SINAI TLÂNG PÊLIN AW — Lalhmingchhuanga Zongte

(Legal Obligation and Beyond)

Sinai tlâng pêl tûr hian Sinai tlâng thlen phawt a ngai’ tih aṭang hian ṭan ngawt teh ang. Aizawl aṭanga Falkâwn pêla kal tûr chuan, Falkâwn thlen phawt chu a ngai dâwn lo’m ni? Kan Lalpa ngei khân leia a lên lai khân, “Dân thu emaw, zâwlneite thu emaw tiboral tûra lo kal ka nih ring suh u; tiboral tûra lo kal ka ni lo va, tifamkim tûra lo kal ka ni zâwk,” (Mat. 5:17) a ti miau mai a; keini’n a hêlna emaw, a shortcut emaw kan lo sial ngawt chi lah ni hek suh. Tin, “Dân chungah khawngaihna a awm,” kan ti chamchî bawk a. Chuti a nih si chuan, dân chu a kâkpuiah awm ta sela, khawngaihna chu a lêr sângah a awm tihna a ni ang a. A kâkpui thleng hmasa lovin tu’nnge a lêr sâng thleng thei ngai le?

Lalpa rawng kan bâwlnaah hian rahbi pahnih kan rah ngei ngei tûr a awm a. Rahbi pakhatna chu Sinai dân anga rawngbâwlna rahbi hi a ni a. Rahbi pahnihna chu, Sinai pêla rawngbâwlna rahbi a ni thung. Sinai dâna rawngbâwlna rahbi rah mai hi a tâwk loh laiin, Sinai pêla rawngbâwlna rahbi rap tûr chuan Sinai tlângah kan hniak kan hnutchhiah ve phawt a ngai si a; a khawi zâwka mah hi mausâm ngawt chi a ni lo.

Sinai Tlâng Dâna Rawngbâwlna: Kan tih tûr chanvo, a bata kan bat chin kan hlen chhuahna hi Sinai tlâng dâna rawngbâwlna kan han tih tâk ngawt chu a ni ber a – dânin, “I ti tûr a ni,” a tih avânga tih hi. Heta ‘dân’ kan han tih hi a ṭawngṭial lam hmangte chuan, ‘legal obligation’ te pawh an ti ṭhîn âwm e. Deuteronomy-ah leh Leveticus-ah a inziak vek tihna a ni kher lo va, kan Kohhran Constitution-ah a inziak tihna pawh a ni kher hek lo. Dân hi chi hrang hrang a awm a, ṭhenkhat chu dân bua mumal taka târ lan a awm laiin, ziak loh dân kan tih fote pawh hi a awm bawk a. Chairman-in Chairman tih tûr a tih a, Secretary-in Secretary tih tûr a tih a, ṭantuin ruat a nih anga a ṭan mai khan, mawhphurhna hlen an ni a, dânin “I ti tûr a ni,” a tih chin chu an ti a ni. Hei tal hi chu kan tih ngei ngei tûr a ni.

Ṭantu ka ni emaw, khuangpû ka ni emaw, ruat ka nih anga ka tih tûr chanvo ka hlen khân dân mit aṭanga tehnaah thiam ka chang a. Ka mawhphurhna (legal obligation) chu ka hlen tihna a ni. Hei hi a tâwk loh laiin, hei tak ngial pawh thleng phâk lo, intirau ve fû si hi a awm theih tlat asin. Sinai tlâng thleng peih miah lo, râl khat aṭanga Sinai tlâng thlenga kalte sawisêl thiam riau si, Sinai tlâng pêla kal a ṭûlzia sawi thiam tak, a pelh chu sawi loh thlen pawh thleng peih lawi si lo hi khaw tin Kohhran tin hian kan kawl nual âwm e.

