Midangte chhiartir ve la!

Bung 3: Puitlinna (Maturity)

Kum 1990 chho vela Langham Partnership International rawngbawlnaa ka zin kual ṭhin lai khan ka thusawi ngaithlatute hi kan tunlai khawvela Kristianna dinhmun an hmuh dan hi ka zawt ṭhin a. Chhanna ka dawn pawh a inang lo ṭhin khawp mai. Ka zawhna chu chhang ve tura min tih chuan kei chuan thumal tlem te chauhvin ka chhang ṭhin, ‘rilna [takna] tel lo a ṭhang’ tiin.

            Khawvel hmun hrang hranga kohhran ṭhan duanzia hi rinhlelh tur pakhat mah a awm lo. A maka maka nasain kohhran hi a ṭhang a ni. ‘A insah huk mai alawm’ pawh ti ila a awm lo hran miah lo. Entir nan, China a kohhranho pawh hi kum zabi sawmhihna laihawl vel a ṭang khan a leh zain an ṭhang a ni. Tunah chuan Pathianni tina Pathian be ṭhin hi Khawthlang lama Biak In zawng zawng belhkhawm aiin China rama Biak Inah an tam tawh zawk.

            Chutih rualin hnehtu ropuia lo inngaihna chi a ni lem lo e, a chhan chu rilna tel lo a ṭhanna a ni duh tlat.

            Hmun tinah hian zirtir nihnaah pawh a lem riau hi an awm vek mai a, kohhran hruaitute pawhin hei hi pawi an tih thu an sawi fo. South Asia a kohhran hruaitu pakhat pawhin lehkha min thawnah an rama kohhran chu a ṭhang duang viau nain ‘Pathian anna leh rinawmna kawngah harsatna nasa tak’ an tawh thu a sawi a. Chuti ang bawkin Africa lama hruaitu chuan lehkha min thawnah an rama kohhran chu ṭhang duang riauvin hre mah se, ‘kan ṭhanna hi chu a zatah chauh a ni, kohhran hian Bible leh Pathian thua innghahna ṭha kan nei lo,’ a ti.

            Chu’ng zawng ai chuan kum 2006 April thlaa Los Angeles khawpuia khatih hunlaia China Christian Council President, Pi Cao Shengjie thusawi khan beng a la verh zawk:

Member kan han pun hian ṭhenkhat chuan kohhran hi a che ṭha riauvah an ngai a, ni tin hian pung thur thur ila kan duh a ni. Mahse member zata pun ngawt hi kan duh ber a ni lo, kan punna leh kohhran rinna kan nunpuina te hi kal kawp se kan duh a ni.

He’ng kohhran lenna hmuna hruaitute thusawi pathum hian ‘rilna [takna] tel lova ṭhanna’ emaw, zirtir nihna tel lova member zata punna ringawt emaw te hi min thlirtu khawvelin min hmuh dan a ni ngawt lova, hruaituten kan inhmuh dan a ni bawk tih an tilang fiah a ni. 

            Chu ai mah chuan Pathian duh loh zawng a nih avangin he boruak hi a serious zawk. Thuthlung Thara an lehkhathawn kan hmuh tirhkohte khan an lehkha chhiartute kha an puitlin lohnaah an dem a, puitling chho zel tura an nawr avangin he thu hi huai taka sawi ngam kan ni. Paula’n Korinth kohhran a demna te hi han en mah teh ang:

Unaute u, thlarau mite hnena sawi angin in hnenah thu ka sawi thei lo va; tisa mi, Krista rinnaa nausente hnena sawi angin ka sawi zawk ṭhin kha. In la ei theih loh avangin chaw rum ni lovin, hnute tuiin ka chawm ṭhin che u a; tun thleng pawhin in la ei theih loh hi. In la tisa mi hle a ni. In zingah initsikna leh inerna a awm chhung chuan tisa mi, mihring taka la khawsa in ni tihna a ni lo vem ni?

