Midangte chhiartir ve la!

A hnung zuia Kawng zawh

Thiltum #1-na: Isua kianga awm – II

Tih ṭhana Pathian neih

Zinga i han ṭhanharh chiah hian khawiah nge i rilru a kal nghal?

Ni lenga hah hnêpa hna i thawh zawha zanah i luin lukham a han sîk chiaha i muthilh dawna i rilrua i ngaihtuah hnuhnûn ber kha eng nge ni?

Ni lenga i hun hman kâra rilru âwl hun i neih zeuh zeuh châng – zînga thingpui i nghah laiin, traffic jam-a i tân laiin, chaw ei tura i ṭhut laiin – “ngaihtuah hranpa” hauh lovin i rilru khawiah nge a kal ṭhin?

Dik takin chhâng ta ṭheuh ila: A tam zawk chu Isua kiangah a ni hauh lo.

Kan duh leh mamawhte, kan hlauhte, kan natnate lamah a ni – a chhe lam kan ngaihtuah ngat ngat ṭhinah te a ni. “Rilru hi hruai loh chuan buaina lam a hawi tlat zel.” Rilru lam zir mi Mihaly Csikszentmihalyi chuan hei hi “psychic entropy” (buaina lam âwn tlatna rilru) a ti. 

He thilah hian hmanlai Kristian rauna leh tunlai science thiamna tharte thu a inhmu tlat: Rilru hi zirtir theih a ni. Siam thar theih a ni. Hei hi a hmingah neuroplasticity i ti emaw “Pathian kianga awm tihdan phunga neihna” i ti emaw, eng zâwk pawh lo ni se he thudik nghet tak mai hi a awm tlat a ni: Kan rilru hi buaina lama tlusawp zel tur a ni hran lo; “awm” turin a zirtir ṭhat theih – Pathian kianga awm turin.

“Pathian kianga awm tihdan phunga neih” tih thu sawi chhuaktu monk hi puithiam pangngai pawh a ni lova; kum zabi sawmpasarihna laia Paris-a monastery pakhata thleng siltu mai a ni. Brother Lawrence-a hian a chêtna choka buai tak, ri nuaih nuaih, rilru fîm pawh put hleih theih lohnaah khân Pathian hmuh kha a tum tawp mai a ni. A thih dawnah chuan heti hian a sawi a:

Ka tan chuan buai hun leh ṭawngṭai hun hian danglamna an nei lo; ka choka chêp leh bengchheng tak, mi tam takin thil hrang hrang lama an au nuaih nuaihna kârah pawh hian Blessed Sacrament hmaa ṭhingṭhia ka ṭawngṭai laia Pathian ka neih ang thova muangin ka nei thei a ni.

Lo chhinchhiah atan: Amah hi Catholic mi a ni a. “Blessed Sacrament” (Protestant-in “Lalpa Zanriah” an tih) a tih hi thlarau nuna hun thianghlim ber a ni. Mahse Brother Lawrence-a hi chu a nun pum thianghlimna hmunah a awm tlat; fianriala zing ṭawngṭai leh ei rawngbawlna hmun ri nuaih nuaih kha an danglam tawh lo, maicham thianghlimna leh zanriah kil lai boruak nguai tak nên. Hringnun hi Pathian chenchilhnaa innghat, eng hun pawh danglamna awm lo leh thuhmun reng a lo ni tawh a ni.

Hetiang deuh hi Quaker thuziaktu Thomas Kelly pawh khan a lo sawi tawh:

Engtin nge…bang lova ṭawngṭai nun chu kan nun tak ang? Zawi zawia ti ṭang ṭangin kan nihna zawng zawng kan thlarau chhungrila min kotu hnen lam hawia a chhun a zana ṭawngṭai, chhungrila fak leh inpumpeknain. Rilruin chhungril lam inen hi tihṭhana neih a ngai a ni.

Hei a lo lang leh ta: “tihṭhana nei tura tih ṭang ṭang” leh “rilru lam tihṭhan.” Bang lova kan tih ṭang ṭang hian kan rilru hi Pathiana chawl turin kan zirtir (emaw zirtir thar leh) thei a ni. Mahse tihṭhana neih loh chuan a theih chuang loh.