Sinai tlâng dâna rawngbâwlna hi a nung lovin, a tâwk lo viau a ni thei. Nimahsela mausâm ngawt chi erawh a ni hauh lo. Hetianga rawngbâwlna avâng hian Kohhran leh rawngbâwlna hi a kal hrâm hrâm thei a. Kohhran leh rawngbâwlna a tlâk hniam rawih rawiha, a chauh hial ṭhinna chhan ber chu Sinai tlâng dâna rawngbâwlna vâng ni lovin, Sinai tlâng tak ngial pawh thlen peih lohna avâng a ni zâwk fo ṭhîn.

Kawng leh lamah chuan, Sinai tlâng thlenga kal hi thlen loh ai chuan ṭha ve tak a ni kan tih rualin, hmangaihna avânga kan phû lo chung Pathian faa vuah kan nihna te, khawngaihna avâng chauhva a rawng bâwl ve thei kan nih te inhria a, Lalpa rawngbâwlna awmzia hre ve îk tân chuan duh tâwk ziazâng erawh a ni lo. henkhat erawh chuan an duh tâwk tlat ṭhîn a. A bâk kal zêl tum lovin, thiam chang inti takin, tih tûr ti zo hawiin an hawi larh larh ṭhîn. Dân zawm chin ringawt hi chuan chaponaah min hnûk lût duh viau.

Thu hril tûra ruat ka nihin, thu hril kha ka tih tûr a ni a. Thu ka hril khân ka tih tûr chu ka hlen chhuak ngei mai. Nimahsela, ka thusawi chuan a ngaithlatute thinlung a khawih leh khawih loh pawh veina nei chuang miah lova, programme-a ka chanvo ka va hlen ringawt kha a tâwk lo va, ka chanvo ka hlen bâkah, ka thusawi chuan Lalpa a chawimawi em, a ngaithlatute leh keimah a sawitu ngei pawh chuan kan hlâwkpui dâwn em, Kohhran leh mimal a siam ṭhain malsâwmna a ni dâwn em tih ngaihtuaha ṭhahnemngaihna nên ka sawi tûr a ni. Lalpa ropuina tûra ṭhahnemngaihna nei miah lova rawngbâwltute chu, Lalpa tâna rawngbâwl an ni lo va, mahni thiam chan nân chauhva, dân hlen chhuah tuma rawngbâwl an nih avângin mahni rawngbâwl an ni.

Sinai tlâng pêla rawngbâwlna: Hei hi kan Lal Isua’n min zirtîr tak chu a ni a. Sinai tlâng thlenga kal chu nga saah dahin, a pelh dân min zirtîr a ni. “Mêl khat kal tûra phût luitu apiang che hnênah chuan mêl chanve kal rawh,” a ti lo va, “…mêl khat kal rawh,” pawh a ti lo va, “… mêl hnih kal rawh,” a ti zâwk a ni a (Mt. 5:41). Mêl khat kal a, ti ṭha intih êm êm a tâwk lo va; mêl chanve chauh kal a, mêl hnih kal a ṭûlzia sawi thiam tak, mêl khat chauh kalte hmusit tak nih pawh a tâwk lo va, mêl hnih kal a ngai a nih chu.

Rom sorkârin Judai ram a awp beh lai chuan, Rom mite chuan Rom sorkâr thuneihna hmangin, an awp beh hnamte chu thuam phur tûr leh hna dang ṭhenkhat thawk tûrin, phût luih theih chin an nei ṭhîn a. He dân hnuaia phût luih chin hi miin a hlen tawh chuan, a phur chu a keuh dawp a thiang ve tawh a; a phurh luihtîrtuin sawi theih a nei tawh bîk lo. Hetiang dân hi dân sakei, awp beh tuartute tâna dân rit êm êm mai a ni a. Zoram buai laia sipai thuam phur ṭhînte chuan a hrehawmzia an hre khawp ang.

