Kawng Zawhna – 7

(Isua Hnena Zirna – V)

Nun kawng

Isua zuitute pawl hming hmasa chu “Kawnga mi” emaw “Kawng zuitute” tih a ni.

Tirhkohte Thiltih 9:2 “Damaska khuaa inkhawmna in zawng zawnga mite hnena pek turin lehkhate a dil a, Kawnga mi chu tu pawh a hmuh chuan…”

Tirhkohte Thiltih 19:23 “Tin, chung lai vel chuan Kawng avang chuan buai namenin mi an buai ta lo va.”

Tirhkohte Thiltih 24:14 “…‘pawl hrang’ an tih Kawng dan angin min thlahtute Pathian ka be ṭhin.”

He’ngte hi entirna tlem te chauh an ni. “Kawng” tih hi Grik ṭawng chuan hodos a ni a. A awmzia chu “kawng” emaw “kawng te” emaw a ni tawp mai, mahse Isua chuan ama hnung zui tehkhin nan a hmang thung.

He thumalah hian thil ho te anga lang, mahse nghawng nei lian tak a awm: Isua Kawng chu Pathian hriat dan thu (kan rilrua kan pawm ngaihdante) ringawt a ni lo. Nih chu a ni a, mahse a bak tam tak a la awm.

Nun dan ṭha thu (tih tur leh tih loh tur kan zawm tura thu zam) ringawt a ni lo. Nih chu a ni a, mahse a bak tam tak a la awm.

A hming ang chiah hi a ni mai – nun kawng a ni.

“Mi zui rawh” tia Isua sawmna hi ṭawngkam danga sawi theih dan chu, “Ka nun kawng zawh dan hi lo ti ve chhin r’u, pek che u ka tiam nun in tem theihna turin.”

Kallistos Ware-a, Eastern Orthodox bishop thusawi hi ka lawm khawp mai:

         Kristianna hi chu thilsiam khawvel chungchanga thu zam a ni mai lo, lehkhaa ziak zirtirna thu a ni mai lo; hringnun zinkawng kan zawhna kawng a ni – a nihna ril leh fawm kim berah chuan, nun kawng a ni. 

Kohhranah hian rin tur leh ṭha leh ṭha lo chungchang hi chu kan inhrilh tam narawh e (chu chu ṭha ka ti reng tho), mahse Pathian nena leng dun nun nei tura awm dan tur nunphung erawh kan inhrilh tam lo khawp mai. Chutih rualin nunphung kha a pawimawh ber a ni lawi si.

Isuan hriat hlawh takin a sawi kha,

         Kei hi kawng leh thutak leh nunna ka ni.

He thu hi a lut leh chhuak, hremhmuna kal tur leh vanram kawng zawhte thliar hranna thu-ah mi tam tak chuan an ngai a, mahse chu chu Isua sawi tum niin a lang lo. A thutak (a thu zirtir) leh a kawng (a nun dan) te insuihfin hi Pathian nena leng dun nun min pek a tiam neihna a ni tih a sawina a ang mah zawk.

Presbyterian pastor Eugene Peterson-an a lo sawi ang khan, “Isua kawng leh Isua thutak inkawp hian Isua nun a thlen a ni.” Ti hian a tlip zui a, “Kawng Isua ai mahin Thutak Isua hian hriat a hlawh a. North America-a pastor hna kum sawmnga ka thawh chhung hian Kristiante zinga tehkhin thu pehhel hlawh ber chu Kawng Isua hi a ni.”

Amah Isua ngeiin entawn tura a insiam nun kawng hi a awm a, chu chu he khawvelin a pek theih bak thil a ni. Mi tam takin mang pawh an mangphan phak loh Pathian awmpuina leh thiltihtheihna va pawh turin chu chuan kawng a hawnsak thei che a ni. Mahse chutiang tur chuan Isua ngeiin a siam kawng i zawh a ngai ve thung a. Isuan a lo sawi bawk kha,

         Kawngka zimah chuan lut rawh u; boralnaa kalna kawngka (hodos/kawng) chu a zau va, a kawng pawh a zau bawk a, chumi lama lut chu tam pawh an tam hle a ni; nunnaa kalna kawngka (hodos/kawng) chu a zim a, a kawng pawh a chep bawk a, a hmutute pawh tlem te an ni.

He thu hi sawi dan pakhatah chuan mi tlem te chauh hi “an thih hnuah vanramah an kai dawn a,” a tam zawk chu chatuana hremhmun panin an liam vung vung a ni tih a ni a. Sawi dan dang deuh, ka pawm zawng tak mai a awm a: Isua Kawng chu a “zim” a, a awmzia chu nunphung danglam deuh bik phut a nei a. Chu kawng chu i zawh chuan nunnaah a hruai lut ang che, tun hunah leh nakin hun lo la awm turah.