Isua kianga awm nun nei tur hian iPhone chhuah hma kum zali vel zet, kum 1600 chhovah pawh tihṭhan a ngaih tawh chuan, kan tunlai hun, thâwm chi hrang hrang, min tibuai thei tam tak leh kan khawl thluak neite min tihbuaina – alert, notification leh “interruption technology” (mihring rilru la thei tur ang bera duan khawl thilte) inthlunzawm vek tawhnaah hian a va ngai zual dawn em! Hei hi awlsam taka thleng mai tur a ni lo. Mahse, ngaithla rawh, a thleng thei a ni, i tihṭhan phawt chuan.

Dallas Willard-a thusawi hi ka han hlui teh ang che…

Pathian hi kan rilru aia kan dah hmasak hi kan tih tur hmasa ber leh kan tihmâkmawh chu a ni…. Hei hi kan thlarau enkawlna thurûk bulpui ber a ni. Pathian kianga awm tiṭhang tura kan tih ve theih chu a hnen lama kan rilru hruai let fo hi a ni. Tiṭhang tura kan beih ṭan tirh lamah chuan tihṭhana kan lo neih tawh Pathian aia nep thila kan rilru kan lo dah ṭhin hian min tibuai khawp ang (thil hrang hrangin kan rilru a tibuai ang tihna a nih ber chu). Mahse he’ngte hi tihṭhan thil mai an nia, leilung hipna dang ang an ni lova, chu vangin tihdanglam theih an ni. Kan hmaah Pathian kan dah luih tlat zel chuan kan tihṭhan thil hluite chu tihṭhan thil thar, khawngaihnaa khatin a rawn thlak hlawm ang a. Compass-in hmar lam a kawk tlat reng angin kar lovah kan rilru chuan Pathian lam a hawi tlat zel tawh ang…. Pathian hi kan thlarauvin a zawn ber a nih phawt chuan kan chhungril nun hruaitu arsi a lo ni zel bawk ang.

Pathian hi tihṭhana neih lam a sawi a ni.

Willard-an tehkhin thua “hmar lam kawk tlat reng” compass a rawn hmang hi ka duh hle mai. Kan rilru hi Pathian lama kir turin kan zirtir thei a ni. Hei hi mi thiamte chuan kan rilru pekna (kan rilru kan sawrbingna lam) tiin an sawi.

Willard-a leh Kawng zawha thlarau lam hruaituten an sawi awmzia chu Isua puihnain tihṭhan avangin Pathian lam hawi nileng turin kan rilru hi kan siam thei tih hi a ni. Sam ziaktu angin, “Ka hmaah hian Lalpa a awm fo a” kan ti thei ang. A nih loh pawhin Paula angin, “Chung lama thil awmahte chuan in rilru nghat tlat rawh u,” kan ti thei ang.

I nun buai tak kara rilru chawlh detna hun i neih apiangin – i thu thawn tur i han thawn zawh hnu rei lo teah, traffic jam-a i tan laiin, i ṭhanharha i rilru a han fim ṭan chiah tihah – duh reng vanga i tihṭhan rah sengin, i rilru chu Pathian hnenah, Pathian hnen lamah chauh kir zel turin i zirtir thei a ni…

Tichuan zawi zawiin i rilru – chumi kal tlangin i taksa pum leh i thlarau pawh – chu Pathianah a intulut ang a, Pathianah a “awm” ang. Kan tunlai khawvel buaina thawm thang karah pawh, traffic jam nuaih nuaih, meeting awm reng, leh fate enkawl reng ngai karah pawh, Pathiana zung kai tlat rilru i lo siam thei ang.

Kan rilru hi kan thlarau bih theihna darthlalang a nih a, Hwee Hwee Tan-in mawi taka a lo sawi anga “i ngaihtuah apiang i nih zel” chuan, hei aia pawimawh hi a tlem tawh khawp ang. Kan hmalam hun hriltu a ni thei tawh tlat a ni. 

Pathian hnaih tihṭhana neih han tih hian inlem emaw nuih emaw hlahril ziah emaw tihṭhana neih tih nen mi a tihphur dan a inang vel viau ang tih chu ka hre tho a. Rilru puak chhuak ang ang hi a takin a fir ber a ni tih pawm tlatna hunah hian tihṭhan thil hi hralh a tla mawh khawp mai. Mahse miin tihṭhana a neihte min han hrilh teh, chu miin a rilrua a vei ber, a inpekna ber, tawrh a inhuamna ber leh a rilrua a hmangaih ber ka lo hrilh ve thei ang che.

