“Tichuan, Pathianin ama anpuiin mihring a siam a…mipaah leh hmeichhiaah a siam a ni.” – Genesis 1:27
Tunlaiah chuan mipa leh hmeichhe intluktlanna lam kan sawi hian dikna chanvo inang tlang, hlawh inang tlang emaw hruaitu nih theihna kawnga bukna inang tlang te kan rilruah a lo lang ṭhin. Bible ziakna khawvel hi kan tunlai khawvel nen chuan a inang lo viau a, chu vangin he’ngte hi chu a kawk chiah lo. A thu hi a bulṭhut teah a khel a: “Pathianin mipa leh hmeichhia hi eng angin nge a hmuh a, eng angin nge an inkarah inlaichinna a awm ang?” tih a zawt zawk a ni.
He thu hi Genesis-ah a inṭan a. Pathian chuan mihringte hi ama anpuiin a siam a “mipaah leh hmeichhiaah.” An pahnih chuan mal a sawm a ni. An pahnih chuan lei enkawl tura mawhphurhna pek an ni. A awmziaah chuan he thudik nghet tak nen hian Bible bul hi ṭan a ni: hmeichhia hi mipa aiin mihring hniam zawk, hlu lo zawk emaw Pathian anpui nihna pawh nei tlem zawk a ni lo. Mipa leh hmeichhia hian an pahniha inkawpin Pathianin mihring a siam chu an tipum zawk a ni.
Genesis 2 chuan he thu hi a sawi zawm zel a. Hmeichhia chu mipa tan “amah ṭanpuitu tur a kawppui awm mi” tia sawi a ni. Heta “ṭanpuitu” tih thumal hi a hnuaia awm, amah puitu nia ngaih a ni fo a, mahse a Hebrai ṭawng thumal chuan chutiang lam a kawk hauh lo. Pathian pawh hi ṭanpuitu Pathian a nihna sawi nan he thumal hi hman theih a ni tlat. A sawi tum ber chu mipa nena thawk dun tur, a tisa ang tisa nei a nihna hi a ni.
Tichuan sual a lo lang ve ta a.
Genesis 3:16 ah chuan hmeichhe chunga a pasalin ro a rel thu a lo lang a. Helai hi Kristiante thu a inhmuh loh ṭanna a ni fo. Ṭhenkhatin mipa thuneihna hi suala an tluk hma pawha Pathian siam dana awm sa reng niin sualin a tidanglam mai niin an ngai a. Ṭhenkhat ve thung chuan mipain hmeichhia a hnuaichhiahna hi sual avanga kehchhiatna lo awmin a ken tel niin chhandamna chuan chutiang lakah chuan min la hrang tur a ni tih ngaihdan an nei ve bawk.
He thu inchuhna hi Bible bu pumah hian a lang chho zel a.
Hmanlai Israel kha tunlaia intluktlanna awmna khawtlang ang hi a ni hauh lo. Chhungkuate kha chhungkaw pa ber enkawlna hnuaia awm an ni. Rochun thil leh rokhawmte pawh a tlangpuiin mipa lam chan an ni. Sakhaw puithiamte chu mipa hlir an ni a, an dan hrang hrangte pawhin mipa leh hmeichhe hna leh chanvo an sem hrang thliah mai. Chutih rualin Bible hian hmeichhiate hi tih theih nei lo emaw engmah ni lo ang chuan a chhuah chuang hauh lo. Zelophehada fanute – Malai, Novai, Hoglai, Milkai leh Tirzai – khan fapa nei lova an pa a boral hnu khan Mosia leh Israel hruaitute hmaah huai takin an ding a, an pa-in rokhawmtu tur mipa a neih loh vang maiin an pa hming leh a ro thilte chu a riral mai loh nan an dil a. Pathian chuan an dilna chu a dik tih puangin an pa ro thilte chu an rochun tur a ni tiin thu a pe a, hei hian Israelteah ro khawm dan zau zawk a rawn din a ni (Numbers 27:1-11). A hnu lamah chuan hnam dan huang chhungah ro khawm dan hi inneih chungchanga inkaihhruaina an neihte hmangin an sawh nghet ta zel a (Numbers 36:1-12). Anni chanchin hi hmanlai Israel, engkima mipa lalna kara hmeichhia, mahni dikna chanvo humhima, rorelna dik phut a, an thil phutte Pathianin a pawmpui tak hial chanchin ropui tak a ni.