Kawng “zau” chu tunlaina nunphung hi a ni, a mawlmangin a butut khawp mai: “Mipuite chu zui la, i duh ang angin awm tawp rawh.” Mi tam tak chu hetiang hian an nung a, mahse chu chuan nunnaah a hruai lut si lo; chhiatnaah a hruai lut ṭhin zawk. Mi tam tak nun keh chhia, an nih tur ang ni pha lo chanchin sawi tur a awm phah a. Isuan an tana a tiam “chatuan nunna,” nun tam tak neihna chu an va pawh pha lo a ni. He chatuan nunna hi Pathian nena inzawm nun nei chunga hringnun hman dan thar a ni a, tuna inṭanin thih hnua chatuan thlengin a daih a ni.

Tu pawh a zui duhtu apiang hnenah he nun hi Isua chuan a zuar reng a. “Kei zawng nun an neih nan, tam taka an neih nan lo kal ka ni,” a ti a. Kan “no hi a liam reng” tih tur khawpa nun tam a nih chu.

Isua sawmna pawmtute hi a tlem zawk an ni deuh zel ang hian a lang a. Mahse nang chu a vannei tlem te zingah i tel thei alawm – Isua zuitu i ni ang.

A chhan chu he nun ropui tak nei tura min sawmna hi zawng zawng tan a ni si a.

Tu pawhin tih chu tu pawhin tihna a ni mai

Isua khan mipui tam tak hmaa dingin he sawmna hi a siam ṭhin:

         “Tu pawhin mi zui a duh chuan, mahni hrehawm pawisa lovin, a kraws puin mi zui rawh se.”

A thu tir lam hi han en mah teh: tu pawhin. Isua thusawi ngaithlatute tan khan a phurawm ngawt ang. Rabbi zui tur chuan a ṭha ber berte zinga a ṭha ber berte thlan chhuah an ni ṭhin kan tih kha kan la hria ang chu maw? Tun laia university ṭha ho ang mai hian hman laia rabbi te khan an hnuaia zir tur kha an thlang uluk viau ṭhin, a chhan chu an zirlaite aṭangin zirtirtute ṭhat leh ṭhat loh kha teh a ni tlat ṭhin a. Dan naranin rabbi kha hnawl an ni ngai lo; anmahni zawk khan mi an hnawl ṭhin.

Rabbi Isua chu a ni ve lo.

Tu pawh.

Tu pawh a tih khan tu pawh a ni mai – sangha mantu, zealot pawl mi, chhiah khawntu, phatsantu chenin. Torah pawmtu emaw nawhchizuar emaw pawh. Sakhaw mi firfiak emaw a uire lai ngei man hmeichhia emaw pawh. Thiamna lama mi bik emaw kawng sira kutdawh mitdel emaw pawh. Isuan an vaiin amah zuia Pathian lalram nun ṭawmpui turin a sawm a ni.

Hun a liam pawhin hei hi a danglam chuang lo: Kan zavai hian sawm kan la ni, tu pawh lo ni ila, eng pawh lo ti tawh ila. Endawng emaw endawngtu emaw pawh. Khawsa thei emaw rethei bakberh emaw pawh. Lehkhathiam emaw zir sang lem lo emaw pawh. Hriselna ngai pawimmawh tak emaw ngawlvei emaw pawh. Rilru hrisel emaw hrisel lo emaw pawh. Thianghlim emaw thianghlim tawh lo emaw pawh. Kawppui nei, thlawi leh thlawi nawn tawh pawh. Sakhaw mi tak emaw sakhaw ngaihsak hauh lo emaw pawh. Rinna khat emaw ringhlel reng emaw pawh.

Tu pawh tih chu tu pawh tihna a ni mai.

Tunah chuan bung 1 na bul kan ṭan dawna zawhna kan inzawhah khan kan let leh thei ta: Simona kha vawi leh khata a lente tui kama hnutchhiah a, a eizawnna kalsan a, Isua zui tawp mai tura nawrtu kha eng nge maw ni ang le?

“Min bawl a ni lo maw?” a ti rilru ngei ang. “Hei hi vawi khat dam mana hun ṭha remchang ber a ni ang chu.”

Thiam vak lo mah ila kan tun lai hun milin ka’n her rem dawn chhin teh ang: Professor nih chak ve em em ṭhin mah se high school kal tluan ta lovah han inchan chhin la. College kal i chak ve em em a, mahse tu mahin an la duh si lo che a. Tunah chuan kaisanna tur awm chuang lo khawi dawrah emaw inhlawhah han inchan leh chhin la: hlawh a ṭha hran lova, ni tin thil thar awm lovin a ngai tein hun i hmang liam a. Ni khat chu i hnathawhnaah sana en ringawta hun i lo nghah liam laiin khawvel puma lar professorpakhat, university ṭha taka thawk, a lehkhabu ziah tihlar nana zin veivak mek chu in dawrah chuan a lo lut nawlh mai a. A han en che khan a ngaina nghal ringawt che a, “Tunah hian min zui nghal chuan ka hnuaiah i zir thei ang. Scholarship pawh a full in ka pe ang che. Ka inah i cheng ang a, ka hnenah i inzir ang. Ka hriat ang zawng zawng chu ka zirtir ang che a, ka hmanraw neih ang angte ka hmantir ve ang che. Ka hnathawh hi engtik emawah la chhunzawm thei tur khawpin theihna i neiin ka ring a ni. I thil tih tawhah chuan a la harsa ber ang a, mahse i ngaihruat thiam phak bakin hlawkna i hmu thung ang. Mahse tunah hian min zui nghal a ngai ang.”