Nimahsela thil mak tak chu, phût luihna avânga loh theih loh chin, tih ngai tlat si, tih hrâm hrâm lai hi a hrehawm leh hahthlâk lai tak a ni ṭhîn a. Miten, “A ngai lo ve,” emaw, “A tâwk tawh e, ka lâwm e” emaw an tih hnu pawha, “A khai, i phur hi mahni chauhva phurh atân chuan a rit êm mai, hawh awi, ka lo pui teh ang che,” tia, mi phût bâk bâk phurhpui chin hi chu, rit tho mah se, a rih dân a nuam tawh zâwk ṭhîn. Kan Lalpa chuan, “Ka nghâwngkawl chu a nuam a, ka phur pawh a zâng a ni,” a lo ti rêng a ni (Mat. 11:30). Hmangaihnaah chuan bituk a awm ve tawh lo va, dân hlen chhuah nân leh thiam chan nâna tih ni tawh lovin, hmangaihte tâna tih châkna zâwk kha thil min tihtîrtu a ni ṭhîn.

Nang eng chen nge i kal? Khai le, mahni kal chen ṭheuh inzâwt teh ang aw. Sinai tlâng i la thleng lo nge, Sinai tlângah i inbêngbel nge, Sinai tlâng pêlin i kal zêl? Ringtu nun hi zirlai exam-na ang ni ta sê, mark engzât nge i hmuh ang? Tihian a tehkhâwng siam chhin teh ang.

Amaherawhchu, kan inteh hmâin kan hriat hmasak tûr thil pahnih a awm a. Pakhatnaah chuan, Pathianin min teh dân hi kan hre pha tak tak lo va. Mihring teh dân nên a inan loh fo avângin, tiṭha inti fû fû hian rin aia mark hniam zâwk daih pawh chu kan lo hmu mai thei a. Mahni insit ngawih ngawih, tih theih nei ve mang lova inhriate hian Pathian thinlungah mark sâng tak kan hmu thei tho bawk. Lalpa min tehna hi chu Lalpa chanah dah ta ila. Pahnihnaah chuan, midangin min teh dân leh midang kan va teh dân pawh pawimawh ber a ni lo tih hre bawk ta ila. Tichuan, mahni kan inennawnna atân leh kan ṭan lâkna tûr kan hriat theih nân, mahni inteh kan tum dâwn a ni.

Aw le, mahni mark kan inpêk dân tûr tihian i han riruat chhin teh ang aw:

Third Division (Pass Mark): Pass mark hi mark 40-ah bituk chhin ang aw. Hei hi chu Isua Krista neitu, mi piang thar chuan kan hmu vekah ngai teh ang. Nimahsela, pass mark hmu a, vânram kai tûra inngaia duhtâwk hmiahho erawh hi chu an ngaihtuahawm hlê ang. Chhandamna (pian tharna) awmzia tak tak an man chiah lo a ni thei ang.

Chhandamna thiltum hi vânram kai ringawt a ni lo va. Chhandamnain a tum bulpui ber chu sual hnathawh avânga Hmangaihtu leh hmangaihte lo inmihran tawh, hmangaihna avânga thisen zâra inpumkhat lehna a nih avângin, sual kalsana Isua nêna inneih lehna a ni tlat a. Sual haw lova, a hremna pumpelh chauh duh, Isua duh tak tak si lova, Isua zâra vânram kai chauh duh hi chu mi piang thar dik an ni thei lo vang. Lal Davida’n, “Engmah insêngso lovin ka Pathian hnênah hâlral thilhlan ka hlân tawp lo vang,” a tih laiin, tûnlai mi ṭhenkhat chu mahni lam nun insêngso lo thei ang berin, vânram kai tâwk chiah tûra an ngaih ang vêlin an inhlân der der a. Chutah, an awm dân chu Isua nêna innei tawhte awm dân tûr nêna a inpersan viau pawhin, “ ‘Chhandamna a bo thei tawh chuang lo’ an tia ni lo’m ni?” tih thu khân an han invûnhnawh zui lehnghâl a. Hei hi chu Bible-in pian thar dân min zirtîr nên a inhmu rem lo deuhvin a lang.

