Mizo tawngin ‘cultural christian’ tih hi engtia dah tur nge ni ang le? Khawthlang lamah khuan ‘cultural christian,’ ‘secular christian,’ ‘christian athiest’ tih ang te hi an tam mai a. Atheni khuaa mite ang mai khan, ‘Kei chu pathian ka hriat loh hi ka pathian a ni,’ lo tipawl an awm bawk. Kan Bible-ah hian ‘kristian’ tih hi hmun thumah chauh a lang kan ti thin a. Antiokei khuaa miten Lal Isua zuitute, “Kawnga mite” an tih thin kha, deusawh nan ‘kristian’ an lo tih chu kan nihna berah kan dah ta a, hei hi Setana bumna a ni mai em tih pawh a ngaihtuah theih. Kan kristianna (Christianity) chu sakhaw pakhat ang lekah a chhuak ta mai a.
Krista Isua Lal leh Chhandamtu atana pawmtute chu Bible- ah hian hmun tam takah ” zirtir,” “ringtu”, “zuitu” tih tein sawi an ni zawk a. India ramah hian ‘christian’ (isai) tih ni lovin ringtu ‘believer’ (vishwashiya) emaw, hnungzuitu ‘disciple’ (chela) tite hian lo inchhal ta zawk ila, Pastor te pawh hi “Guru” (teacher) emaw “Charwaha” (beram pu ) tiin lo ko ni ila tuna kan buaina tam tak hi kan pumpelh theih ka ring hial thin. ‘Church’ (kohhran) tihte hi a ngai ngaiin kan hmang a, Mizo tawnga ‘kohhran’ tia kan lo dah te hi a fuh em em a, Hindi-a ‘kalisiya’ an tih ang hian lo hmang se India mi ringtu ni loten ‘khawthlang sakhaw zui’ min tih fo hi a ziaawm ang. ‘Church’ (Biak in) te pawh hi “Church” kan ti ve ngawt a, Mizoten ‘Biak in’ tia kan lo sawi tha deuh ang hian ‘Prarthana Bhavan’ ( tawngtai in) tih te, ‘ Prem Bhavan’ ti te hian lo dah ni se Hindu firfiak hovin ‘Church’ an target fo hi a ziaawm mai thei a ni. Keini Mizote pawh hian “Kohhran” tih hi a that teh lul nen Saptawng “Church” tih hi kan uar ta mah mah a ni.
‘Presbyterian Church,’ emaw, ‘Baptist Church’ emaw ti kher lo hian ‘Presbyterian Kohhran’ , ‘Baptist Kohhran’ ni mai ila, kan nep phah miahin a rinawm lo.
Kan sawi tum tak ‘cultural christian’ tih hi ngaihtuah tlang teh ang. USA President nih leh tum Donald Trump chuan American Christian ho a ‘address’ naah chuan, “Min vote rawh u, keipawh kristian ka ni, tuna min vote chuan kum li hnuah pawh min vote leh a ngai tawh lovang,” a ti. (Presidential election hi nuai bo a tum emaw ni? ) A thusawiah ‘religion’ pawimawh thu a sawi a, Lal Isua hming chu a lam ngai lo. Khawvela mi hausa bera sawi Elon Musk chuan ‘cultural christian ka ni ‘ a ti mauh mai. Putin-a pawh kristian a ni. Scientist leh Writer ropui, Dr Richard Dawkins chuan ‘supernatural creator, God, certainly does not exist’ ti chungin ‘anglican christian’ a inti tho mai. Heng mi ropui tak tak te hi ‘cultural christian’ kan tih te chu an ni. An ram leh hnam zia vanga inti kristian an ni. Mahse keini chu kan ni ve lo, kristian suak kan ni lo, kristian tui pawlh loh kan ni te kan lo inti mai thei.
Thailand-ah khian Thai mi tawh phawt chu Buddhist ni tura ngaih an ni ringawt an ti thin a. Chutiang deuh chuan keini Mizote hi kristian ni tur hian kan inngai vek mai a. Mizo ni si, kristian ni lo chu mak kan ti hial a ni. Mahse engtianga kristian ni nge i nih tih min zawh chuan, “Kristian chhungkuaa piang ka ni a,” tih atangin kan tan a. Bible chhiar thin, Sunday School kai thin (kai kim tuma bei tang tang), zing thawh leh mut dawna tawngtai thin, thawhlawm pe tha, KTP leh Pavalaia inhmang, Kohhranah nihna hrang hrang chelh – chutiang chu Kristian kan nihna ber niin kan hre fo thin. Mahse hetianga thil tha ti rengtute hi Lal Isuan, ” Ka hre ngai lo a che u,” a tiha te kha an ni thei tlat a ni. Tu kan sawiselna ni lovin Mizoten mitthi kan vui a, a mitthi chanchin kan ziah thin hi a tha khawp mai a, Kohhran leh khawtlanga an thil tih that leh nihna hi kan tarlan duh te an ni. Lal Isua nena an inzawmna lam hi kan sawi ngai meuh lo. India rama Kristian hruaitu ropui tak ni thin Theodore Williams-a thlanlungah chuan “forgiven” (ngaihdam) tih chiah hi a inziak a, a tawi hle a, thu erawh a sawi tam hle. Misual inchhir Lal Isua ringa amah zui tlattu, thlarauva piangthar ‘kristian’ i ni em? Nge, i pian leh murnain a zir avanga ‘kristian’ ni ve mai? ‘Cultural kristian’ mai kan lo ni em?
—
Pu Lalchuangliana hian India sawrkara a hna, IAS bansanin 1973 atang khan North India-ah Missionary in a thawk a. Kum 2025 khan hun puma Missionary hna chu a chawlhsan ve ta a. A nupui Pi Thansangi nen Zotlang, Aizawlah an cheng mek a ni.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