Thuthlung Hluiah hian hmeichhia, huaisen tak leh thunei taka thil ti ṭhin dang pawh an awm nual. Debori kha zawlnei niin roreltu a ni bawk a, hun harsa tak kara Israelte hruai chhuaktu a ni (Roreltute 4:4-10; 5:1-31). Huldi pawh kha zawlnei niin a Pathian thu hriatna kha lal upate leh puithiamten ringin an rawn pan hial (2 Lalte 22:14-20; 2 Chronicles 34:22-28). Miriami pawh kha zawlnei tia sawi a ni a, Aigupta ram aṭanga Israel fate an chhuah hnuah khan hruaitu pawimawh a ni (Exodus 15:20-21; Mika 6:4). Abigaili pawh Davida leh Nabala inkara rawn inrawlhin thisen chhuahna nasa tak pumpelh a nih theihna turin finna, huaisenna leh boruak thlir thiamna ril tak a neihzia a rawn tilang a (1 Samuela 25:14-35). Hmeithai hmabak chiang lo tak pahnih Ruthi leh Naomi pawh Bible thawnthu laimu hial niin thutlukna huaisen leh fing tak tak an siam a, a tawpah chuan Davida thlah kal zela chhui theihin Ruthi chu a awm ta vang mai a ni (Ruthi 1:6-18; 2-1-23; 3:1-18; 4:13-17). He’ngho chanchin han chhiar hi chuan Bible a hmeichhiate hi ngawi reng, engmah lo ti ve lo leh mipaa innghat chawt anga sawi an rem tawh lo riau a ni.
Thufingte 31 a hmeichhia pawh kha a la awm. Nupui ṭha tak, inchhung enkawltu fel tak anga hriat lar a hlawh a, mahse Bible chuan chumi piah lam chu a sawi nual mai. Chhiahhlawhte hnenah tih turte a hrilh a, huan tur ram a lei a, grep huan a siam a, sumdawngte hnenah a kutkawih thil a thawn a, a kut mi retheite lamah pharin finnain a ka a ang ṭhin a ni. Awm mai mai chu a ni lo tawp mai.
Hla Thlan Khawmte pawhin thlir dan dang deuh min hlui leh a. Hmeichhia khan ualau takin hmangaihna leh inhipna chungchang a sawi a, an inlaichinnaah pawh an intluktlang khawp mai. Hmeichhe ngawi reng, mipa bungrua ang maia awm tawp chanchin a ni hauh lo.
Isua a lo lan hnuah lek phei chuan hmeichhiate an langsar lehzual a.
Hmeichhiate kha Isua kiangah zin ve ṭhinin a rawngbawlnaah an pui ṭhin a. Bethani khuaah Mari pawh zirtirte dan angin Isua ke bulah a ṭhu a, a zirtirnate a ngaithla ve a (Luka 10:38-42). Tuichhunchhuah bulah Samari nu leh Isua an inkawm a, ani chu an khaw lama kir lehin Isua chanchin chu midangte a va hrilh pung a, Samari mi tam takin Isua an lo rin phahna tur atana thuhretu hmasa a lo ni ta hial a ni (Johana 4:7-30; 39-42). Kraws kiangah a tawp thlengin Isua bulah hmeichhiate an ding ve a, Mari Magdalini phei chu thawhlehna thu zirtirte hnena puang tura tirh a ni.