(1 Korinth 3:1–3)

            Paula kawlawm aṭanga chhuak thu, puitlinna chungchang a ziahna dang a awm a, Bung 3 na pawh hi chumi chang thlir chuan a nia ka ziah:

Krista thu chu mi zawng zawng hnenah kan hril a, Kristaa kan puitlin (teleios) ṭheuh theih nan finna tinrengin mi tin kan zirtirin kan kaihruai ṭhin a ni. Chumi ti tur chuan Krista chakna, keimahnia thawk ṭhin chu hmangin kan bei a, rim takin kan thawk a ni.

(Kolossa 1:28–29)

Thuthlung Tharah hian Grik adjective ‘teleios’ hi hmun sawm leh pakuaah a lang a, a awmna hmun azirin ‘puitling’ tih emaw ‘famkim’ tih emawin lehlin a ni. ‘Famkim’ tih tawp hi a ni ngai meuh lova. Teleios (mihring) chu naupang emaw naute emaw (entir nan 1 Korinth 13:10-11) nen khaikhin a ni a. Heti anga (‘puitling’) hman hi teleios awmzia tak tak hriatthiam nan a ṭha berin ka hria.

            Bible thu eng pawh hi a thuin a tum ang tak va hre thiam tur chuan zawhna hrang hrang hmanga han chhui zui hi a ṭha riau a. Chuti ang chu Kolossa 1:28-29 hriat fiah nana ka tih tum pawh a ni reng a ni.

            Zawhna hmasa ber leh pawimawh ber chu puitlinna awmzia hi a ni awm e. Kristian puitlinna chu eng tihna nge? A nihna takah chuan puitlinna tih hian kawh chat tur a vang. Kan vai hian kawng eng emaw talin puitlin lohna riau kan nei deuh vek. Patling/nutlingah pawh hian khawilaiah emaw naupang te hi a lo la inphum ru leh kek ṭhin.

            Chu bakah puitlinna hi a chi hrang hrang a awm ve bawk a. Tisa lama puitlinna a awm a (taksa hrisel leh ṭhang ṭha neih a ni), rilru lama puitlinna a awm a (rilru hrisel leh thil thlirna mumal tak neih thiam a ni), chhia leh ṭha hriatna lama puitlinna (chhia leh ṭha hre hrang tura inzir mite sawina a ni, Hebrai 5:14), leh mizia lama puitlinna (mize inbuk tawk, midangte nena inlaichinna pawh siam thiam leh mawhphurhna la thei tihna a ni). He’ng zawng zawng aia pawimawh thlarau lama puitlinna a awm leh bawk. Chu chu eng nge a nih? Tirhkoh Paula chuan Kristaa puitlinna tiin a sawi a, Krista nen inlaichinna puitling tak nei tihna a ni mai.

            Puala’n Kristiante a sawi fiahna ṭawngkam tlanglawn ber chu ‘Kristaa awm’ mite tih a ni a, kan thawmhnawte chhuara kan dah leh kan hmanruate a bawma kan daha awm kan tih ang ni lovin grep hrui taka a pengte an awm angin leh taksaa a pengte a awm angin, pumkhat tura Krista zawm tihna a ni. Chuti a nih chuan ‘Kristaa awm’ tih chu mimal tak, tisa leh thlarau taka Krista nena inlaichinna neih tihna a ni. Tichuan puitling tih chu Krista nena inlaichinna puitling nei a, amah chawimawi a, ring a, hmangaih leh a thu zawma awm hi a ni.

            A dawt leha zawhna lo awm chu ‘Engtin nge Kristiante hi kan puitling ang?’ tih hi a ni. Bible thu hian chhanna tluangtlam tak min kawhhmuh a. Chang 28 na thu laimu hi han ngaihtuah teh: ‘Krista thu chu mi zawng zawng hnenah kan hril a, Kristaa kan puitlin ṭheuh theih nan finna tinrengin mi tin kan zirtirin kan kaihruai ṭhin a ni…’

Puitling tih chu Krista nena inlaichinna puitling nei a, amah chawimawi a, ring a, hmangaih leh a thu zawma awm hi a ni.