Engtin nge i tih ang? Rilru pangngai pu tu pawhin an tih ang chuan i ti ang chu: I apron ven lai chu phelhin chhuatah i theh thla ang a, lawm avangin i han phar kual vel phawt ang a, kawngkaah amah zuiin i tlan chhuak nghal ngei ang.

Simona leh Andria te kha sangha mantu an ni. Han ngaihtuah mah teh: Lehkha kha an zir sang lo tihna a ni. A ṭha ber berte zinga a ṭha ber berte an ni hauh lo tihna a ni; an in lama thawn haw a, “chi thlah pung a, an thlahte chu rabbi ni thei tura ṭawngṭaisak” tura an tih zinga mi an ni.

Mahse Isua chuan a hnuaia zir turin a sawm tlat.

Anni’n Isua an rin hmain Isua chuan anni chu a ring.

Alexandre Dumas-a lehkhabu chhah tak, phek 1600 bawr vel zet The Count of Monte Cristo kha ka la chhiar miah lo, mahse a film-a an siam Jim Caviezel-a channa kha hmuhnawm ka ti khawp mai. Caviezel-a chan, Edmond Dantes-a kha a ṭhian ṭha berin a phatsan a, dik lo taka rorelsaka awmin Chateau d’If thliarkarah lung ina khung a ni a. Chumi hmunah chuan ṭhian a chhar nawlh mai a, Abbe Faria, puithiam lung ina tang ve chu. Dantes-a chuan puithiam chu a ngaina viau a, mahse Isua a rinna chu a ngaithei lo hle thung a. He film a ka ngainat deuh lai chu Abbe Faria-an a hnuk chah hma lawka a ro thilte chu phuba lak nana hmang lo tura Dantes-a chah lai kha a ni, “Pathianin, ‘Phuba chu ka lak tur a ni si a’ a tih kha” tiin. 

“Pathian ka ring ve hleinem,” Dantes-a chuan a han tia.

Chutah puithiam chuan heti hian a chhang a: “A pawi hleinem. Ani’n a ring che alawm.”

Isua ring tura kohna hi kan sawi tam khawp mai – i nun hruai tura a chunga i rinna nghah ngam hi. A dikin a fel thlap mai. Mahse Isuan min ring ve a ni tih hi sawi tel a ngai a ni. A hnung zuitu ni thei turin a ring che a ni. Tuna i awmnaah khan bul ṭanin, i rilru chhungril bera i duh ang nun nei turin Pathian lalram nunah chuan i zui lut dawn a ni.

Pa angchhungah Pa-in hmangaih taka a enkawlna hnuaiah i nung theiin a ring a; Pa ang mi i nih theih pawh a ring bawk a – hmangaihna ngah, hlim thei leh muanna, insumtheihna leh ngilneihnaa khat mi chu. Harsatna nasa tak karah pawh hlim thei reng mi i ni thei a. Tawrhna leh thihna pawh hlau lo mi, i duh ang diak diaka thil zawng zawng hi an kal vek tur emaw ti tlat lo mi i ni thei a ni. I dam chhan chu i tihlawhtling thei a ni. Isuan a tih ang thil ropui tak takte kha ti ve thei turin i inzir thei a. Chuti chuan i nun pangngai ve maiah khan a lalram a lo inlar chhuak thei dawn a ni.

A theih a ni – a vai hian.

Mahse thleng ngei ngei tur a ni lo.

Amahin a rawn thleng tawp dawn lo.

Tihpalh thil thua mithianghlim lo ni ta an awm lo.

Sermon tawpa ban lo phar ve ringawta neih chi a ni lo. Lut tur chuan tih ve fe a ngai: Isua zui chu engkim dang aia pawimawhah i dah a, i nun pum chu chumi chheh velah chuan i vir kualtir tawh a ngai dawn a ni. I hna, i ro sum, i hmingṭhatna, engkim chungah Isua zui chu i dah ang. Chutih rualin zuitu nun tak tak i neih hunah chuan he’ng thil dang zawng zawngte hi an rawn inrem fel thlap mai ang.

He nun hi i nun a ni thei a ni.

I lo tih ve tur zawng chu i lente lo hnutchhiah ve tawp a ni mai…