Pathian thu chuan, “Tin, a nungte chu anmahni tân an nun tawh lohva, an thih aia thia tholeha tân chuan an nun tawh zâwkna tûrin a ni, mi zawng zawng thih aiin a thih ni,” a ti a (II Kor. 5:15). “Thil ṭha ti atân Krista Isuaah chuan siama awmin ama kut chhuak kan ni si a; chu thil ṭha tih chu kan awmna tûrin Pathianin a buatsaih lâwk a ni,” a ti bawk a (Eph. 2:10). Pathian thu zirtîrna zîktluak aṭanga kan en chuan, pass mark hmuha lungawi mai chi hi chu a ni lo a ni.

Second Division: Pass mark aia sâng deuh, mark 50 lai emaw han hmu phâk hi tam tak kan awm ang. Vânram kai nân chauhva pian thar ngawr ngawr duh tâwk bîk lo, piang tharte tih ngei ngei tûr nia lang chin chu tih ve hrâm tumte an ni a. Hei hi kawng danga kan sawi chuan Sinai tlâng thlenga kalte pawh ti ta ila. Bat tlâk nâna, dân mita thiam chan nâna mahni tih tûr chanvo chin chiah hlen chhuah hi a ni. Hei pawh hi khawngaihna man chiangtu, mi piang thar dik tak chuan a duh tâwk lo vang.

First Division: Hei hi chu mark 60 chin chunglam han hmu phâkte an ni a. A ṭha tawh hlê a ni. Ṭhahnemngaihna tak tak nêna beitute an ni a, Isua Krista hminga tuarna pawh hmachhawn ṭhînte an ni. Rawng an bâwl mai ni lovin, an rawngbâwlnain Pathian ropuina a puang chhuak em, miten Hmangaihtu malsâwmna an dawng em tihte an ngaihtuah a. Hrehawm mahse an bei hrâm hrâm ṭhîn a, Pathian ṭhahnemngaihna ṭâwmpuiin, dânin a phût bâk pawh an ti ṭhîn.

Distinction: Hei hi chu mark 70 chunglam emaw, mark 80 chung lam hial han hmu phâkte an ni a. “Thlarau mi” an ni a, an tih tam lam ni lovin, an tih chin chu eng pawh ni se engmah thama ngai lo, an tâna inpumpêk Isua tâna inpumpêk ve duhna avânga a aia tam tih châknaa khat ṭhînte an ni. Krista hmangaihnain an puma a bual avângin, hmangaihnain an khat ṭhîn. Phût vâng ni lovin, an Lalpa duh zâwng tih chu an hlimna a ni a. Krista avânga tuarna chu chanvo ropuiah an ngai a, midang an lansarh theih nân, hmuhsita awm pawh an huam ṭhîn. Ṭawngṭai loh vânga malsâwmna dawn loh hlauh vâng ni lovin, ṭawngṭai loh vânga Pathian a lungawi loh hlauh vâng pawh ni hek lovin, an Lalpa nêna lên dun an thlakhlelh avâng zâwkin Lalpa pâwlin an ṭawngṭai ṭhîn. An ṭawngṭai nasat avânga ‘ṭawngṭai nun’ nei an ni mai lo va, an nun pum pui chu Lalpa nêna lêng dûn a, Lalpa nêna inpâwl reng an nih avângin ‘nun ṭawngṭai’ an nei zâwk tawh ṭhîn.

Full mark: Hei hi ringtuten kan tum ber tûr a ni. Mark 100-a 100 hmuh hi thil awlai chu a ni lo. Pathian mi ropui Paulate meuh pawhin, “Hmu tawh reng inti ka ni lo va, famkim tawh reng inti ka ni hek lo,” an lo ti a (Phil. 3:12), a awl lo tih chu a lang reng mai. Tin, miin mark za-ah za hmu ta sela, kal zêlna tûr leh ṭhan zêlna tûr a nei tawh lo vang. Amaherawhchu, mark 100 hmuh hi kan tum tûr a ni lo tihna erawh a ni si lo. Amah Paula bawk pawhin, “Unaute u, manah ka inngai lo. Amaherawhchu he thil pakhat hi ka ti ṭhîn – hnung lama thil awmte chu theihnghilha, hma lama thil awmte chu banin, Krista Isuaa Pathian chung lam koh chhan lâwmman hmu tûrin, tiam chin lam chu ka pan ṭâlh ṭâlh a ni,” a lo ti a (Phil. 3:13-14). Chu chu kan hma lama awm, kan ban ṭâlh ṭâlh tûr chu a ni.