Hei hi thil nihphung ni awm reng chu a ni. Kristian puitlinna chu Krista nen kan inlaichinna, amah kan biak a, kan rin a, a thu kan awihnaa puitlinna a nih chuan Krista chu kan hmu fiah lehzual ang a, amaha kan intukluh thuk zel hi a phu hliah hliah tih kan chiang lehzual ang.

            A lehkhabu ‘Knowing God’ tih thuhmahruaiah Dr. J.I. Packer chuan ‘Kristian pygmy (Africa leh South East Asia-a hnam chi khat an ni a, tawi te te an ni) kan nih chhan chu Pathian pygmy kan neih vang a ni’ tiin a ziak a. Chuti ang chiahin Kristian pygmy kan nih chhan chu Krista pygmy kan neih vang a ni a tih ve theih ang. A nihna takah chuan khawvela sakhaw zawrhna hmunpuiah hian Isua hi a chi hrang an zuar tam lutuk a, a tam zawk lah Krista der, Krista piangsual leh Isua tak tak siam danglam te an la ni zui.

            Entir nan, kan tunlai khawvelah pawh hian capitalist Isua leh socialist Isua kan ineltir a. Chu bakah Isua insumthei tak leh Isua vir tak an la awm bawk. Musical lar tak tak Godspell a clown Jesus (Isua hi inhmuam up reng ni lovin fiamthu duh ve tak a ni tih ngaihdan aṭanga siam) leh Jesus Christ superstar (Juda Iskariota’n Isua mihring taka a hmuh dan aṭanga siam) te an la awm cheu. Hei lo pawh hi a tam mai. Mahse he’ngte hi chu a lem vek an ni a, an zinga pakhat te pawh hian kan biak leh a rawng kan bawlsak an phu lo. An vai hian Paula’n ‘Isua dang’ a tih kha an ni a, tirhkohten a chanchin an puan Isua nen chuan danglam tak an ni vek.

            Kristian puitlinna hi kan duh tak tak a nih chuan thil dang zawng aiin Isua Krista hmuh fiahna thar kan mamawh a ni – Paula’n Kolossa 1 tir lam, chang 15 aṭanga 20 inkara a ropuina a sawi ang te khan. Thuthlung Tharah chuan hei hi Krista chanchin chhuina ropui ber pawl a ni awm e. A awmzia han sawifiah dawn chhin ila:

Hmuh theih loh Pathian anpui leh hlimthla chu Isua hi niin (chang 15-na) amah hmu apiangin Pa chu an hmu tawh a. Ani chu thil siam zawng zawng zinga hmahruaitu a ni a. Amah chu siam a ni ve lova, mahse, fatir nihna chanvo zawng zawng neiin, thil siam zawng zawngte ‘lalpa leh lu'(chang 16-na) a ni zawk a ni. Thil zawng zawng hi amah kal tlanga siam a ni. Engkim hi ama siam a ni a, engkim hi ama ta tur bawka siam an ni. An inpumkhatna leh thawhho theihna chu amahah hian a awm. Hei bakah hian ani chu a taksa, kohhranho lu a ni (chang 18). Ani chu a bulpui leh mitthi zing ata piang hmasa ber a ni, amah chu engkima chungnung ber a lo nih theih nan. Kristaah a famkimna a infawkkhawm avangin leh Krista kraws thisen kal tlanga engkim amah nena inrem an nih avangin Pathian chu a lungawi em em a ni (chang 19 leh 20).

Heti hian a nia Paula’n Krista hi Lal tiin a lo puan – thilsiam chunga lal (amah kal tlanga engkim siam) leh kohhran chunga lal (amah kal tlanga engkim inremna lo awm). A nihna (Pathian hlimthla leh famkimna) leh a thiltih (thilsiam leh inremna lo awmtirtu) avangin Isua Krista hian engkima chungnung ber nihna a nei kawp a ni. Khawvel pumpui leh kohhran lu a ni. Thilsiamte chunga lal a ni.

