Bung 7: MIDANGTE MAMAWH (Dependence)
Kum 1960 chhova secular theologian (mihring rilru puak chhuaka Pathian thu zir mi) an tihten mihringte hi kan puitling ve tawk tawh a, Pathian kan mamawh tawh lo niin an sawi mauh mai a. An thusawi hian rei a daih lo, a chhan chu Pathian khawngaihna leh lainatna mamawh ngar ngar misual kan ni miau a. Pathian tel lo va nun tum hi sual awmzia chu a ni deuh ber mai. Midangte nen inmamawh tawn pawh kan ni tho bawk.
Chak lo leh Pathian mamawh ka nihzia tilang chiangtu ka tawnhriat ka han share ve teh ang che u. Kum 2006 August Ni 20 tuk, Pathianni zing a ni a, Langham Place, London-a All Souls Church-ah thuchah sawi tur ka ni a. Thawmhnaw sukfai hlim ho ka rem fel e ka ti a, ṭhutthleng vir thei ke rap sual palhin ka khum leh lehkhabu bawm inkarah ka tlu ta mai a. Ka thawh theih loh a, chet pawh ka chet theih tak loh avangin ka khel ruh a tliah loh vek pawhin a pelh a ni tih ka hre nghal mai a. Ka panic button (ṭanpui ngai tih tarlanna khawl) bun lai erawh ka hmet thei a, ṭhian ṭha tak takten min rawn bawihsawm ta thuai a.
All Souls kohhran hruaitu pakhat Hugh Palmer-an ka sermon ziah sa chu ringin ka aiawhin thuchah chu a lo sawi thei hram a. Thil thleng awm tak a nihzia erawh a hnuah ka hre thiam chauh a. A chhan chu thuchah atan khan Lalpa Ṭawngṭaina chhui zauna ka lo buatsaih a. Thu paruk thlenna a awm a: pathum chuan Pathian ropuina kan ngaih pawimawhzia an puang a (a hming, a ram leh a duhzawng), a dawt pathum chuan a khawngaihnaa innghat kan nihzia an puang bawk (kan ni tin ei tur atan, kan sualte ngaihdam nan leh sual laka chhandamna atan). Kan Lalpa Ṭawngṭaina chanve hnu lam hi chu kan zirtir nihna khaikhawmna ni hian ka hre ṭhin – Pathian ropuina kan ngaih pawimawhzia leh a khawngaihnaa innghat kan nihzia. Kan Lalpa Ṭawngṭaina kan sawi apiang hian amaha innghat kan nihna hi kan rilru puthmanga tel ngei ngei awm a ni.
Pathiana innghat kan nihzia thuchah an sawi mek lai pawh chuan a takin keimahah tihlan a lo ni ve mek bawk a. Rei lo te karah keia che thei tawh lo chu chhuat aṭangin hlangah, hlang aṭangin ambulance-ah, ambulance aṭangin damdawi in khumah, damdawi in khum aṭangin zaina dawhkanah sawn kual ka ni a. Ka khel ruh thlak fel thlapin kei chu lawm takin ka han ṭhangharh leh ta a, rei lo teah damin ka chhuak leh ta mai a ni.
He bung i chhiar chhoh zel hian ka thil tawn kha theihnghilh lo la ka duh, chhuatah tlu sawp nuaih, midangtea innghat tawp ka nih lai kha. A chhan chu hei hi a chang changa zirtir inpumpekte awm dan tur a ni tlat. Heti anga midanga innghat lo thei lo va kan awm laia kan tawnhriatte hi kan puitlin zelna tura Pathian hmanrua an niin ka ring tlat a ni.
He ka tawnhriatah hian midangtea innghahna kawng khat, ka la tem ngai hauh loh a awm tel a, han thup mawi mai pawh ka duh viau nain ka ṭhian ṭha tak takte hian thup lo turin min duh a. Chu chu taksa chak lohnain a nghawng chhuah, rilrua hnip riauna, pawn lamah chuan ṭah leh mittui tlaka lo lang chhuak ṭhin chu a ni.
Lungchhe hma tak, mittui tla mai thei mi ka ni lo hrim hrim a, rilru paukhauh leh insum thei tak ni te pawhin mi hian min hre ve bawk. Rilru chhungril phawrh mai lo va inhmuam up deuh tlat leh paukhauh tak anga lang tura inzirtirna ṭhin public school (sorkar sikul) Rugby School chhuak kha ka ni ve miau a.