Chu bakah eng ang mi nge a nih zel ang tih pawh ka hrilh thei ang che.

Han inzawt leh ila, i rilru chawlh zawk hun rei lo te, engmahin a tihbuai loh lai che hian khawiah nge i rilru chu a kal? Pathian lamah a kal em? Pathian hmangaihna Krista leh Thlarau Thianghlim hmanga i hnen lam, i chhung leh i chhehvela rawn inleihbaw lamah khan a kal em?

Tunah a kal rih lo a nih pawhin a la kal thei: Kan rin ai daihin mihring rilru hi a tihdanglam theih a nia. Hnathawh dan thar nei turin a tihdanglam theih. Pathian lam hawi thar turin a tih theih.

Neuroscientist Dr. Donald Hebb-an, “Neurons that fire together wire together” (“Ngaihtuah ngun leh tih ngun deuh neih hian thluaka timur nungte inzawmna a tichak a, a hnuah pawh khatiang ngaihtuah leh tih kha a awlsam bik” tihna) tih a lo sawi hma daih khan A.W. Tozer chuan, “Kan thinlung Isua lam kan hawitir hian,” kan chhungrilah thil mak tak a lo thleng a: “Kan thlarauvin tihṭhan a lo nei chho a, hun a vei deuh hnuah chu chu thlarau tihphungah a lo chang a, kan tihluih hranpa pawh a ngai tawh lo.” Missionary Frank Laubach-a pawhin heti hian a lo ti a, “He thil ho te ti tur hian tumna chhe te neih a tawk mai, miin awlsam taka a tih theih bak a ni hran lo. Tihṭhana neih ngheh a nih chhoh zel khan a awlsam telh telh bawk.”

Thlarau lam zirtirtuah ka inchhal hauh lova, mahse hei hi tihṭhana kum sawm chuang zet ka lo neih takah chuan ka tawnhriat ngei aṭangin an thusawi hi a dik a ni tih ka sawi chiang ngam: A awlsam ve telh telh tih hi.

Tuk tih hi ṭawngṭaiin bul ka ṭan a, nilengin ṭawngṭai hunbi neiin ka awm a, mahse midang tam zawk ang thovin ka ni tin hun hi hmanhmawh leh buaiin ka hmang ral a. Mahse ka han awl det a, ka rilruin chawlhna hun a han neih hian, zawi zawiin ka rilru hi Pathian lamah kirin a “haw” ṭhin tawh a ni.

Hei hi i lo ti ve a nih a, “Pathian kianga awm” i han tihṭhan tirh lamah chuan a harsain a tlawmthlak deuh ngei ang a, mahse hlimna i chhar em em ang – Pathian kan hriat reng loh avang leh hringnun hmanhmawhah hnuh let kan nih fo avangin a harsa ang a, chu vang bawk chuan a tlawmthlak ang a, mahse kan thlarauvin a chak ber Pathian kan va pawh chinah chuan hlimna leh lawmnain a khat thung ang. Hun a lo kal deuh ang a, i thluak hnathawh dan pawh a lo danglam zel ang a, i Siamtu nen in inkar khi pawh tihdam a lo ni zel ang. I thluak hnathawh dan kawng thar a lo insiam bawk ang. I ṭawngṭai tam zawh poh leh ṭawngṭai tura inngaihnain i rilru a luah tawh ang.

A tira theih loh tluka ngaih thil kha zawi zawiin thawk ang leka awlsam leh tihṭhanah i lo nei tawh ang.

Kan thlarau nun siamnaah hian tih theih loh tam tak kan nei; kan insiam ṭha thei lova, kan intidam thei lova, kan intidanglam thei lo bawk. Hei erawh kan ti thei: Isua kiangah kan awm thei. Kan nileng hunah hian chawlh detna hun insiamin kan thinlungte Isua lamah ṭawngṭai leh hmangaihnain kan hawitir thei a ni.

Ti ṭang ṭang tura i inpeih phawt chuan hei hi i ti thei a ni. Isua zuitute kan nih angin nang leh kei hian Isua lama kan rilru hawitir turin theihna leh mawhphurhna kan nei a ni. A hmangaihna lama kan thinlung chhungril hawitir turin. 

Hmangaihnaa min thlir reng lai hmangaihnaa va en ve turin…


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.