Kohhran hmasaah pawh khan hetiang hian thil a la kal zel. Petecost Ni-ah chuan Pathian Thlarau chu mi zawng zawng chungah leih a nih tur leh an “fapate leh fanuten” Pathian thu an hrilh tur thu Petera’n a sawi a. Priskilli leh Akuila te pawhin thusawi thiam tak Apollova kha an inah hruaiin “Pathian Kawng thu fel lehzualin an hrilhfiah” a nih kha (Tirhkohte Thiltih 18:24-26). Philipa fanu, nula thianghlim palite kha Pathian thu an hril ṭhin tih chiang taka sawi a ni a (Tirhkohte Thiltih 21:8-9). Paula khan Kenkriai khuaa mi Phoibi kha kohhranho rawngbawltu, midang tam tak lo pui tawha, amah Paula ngei pawh lo pui tawhtu a nih thu a sawi a (Rom 16:1-2). Priskilli leh Akuila te kha “Krista Isuaa ka hnathawhpui” tiin a sawi leh a (Rom 16:3-5), tin Junia kha, Andronika nen khan tirhkohte nena inhnai tak niin a sawi a, amah Paula ai pawha Kristaa awm hmasa zawk an nih thu a sawi bawk (Rom 16:7). Rom 16 ah hian Paula rawngbawlna khawvela thuk taka inhnamhnawih hmeichhiate chungchang fiah takin a lang a ni.
Inneihna chungchanga a zirtirnaah chuan Paula pawh hian mipa leh hmeichhe pawimawhna a sawi inang thiam khawp mai. 1 Korinth 7 ah chuan pasalte leh nupuite hnenah thuchah inang deuh reng a sawi a, chu bakah an kawppuite taksa chungah pawh thuneihna an nei ve ve tih a sawi a ni. Khatih hunlai khawvel angah kha chuan a thusawi hi a inbuk tawk viau mai.
Tichuan Galatia 3:28 a lo thleng ta: “Chutah chuan Juda mi a awm theih loh va, Grik mi pawh a awm theih hek loh; chutah chuan bawih a awm theih loh va, bawih lo pawh a awm theih hek loh; chutah chuan mipa leh hmeichhia pawh a awm theih loh; Krista Isuaah chuan in zain pumkhat in ni si a.”
Chumi awmzia chu Pathian hmaah chuan mipa leh hmeichhia te hi intluktlang rengin kan ding a ni tih mi zawng zawngin kan pawm tlang awm e. Kan thu a inhmuh tak lohna chu heintluktlanna hi eng chen thlengin nge a awm tihah hian a ni. Thlarau dinhmun intluk tlang tihna chauh nge ni a, hruaitu nihna kawng leh rawngbawlna kawng te hi mipa leh hmeichhe tan a inang rengin a inhawng tihna?
Hetah hian a nia Bible chang harsa zual deuh ho an lo lan tak ni.
Ephesi 5 chuan nupuite chu an pasalte laka intulut turin a ti a, pasal chu nupui “lu” niin a sawi bawk a. Mahse he thu bul ṭannaah hian Kristiante chu midangte laka intulut tawn ṭheuh turin a ti a, pasalte pawh an nupuite hnuaichhiah lo turin a ti bawk. Kristan a kohhranho a hmangaih angin an nupuite chu hmangaih ve tura tih an ni – an aia mahni a inpe ang khan.
1 Korinth 14 chuan hmeichhiate chu kohhranho inkhawmnaah chuan ngawi renga awm turin a ti a, mahse Paula hian he lehkhathawn tho, a tir lamah chuan hmeichhiate chu ṭawngṭai leh hrilhlawkna thu hrilin a ngai tih chiang takin a lang si. Chu vangin “ngawi reng” tih chu eng a sawina pawh lo ni se, hmeichhiate chu ṭawng ve phalsak an ni lo tawp tih lam chu a ni hauh lo ang.
1 Timothea 2 hi a harsa ber lai a ni ang. Paula chuan hmeichhiate chu zirtir emaw, mipa chunga thuneih emaw a phal lo tih a sawi a, a thusawi sawh nghet turin Adama leh Evi te hial a sawi chhuak a. Kristian ṭhenkhat chuan he chang hi pastor leh kohhran upa nihna aṭanga hmeichhiate kumkhua atana khap an nihzia sawinaah an ngai daih mai. Ṭhenkhat ve thung chuan Paula hian hetih hunlaia Ephesi kohhrana buaina lo awm, zirtirna dik lo leh thuneihna hman sual chungchang a sawina a ni an ti ve bawk.