            Hei hi tirhkohvin Isua Krista a tarlan dan ropui tak chu a ni. Keini hi a hmaah bawkkhupa kan awm lohvin engtin nge kan awm chuang ang? A nih chuan kan pygmy Isua te hi i paih bo teh ang u! Kan fiamthu duh Isua leh milar Isua te hi i paih bo daih ang u! Politics khelh nana kan hman Messia-te leh lungawi lohna lantir nana kan hman Isua te pawh hi i dah bo ang u! He’ngte hi a tak siam danglam mai an ni e. He’ngte hi Isua chungchanga kan ngaihdan an nih chuan kan puitling thei hlek lo te hi a mak hran lo e.

            Isua dik tak chu khawnge kan hmuh theih ang? A chhanna chu Bible-ah kan hmu thei tih a ni a – chu chu Pain a Fapa a sawifiahna, Thlarau Thianghlimin a ziakna bu tiin kan sawifiah thei awm e. Bible hi Krista-in a khat a. Amah ngei pawhin, ‘ka chanchin hriattirtu’ a tih ang khan (Johana 5:39). Hun hmasa lama Kohhran Pa Jerome-a khan ‘Bible thu hriat loh chu Krista hriat lohna a ni’ a lo ti a. Chuti ang zelin Bible thu hriat chu Krista hriatna a ni kan ti thei ang.

Krista zuitu puitling Kristian nih duh tan chuan Isua dik tak hmuh fiahna thar leh dik aia pawimawh a awm lo.

Kan mit tuamna hi lak bo daih theih ni se aw! Isua hi a nihna tak tak leh a thiltih tak tak angin hmu vek thei ila aw! Tichuan thinlung zawng zawnga kan rinawmna hi neih a phu tih kan hmu ang a, keimahni aṭangin rinna, hmangaihna leh thuawihna a lo chhuak ang a, puitlin lam chu kan lo pan mai dawn a ni. Krista zuitu puitling Kristian nih duh tan chuan Isua dik tak hmuh fiahna thar leh dik aia pawimawh a awm lo.

            Kristian puitlinna kan sawi fiah tawh a, zirtirte kan puitlin theihna kawng kan ngaihtuah tawh bawk a, tunah chuan zawhna pathumna kan inzawt thei ta, ‘puitling tura tihna hian tute nge a kawh?’ tih hi. Paula’n he thu-ah hian ‘mi tin’ tih hi a sawi nawn mawlh mawlh tih kan hmuh hmaih hauh lo ang: ‘mi tin Kristaah chuan ṭha famkima kan dintir theihna turin, mi tin zilhin, mi tin finna tinrenga zirtirin, a chanchin kan hril ṭhin hi’ (Kolossa 1:28). Vawi thum lai mai a sawi nawn chhan phenah hian ‘Kolossa zirtirna dik lo’ kha a awm a rinawm riau. Mi thiamte chuan eng chiah nge a rawn nih tak tihah thu an la inchuh a, chutih rualin kum zabi pahnihna laihawl vela rawn puitling chho ta Gnosticism rawn insiam ṭan tir kha a nih ngei a rinawm.

            Gnostic hmasa ho chuan Kristian hi chi hnih an awm niin an lo inzirtir ṭhin ni tur a ni. Lehlamah chuan hoi polloi (mipui vantlang), pistis (rinna) hmanga inpumkhat an awm a. Lehlamah ve thung chuan hoi teleioi (vantlang chunglam), gnosis (hriatna bik) neia lakluhte an awm bawk. Paula chuan heti anga Kristian intih ropui bikna hi rapthlak a ti hle a, a do tih a tichiang viau bawk. Krista a puandarhna kawngah pawh he Gnostic ho thumal hman ‘teleios’ hi lain mi zawng zawng sawi nan a hmang ta daih a. Mi zawng zawng zilhin a zirtir a, Krista hmaah chuan mi tin ‘teleios’ (puitlinga) a hlan theihna turin. Kristaa puitlinna hi thlan bik mi tlemte tana hawn a ni lo chiang a; mi tin tan hawn a ni. Tumah awl thei kan awm lo.