Amaherawhchu Chanchin Ṭha kan han keu a, kan Lalpa Isua kha ṭum hnih ngawt mi zingah a ṭah thu ziak a ni tlat: inchhirna chang hre lo Jerusalem khawpui a ṭah (Luka 19:41) leh Lazara thlana a ṭah kha (Johana 11:35).
Isua ber a ṭah chuan a zirtirte pawh an ṭah ve a rinawm.
Kei chu eng vangin nge ka lo ṭah ve ngawt? Inchhir duh lo emaw thihna emaw ka tawng a ni si lo. Hun rei tak bawksawp tura inngaiin mahni inkhawngaihnaah ka lo tlu lut em ni? Ka tluk leh ka intihnat kha pawi ka ti em ni? Ka rawngbawlna hi a tawp mai turah ka ngai em ni? Ni lo ve, chuti ang ngaihtuah turin ka rilru pawh ka sawrbing hman lo zawk.
London-a University College Hospital-a Professor of Ethics and Perinatology ni lai ka ṭhianpa John Wyatt-a nen chuan kan ṭap dun tawh ngei mai. Ani hian nau tihtlak leh duhthlannaa inchiu hlum chungchang sawihonaah mihring nun hlutzia a lo au chhuahpui fo tawh ṭhin avanga hriat hlawh a ni. Damdawi ina min lo kan ṭumin chak lo leh midang mamawh kan nihzia kan sawi dun a, kan ṭap dun ta hial a ni. Heti ang hian a sawi a:
A inzai aṭanga rei vak lo kha chu John Stott-a hian rilru buai deuh leh at deuh bual bual a nei a, a mit a vai nasa hle bawk. He’ng bakah hian engkima puih ngai nih kha tlawmah a la tlat mai a, a hmalam hun te ngaihtuahin a rilru a buai hle. Damdawi ina kan han titi a, kan han sawi dun khan kei ngei pawhin kum kal tawhtea ka lo tawn tawh, natna khirh leh at deuh bual bualte ka hre chhuak lo thei lo va. Mihring kan nih anga kan awngrawpzia leh kan derdepzia hriat tharna khan min hneh em em a, kan pahnih khan kan ṭap ngawt mai a ni. A hrehawm viau nain kan thawl hawk mai.
Heti ang deuh tho hi ka ṭhiannu leh ka physiotherapist ni bawk Sheila Moore nen pawh kan tawng a. Chumi chungchang chu heti hian a sawi a:
In lama inenkawl zawm zel tura a rawn haw hnu deuhah John-a chu chair-ah a ṭhu hahdam a, chutih lai tak chuan a rawn khur thut a, a thaw hawlh a. A na leh ta deuh emaw tiin ka han en a, a mittui a lo luang zawih zawih mai a. ‘Damlo’ a han nih taka a rilru tawt zawng zawng leh a chunga thil thlengte a lo hmuam up zawng zawng kha a rawn baw chhuak hawk hawk a ni ber mai.
Heti ang hunah hian eng thu mah sawi tur a awm lo – hriatthiampui taka a dara nghet taka lo dawm tawp a ni mai. A rilru te a han ṭah thawl deuh hnuah chuan he’ngte hi thil thleng pangngai ve reng an nih thu leh heti ang hunah hi chuan mittui tlak theih te hi damna kawng ṭha tak a nih thu ka hrilh a.
A mize ang lo lutuka heti anga thil a han thleng thut mai hi mak a tiin a rilru pawh a na deuh awm e. A bik takin mipa, zahthlaka ngai tlat ṭhin tan chuan he’ngte hi hriatthiam an har duh lehzual a ni. Mahse, mahni inpawm thiam taka lo dawnsawn chuan dam sawng sawngna an ni thei bawk. He’ng thil thleng te hi Pathianin kan hma lama min her danglam a tumna hmanrua angah ngaiin, Pathian thilpek hlu tak angah ngai thei ila a hlu zual ngawt ang.
A tihfiahna tur dang ka han tarlang ang e.