A ṭawng bul Grik lamah pawh he thu hi chu a chiang tak tak chuang tlat lo. 1 Timothea 2:12 ah chuan Grik thumal hman lar loh tak authenteō tih hi a lo lang a – hei hi Thuthlung Thara hman a nihna awm chhun a ni. A awmzia leh a hmanna hmun chungchanga ngaihdan ang angin Sapṭawnga an lehlinnaah pawh “thuneihna chuh,” “thuneihna la,” “thuneihna hmang”tih leh “thuneihna nei” tia lehlin ṭhin a ni. Paula hian “thuneihna hmang” a tihna a nih chuan he thu hi hmeichhiate zirtir lo tur leh mipate chunga thu nei lo tura tihna a nih mai hmel a. Thuneihna “chuh”, “la” emaw “dan lo anga hmang” tihna a nih ve thung chuan Paula hian Ephesi khuaa zirtirna fel lo tak emaw nunphung ṭha lo tak emaw a khak tihna a ni thei bawk ang. He thuin a sawi tum tak hi zir mite chuan inhnialnan tak an hmang a, Paula’n Adama leh Evi te a lam tel nghal mai vang pawh a ni pakhat e (1 Timothea 2:11-15). Chu vangin Grik ṭawng chuan he thu inchuhna hi chu min hriat fiahtir deuh tho a, a thu inchuh ber erawh a la tibo chuang lo.
Chu vang a nia Kristian ṭha tak takte pawhin thutlukna inang lo tak tak an neih.
Complementarian-ho chuan mipa leh hmeichhiate hi Pathian hmaah chuan intluktlang leh hlutna inang reng nei an ni a, mahse inneihnaah leh kohhrana hruaitu nihna kawngah chuan mawhphurhna hrang ve ve an nei thung niin an ring a. Egalitarian-ho chuan Bible thu zau zawk hian thuneihna inṭawm lam a kawk a, mipa nge hmeichhia an nih tih lam ni lovin thlarau thilpek aṭangin hruaitu tur chu teh tur niin an ngai. Feminist, womanist leh postcolonial reader te chuan ziak ṭhenkhat hian hmeichhiate tawnhriat an thlauhthla ṭhen emtih leh khawtlang inrelbawlna dik lo tak an rawn nemnghet em tih an zawt fo bawk.
Tunlai kohhrante hian he’ng ngaihdan hrang hrangte hi kan pu ta hlawm a. Roman Catholic leh Eastern Orthodox kohhrante chuan puithiam nihna hi mipa chanah an dah tawp a. Southern Baptist Convention te chuan pastor leh kohhran upa nihnate hi mipa chanah an dahbawk a. Anglican, Methodist, Presbyterian leh Pentecostal kohhran ṭhenkhatte ve thung chuan hmeichhiate hi hriak thihin hruaitu dinhmun eng pawh chelh thei vekin an dah a ni.
A nih chuan mipa leh hmeichhe intluktlanna chungchangah hian Bible chuan engtin nge a tih tak?
Kawng engkima intluktlanna min zirtir a ni. Mipa leh hmeichhia te hi Pathian anpuiin intluk tlanga siam an ni a, Pathian hmaah chuan inang khata buk an ni a, Krista chuan inang rengin a lo pawm a, inang rengin chhandamna pawh an rochun a ni. Bible pumah hmeichhiate chu zawlnei, zirtirtu, hruaitu, thuhretu leh Pathian rawngbawlnaa thawktu an ni tih a lang a.
Chutih rualin mipa leh hmeichhiaten khawtlangah dinhmun inang an neih lohna hmun aṭangin Bible hi a lo chhuak miau a, chu vangin Bible chang ṭhenkhat chuan he thuneihna inang lote hi an humhim niin a lang.
He thu inchuhna hi duhthusama tihbo ngawt theih pawh a ni lo.
Thudik pakhat erawh he’ng zawng zawng karah hian a ding chang e: Pathian hmaah chuan mipa emaw hmeichhia emaw pawh hi mihring hnuaihnung zawk an awm lo. An pahnih hian Pathian anpui nihna an nei. An pahnih hian khawngaihna mamawh an ni. An pahnih hian Thlarau chu an dawng a. An pahnih hian Krista dawhkanah chuan an leng a ni.
Hei hi Kristiante bul ṭanna hmun ṭha ber pawh a ni ang – a tu zawk hian nge thuneihna chang tam tih lam zawt lova, a lalramah chuan midangte rawngbawlsakah hian ropuina chu a awm a ni tih min zirtirtu hriat rengnaah hian.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
