh “Sawtiang rengin miin thu an sawi ngai lo,” tihte chu a chungchanga mite thusawi dan a ni.

Isua hi rabbi a ni kan tih hian Juda mi a ni tih nen a chungchang thil a hai lan tam loh dan chu a inang reng tho mai (Juda mi a ni tih hi mi tam takin an lo theihnghilh ve tho ṭhin bawk a). Pawi ta ber chu Isua hi thlarau lam hruaitu a nihna hi mi tam tak – Kristian ngei ngeite pawh telin – hian an la thutak tawk lo ṭhin hi a ni.

Mi tam tak tan chuan thlarau ang deuh, chhuan lo la awm turte ṭhatna kawnga phur taka kaltirtu tur ang hi a ni deuh tawp mai. Ṭhenkhat tan ve thung chuan khawtlang ṭhatna duha hel niin, a hun laia Rom sorkar leh tun hnua sorkar zawng zawng dodaltu a ni ve leh a. Khawthlang Kristian tam tak tan chuan chhandamna an hriat dan kawng khat thlentu mai, a lo kal chhan ber pawh nung tur ni lova thi tur deuh tawp emaw kha a ni ve leh thung a.

Chu vang chu a ni ang, Kristian tam tak chuan Isua hi fing an ti vak tlat lo. Thianghlim chu an ti. Ngilnei pawh an ti. Pathian a nihna pawh an pawm. Mahse fing chu an ti tlat lo.

Mihringin nun ṭha kan neihna tura a thuchah pawimawh tak takte hi Kristian tam tak chuan zu han pawmpui hauh lova. Zirtirtu Isua leh a hnuaia inzir a zuitute ai chuan politician emaw, milar emaw, pastor kal sual emaw te hi zu han ring zawk tlat a. Kan hun laia thil pawimawh tak tak he’ng politics, chi hran intluktlanna, mipat hmeichhiatna, mipa leh hmeichhe dinhmun, rilru hriselna leh a dangte, ah pawh hian Isua rawn tumna an nei miah lo. Dallas Willard-an a lo sawi angin, “Kristian inti tam takte ni tin nuna Isua ngaih pawimawh lohna mak tak mai laimu-ah hian amah zah lohna hi a inphum nghet hle a ni.”

Hei hi a pawimawh khawp mai, a chhan chu Isua “zui” tih chu ka nun duh ang min hruai thleng tura Isua rinna a nih si chuan, kan zah miah loh kuta kan nun han dah chu thil har (theih loh tawp a nih loh chuan) tak a ni ang.

A nih Isua chu khawvela zirtirtu awm tawh zawng zawngah fing ber ni ta se? Stephen Hawking te, Karl Marx te, Buddha te ai pawhin? Kum sanghnih liam hnu pawha a zirtirna la hman tlak reng khawpa mihring nun hmuh fiah, Pathiana inserh mi ni ta se? Tlukpui emaw, er pha emaw pawh nei hauh lo ta se?

Chutiang mi chu i ring thei ngeiin a rinawm.

Chutih rualin Isua hi rabbi fing tak a ni kan tih hian rabbi fing tak zawng hi a nihna a ni kan tihna a ni chuang lo. Kraws-a khenbeh a nih ṭuma a lu chunga an thil tarah khan JUDATE LAL tih a inziak asin, ZIRTIRTU tih ni lovin. A hmelmaten an lalram tana hlauhawm theia an ngaihna hian Isua nihna hi thui tak a sawi fiah bawk awm e.

Isua hun laia an kalphung hriat chuan hemi awmzia hi a chiang nghal mai ang a. Judate chanchina mi pawimawh tak Mosia pawh kha Moshe Rabbenu (Mosia Kan Zirtirtu) tih leh Israelte Zirtirtu Ropui tia koh a ni a. Kum zabi pakhatnaa Israel fate khan Rom sorkar ata chhanchhuaktu tur Mosia thar lo thlen an nghak a – a hmingah Messia an lo sa hial a. Mi ṭhenkhat chuan chu Messia chu pasalṭha emaw sipai hotu ropui emaw anga lo lang turah an beisei a, mi tam tak erawh chuan zirtirtu ropui tak anga lo lang turin an beisei ve thung a. Zir bing mi pahnihin heti hian an sawi, “Judate khan Pathian Thu hriatna lama mi bik nih kha hringnuna tih theih sang berah an ngai a. Chutiang ngaihdan awmnaah chuan Messia kha zirtirtu ropui ber a nih kha a awm viau a ni. Isua pawh Juda zirtirtu a rawn ni mai kha a mak lem love.”

Keini Kristiante erawh chuan Messia chauh a ni mai lo tih kan ring thung a. Juda lal tu dang mahin an inbel ngam loh tur kha Isua chuan a rawn inbel a – chu a thusawi avang chuan Pathian sawi chhia-ah puh a ni hial a, chu chu khatih hun lai kha chuan tihhlum chhan tham sual a ni. Amah sawi chhetu pakhatin, “Hna ṭha chungah lungin kan den dawn loh che hi; Pathian i sawi chhiat chungah leh, nang, mihring ni sia, Pathiana i insiam vang zawk hian a ni,” a tih mai kha.

Chutih rualin Isua hi rabbi emaw Messia emaw chauh a ni mai lo han tih hian a Pa khawvela cheng a, nun tam nei tura thlarau lam zirtirtu fing, mi cho thiam leh rem hria a nih loh phah chuang lo.

Rabbi a ni. A hun laia rabbi dangte ang bawkin Isua khan zirtirte a nei…