            A ziaktu rilru nge a chhiartute rilru kan ṭawmpui tih hi (Bible thu kan zir hian) a thu kan hriatthiam dan hian a hril thui fu ang. A chang chuan (helai angah te) a pahniha ṭawmpui pawh a dik thei tho. Tirhkoh Paula lehkha an dawn a, an hnena a thusawi an chhiar laia Kolossa Kristiante kianga lo ṭhut ve pawh a dik ang. Chuti ang chuan tirhkoh thu hi ngun takin kan ngaithla ang a, puitling tura min zilhhauna kan dawng ang a, Bible pawh chhiar ngun lehzual turin kan rilru kan siam ang a, Krista chu hmangaih a, ring a, a thu zawm turin chik lehzualin a thu kan chhiar pahin kan zawng dawn a ni. Zirtir nih dan kalphung chu a chiang reng: Krista kan hmuh fiah loh poh leh zirtir kan nihnaah kan chiang lo ang a, Krista kan hmuh fiah poh leh zirtir kan nihnaah kan chiang ang.

            Kolossa Kristiante a zilhhaunaah khan Tirhkoh Paula kianga lo din ve pawh a dik thei tho mai, Kristiante zinga hruaitu dinhmuna kan din ve chuan. Tirhkoh a ni a, keini chu kan ni ve lo tih pawh a dik reng. A thuneihna ang kha kan nei ve pha lo. Chutih rualin beramte enkawl tura a mawhphurhna ang kha chu kan nei ve tho, hriakthih [ordained] kan ni emaw ni lo emaw.

            Paula’n a beramte a enkawlna kawnga a thiltum hi kan hriat a ngai. Puala an hriat lar dan chu evangelist, missionary hmasa leh kohhran dintu, a thiltum ber pawh mite ringtua siam a, kohhran din a, hmun danga insawn leh nghal zel tih kha a ni. Hei erawh a nihna kil khat chauh a ni ang. Hetah hian pastor leh zirtirtu angin a lang a. A chak em em chu Chanchin Ṭha puangtu aṭanga zirtir nih chhoh a, mi tin Krista hmaa puitlinga dintir theih a ni tiin a ziak a. Hei hi a theihna zawng zawng a senna kawng a nih avangin keini pawhin kan tih ve awm tak a ni! ‘Chumi ti thei tur chuan Krista chakna nasa tak keimaha thawk ṭhin chu hmangin ka bei ṭalh ṭalh a, rim takin ka thawk ṭhin a ni’ (Kolossa 1:29). Heta Grik verb pahnihte (‘thawk’ leh ‘bei’) hian taksa rim taka hmang an kawk a. A hmasa zawk hi lova hnathawk sawi nana hman niin a hnuhnung zawk hi Greek Games intihsiaknaa tel ve sawi nan hman a ni. An pahnih hian tihrawl ṭang em em leh thlan tui luang zawih zawih min mitthlatir awm e.

            Paula pawh khan Krista chakna hmang chauhin a ti hram hram thei a ni. Pathian chakna hmang pawhin a thawh a, a beih hram hram a ngai a, ṭawngṭaina leh zirnaah a ni ngei bawk ang. Rawngbawlnaah chuan hei aia tum sang a awm thei lo ang. Hruaitu ni tura kohna dawngte tan he thupui hi a va mawi dawn em – kan mawhphurhnaa awmte zawng zawng Krista hmaa puitlinga hlan theih duhna hi.

            Thlir letin mawhphurhna inkawp kan hmu thei ang: Kristaa puitlinna hi kan tum tur leh midangte rawng kan bawlsakna tur a ni ang.

            Tichuan puitlinga kan ṭhan theih nan leh rinawm taka Krista chanchin kan puan zelna aṭangin midangte pawh puitlinga kan hlan theih nan Pathian hian kimchang leh fiah takin Isua Krista min hmuhtir mawlh rawh se.


* John Stott (1921-2011) chu British Anglican pastor leh theologian ani thin a, khawvel evangelical movement a pa langsar tak leh hruaitu hlun ni reng thin ani e. He thuziak hi a lekhabu, The Radical Disciple. Some Neglected Aspects of our Calling, kum 2012 ami niin, a letlingtu hi Vanlalropuia Vanchhawng ani e.


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.