“A nih leh, miin mark 100-ah 100 chu lo hmu ta ang sê, eng ang mi nge a nih ang?” tiin lo inzâwt ta ila, a chhânna chu, “Isua ang a ni ang,” tih hi a ni. Isua chu mi eng ang nge a nih kan tih leh zêl chuan sawi tûr a tam thei hlê ang – hmangaihna leh khawngaihnaa khat, a Pa thu awiha tlâwm ral ṭhak, chhan ngaite chhan tûr leh dikna tung ding tûr erawh chuan hlauh leh sawi hreh nei hauh si lo (mi huat pawh tuar ngam), ṭhahnemngaihna kawngah chuan a Pa duh zâwng tih chu a chaw tui ber… a tam mai kan sawi sêng lo vang. Chutiang mi chu a ni. Chu mi chu kan tin zâwn ber tûr a nihzia Pathian thuin tihian min hrilh a, “Ka naute u, Krista chu nangmahniah siam puitlina a awm hmâ loh chuan nau veiin ka vei leh che u hi,” tiin (Gal. 4:9).

“Krista Min Hruaitu” tih hi, a inngahna chu Heb. 12:2, “Tin, Isua, kan rinna siamtu leh tifamkimtu lam chu enin, kan hmâa intlânsiakna tûr awmah hian chhel takin i tlân zêl ang u,” tih thu hi a ni a. Kan nun min hruaitu atâna kan tin zâwn ber chu Isua a ni tûr a ni, tihna a ni. Intlânsiaknaa tlânte chuan an thlen tâwpna tûr, an tin zâwn ber, a ‘finish line’ an tih hi an nei ṭhîn a. Chumi thlen hmasak tum chuan an tlân ngat ngat ṭhîn. Keini pawhin kan tin zâwn ber, kan ‘finish line’ chu Isua a ni a, Isua anna kawnga a tâwp thlen chu mark 100-ah 100 hmuhna a ni a. Tunah kan la thleng rih lo mai a ni a, chumi lam chu kan pan ngar ngar tûr a ni.

Tlângkawmna: Aw le, ringtu nun kawng leh rawngbâwlnate exam mark hmuh zât ang maia han teh hi a nuihzatthlâkna lai pawh a awm ang. Mahni thlen chin inennawn nân leh, kan hmabâk, kan ṭan lâkna tûrte kan hriat thar theih nân, a tifiahtu atân tehkhinna angin kan han sawi mai a ni a. Kawng dang pawhin a inenfiah theih bawk ang. Sinai tlâng kan la thleng lo nge, chutah chuan kan châm mêk nge, Pathian khawngaihna avângin kan lo pêl ve tawh nge, eng chenin nge kan pelh tawh a, kan hmabâkah engnge la awm tihte inennawn ila. Kan thlen tawh chin aiin kan hmabâk a pawimawh zâwk tih pawh hre bawk ila. Kal zêl tûrin Krista hmangaihna chuan min tîr lui rawh se.

(Rev. Lalhmingchhuanga Zawngte (L) hi Baptist Church of Mizoram Pastor niin, thu thiam leh thu sawi mi tak a ni a. May 29, 2021 (Inrinni) zing dar 4:00 khan, Indian Spinal Injuries Centre, Vasan Kunj, New Delhi ah Covid-19 avangin ropuina ramah min chawlh san ta a ni. He thu hi Delhi Mizo Inkhawm Golden Jubilee Souvenir-2017 atanga lak a ni).