Krista hnen min hruai thlengtu chu Rugby School kan kal tawp lam ami Rev. E.J.H. Nash a ni a, a ṭhiante chuan ‘Bash’ tiin an ko ṭhin. Inpekna thuk tak nei Kristian a ni a, public school zirlai mipate chu Krista hnena hruai thlen tumna nghet tak nei a ni. Camp hmang te, ina sawm khawm hmang tein a thil tumah chuan a hlawhtling hle a. Hlawhtling hle e ti lo chuan a chapo ngai miah lo lehnghal a. Chapo ahnekin amah hria apiangte chuan a inngaihtlawmzia hahipin an sawi ṭhin a, keini a ṭhiante chuan a hetih chhan thuruk hi kan hre chak ṭhin khawp mai. Han sawi vel pawh a hreh viau nain a tawpah chuan min rawlhruk ve ta nge nge a.
Ni khat chu Bash-a nen chuan relah kan chuang dun a, a tleirawl lai chanchin min hrilh a. Kum sawmhnih bawr vel a nih khan natna khirh takin a tlakbuak a. A nat zual lai phei chuan dam chhuak leh turah a inngai tawh lo hial. A taksa a chak loh em avangin chet pawh a che hlei thei tawh lo va. Amaha chaw ei thei pawh a nih tawh loh avangin fian hmangin chaw an barh ṭhin a. A awm dan kha midang ringa nung a ni mai lo va, mualphothlak a ti hle bawk a ni. Mualphonate hi inngaitlawmna kawng an ni thei tih a chhar chhuak a. Tih theih nei lo dinhmun hniam taka bawkvak hun hun nih tawh hnu chuan mahni inrintawkna tlang han lawn leh mai chu thil tih theih ni pawhin a lang lo.
Kum eng emaw zat hnuah he thudik hi Archbishop of Canterbury ni lai Michael Ramsey chuan a rawn tuihnih ve leh bawk.
Mualphonate hi inngaitlawmna kawng a ni tih a chhar chhuak a. Tih theih nei lo dinhmun hniam taka bawkvak hun hun nih tawh hnu chuan mahni inrintawkna tlang han lawn leh mai chu thil tih theih ni pawhin a lang lo.
A tuk maia rawngbawl tura nemngheh tur mi eng emaw zat hmaah inngaihtlawmna tih thupui hmangin ṭum khat chu thu a sawi a, he’ng thurawnte hi a pe tel bawk a:
1. Pathian hnenah lawmthu sawi rawh, sawi fo la, sawi reng rawh…I hamṭhatna dawnte avangin fimkhur tak leh mak ti tak chungin Pathian hnenah lawmthu sawi rawh…Lawmna hi chapona ṭo ṭhat ve theih lohna leilung a ni.
2. I sual puan dan uluk viau ṭhin rawh. Pathian hmaah nangmah leh nangmah inbuk ngei ngei la: chu chu mahni i infiahna a ni. Pathianin a buk turin inpe rawh: chu chu i sual puanna a ni…
3. Mualphonate hi pawm thiam turin inring reng rawh. Mi chu an tina thei khawp mai, mahse inngaitlawm thei turin an pui thei che a ni. Mualphona ho te an awm ang. Pawm mai rawh. Mualphona liantham tak pawh an awm ang…He’ng zawng zawngte hi tlawm taka khenbeh kan Lalpa dinhmun kan hnaih hret hret theihna remchang an ni e…
4. Dinhmunah buai suh…kan Lalpa chuan dinhmun pakhat chauh buaipui turin min ti, chu chu amah kan hnaih leh hnaih loh dinhmun a ni…
5. Inhmuam up reng suh. Thil hrang hrang avangin nui ve ṭhin rawh, hringnun awmze awm loh em vang te hian nui ṭhin rawh, nangmah leh nangmah pawh innuih ṭhin la, awmze nei lo taka i awm ṭhin vangte hian nui ṭhin rawh. Pathianin khawvel a siam chhunga thilsiam te tak te, awmze nei lo tak mai vek kan ni. I thutak tur a ni a, mahse inhmuam up reng loh tur, a chhan chu engkimah i inhmuam up reng chuan nangmah leh nangma lakah pawh i inhmuam up/i inla thutak reng mai ang.
chhunzawm tur
* John Stott-a (1921-2011) chu British Anglican pastor leh theologian ani thin a, khawvel evangelical movement a pa langsar tak leh hruaitu hlun ni reng thin ani e. He thuziak hi a lekhabu, The Radical Disciple. Some Neglected Aspects of our Calling, kum 2012 ami niin, a letlingtu hi Vanlalropuia Vanchhawng ani e.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.