- Dr. KL Biakchungnunga
(Thu lakna : 3rd April 2011, Thalaite Thian)
Zawhna:
Delhi Mizote Biak In pakhata kan inkhàwmho thei tawh lo tùr leh North, South leh East tih vela kan inṭhen darh tùr hi engnge i ngaihdàn? Pathian remruatnaah kan pawm thei ang em?
Chhànna:
Assam leh West Bengal-ah khian tribe pakhat Rabha hnam an awm a, tihdân ṭha deuh an nei. Damlo an awm rêng rêngin, Kohhranin ṭawngṭaisak se an duh ber. Kohhranin an ṭawngṭaisak hnuah chuan damlo chu a lo thi ta a nih pawhin Pathian remruatah an pawm hmiah. Kohhranin an ṭawngṭaisak hmaa a thi a nih erawh chuan an rilru a dam thei lo va, Pathian remruata pawm harsa an ti ṭhin. Ṭawngṭaina an ngaipawimawh hle tihna a nih chu.
DMI chungchângah hian Kohhran, Hmeichhe Pawl leh ṭhalai Pawl mai bâkah, chhûngkua leh mimal pawh kan ṭawngṭai nasa viau. Pathian thûin, “Dîl rawh u, zawng rawh u, kik rawh u,”(Mathaia 7:7) a tih angin, Pathian hnênah kan dîl a, kan hotute’n inkhâwmna hmun tûr an zawng a, a kik theih apiang an kik bawk. Pathian chhânna kan nghâk mêk a, eng angin nge min chhân dawn tih a la chiang rih lo. Inṭhen darh a lo ngai ta a nih chuan, kan ṭawngṭai tawh avângin, Pathian remruatnaah kan pawm mai tûr a ni ang. Duhthlan tûr dang kan neih si loh chuan, inṭhen tawngpawng duh loh ringawt chu, Pathian rorêlna kan pawm lo tihna a ni thei dawn a ni.
Empiricism philosophy:
Philosopher zingah ‘empiricist’ an tih ho an awm a. An thupui ber chu Mizo ṭawnga tawn-hriat kan tih, Sâp ṭawnga ‘experience’ an tih hi a ni. Kan thil hmuh leh hriat hian kan ngaihtuahna a hruai a, experience pâwn lamah ngaihtuahna kan hmang tak tak thei lo tih hi he philosophy thu-ro-lum a ni. Engnge a awmzia?
Khawvêla ramsa awm miah lo, tumahin an la hmuh ngai loh, tuma la experience loh han sawi teh min ti ta se. Ramsa ki 20 nei, beng 8 nei, mei 13 nei, ke 5 nei, lu 7 nei…tiin ka phuahchawp thei ta a ni. He ramsa mak tak ka sawi hi ngun taka kan lepsè chuan, ramsa ka hmuh tawh aṭangin ka phuah khâwm mai mai a ni. Hêng—ki, beng, mei, ke, lu, adt. hi ka hmuh tawh hnù vek a ni a; chûng ka experience tawh thil chu ka phuah khâwm a; experience behchhanin ramsa ka siamchawp mai mai tihna a ni.
Kum 33 vêl zet Delhi Mizote hi Biak In pakhatah kan lawiho dial dial tawh. A ṭhatzia leh nawmzia chu sawi ngai lovin pelh lova inkhâwm zat zat ṭhinho chuan kan experience vek tawh a ni. Tunah hian kalphung thara kan kal a ngai dâwn ta niin a lang. A ṭhat dâwn leh dâwn loh hre tùra experience engmah kan la neih tlat loh avângin, mi tam ber ngaihtuahna kàihruaitu chu experience bawk a ni. ‘Hmu theia kal lovin, rinnain kan kal’ (2 Korinth 5:7) tih thu ang hian, experience behchhan ringawta a vuivai zâwng, a thim zâwng leh a phûrawm lo zâwnga sawi vak vak a, ngaihdàn siam nghâl mai lovin, “Thil hmuh theihte hi en lovin, thil hmuh theih lohte chu kan en zâwk si a…” (2 Korinth 4:18) kan tih a ngai dawnin a lang. Heta ‘thil hmuh theih’ tih hi ‘experience’ tia dah theih tho a ni.
Thilmak leh leilung dân:
Theologian zingah pawh thilmak (miracles) pawm lo an awm nual. An pawm loh chhan pawh leilung dàn kalh a ni a, leilung dàn kalhin Pathianin hnà a thawk lo vang tih ngaihdàn an neih vàng a ni. “Leilung dàn kalh” tih aiin, “leilung dàn nia an hriat kalh” ti ila, a dik zâwk mah. Kristian philosopher, St.Augustine-a pawn, “Miracles are not contrary to nature, they are contrary to what we know about nature,” a lo ti a, thu belhchiandàwl a ni. “Niin lei a hêl” kan tih hunlai a awm a, “Leiin ni a hêl” kan ti vek tawh. Kan hriatna hi a dik lo thei tih a chiang.
Daniela ṭhiante pathum—Sadraka, Mesaka leh Abednego te chuan, leilung dàn chunga rorêltu chu Pathian a ni tih an chiang. An experience aṭang chuan meipuia mi an paih luh tawh rêng rêng chu an kâng hlum zêl ṭhin a ni. Chu chu mei nihphung, leilung dàn a ni. Mahse, mei an lo hmêlhriat (experience) tawh dàn ringawt chu an rilru kâihruaitu atân an hmang duh lo. “Kan Pathian a rawng kan bàwl ṭhina chuan rawhtuina meipui ata min chhan chhuak thei si a..”(Daniela 3:17) an ti hmiah. Experience ni lovin Pathianah rinna an nghat tihna a ni.
Experience aṭanga inṭhen darh ṭhat lohzia sawi tûr nei pawh kan ni mai thei. Inṭhendarhna hian meipui angin min kâng hlum vek ang ti duh hial pawh kan awm mai thei. “Chumi hmunah pawh, chumi kohhran pawh…” tiin experience aṭangin entirna kan pe zut zut thei mai thei. Inṭhen darh hi a lo ṭûl ta tlat a nih chuan, Daniela ṭhiante anga, “Meipui ata min chhanchhuak thei..” tia Pathiana rinna nghat chunga a êng zâwnga thil kan thlîr thiam a pawimawh dâwn a ni. Chumai a la tâwk lo. “Min chhan chhuak dâwn lo mah se, Pathian dang rawng kan bâwl dâwn chuang lo..” Daniela ṭhiante’n an ti ang hian, kan inṭhendarh hunah harsatna neuh neuh lo awmin, kan inkhâwm boruakin a hmâ a pha ta lo a nih pawhin, “Ka tih rêng kha maw..” tia dem tûr zawng mai lovin, “Krista leh Kohhran hi ka phatsan dâwn chuang lo,” tia kan din ngheh tlat chuan, min kâng hlum vek thei meipui chhûngah pawh Pathianin min awm chilh dâwn a ni.
Duhthusàmah chuan….
Mizo zawng zawng Biak In pakhata làwizà dial dial hi a nuamin, kan thlahlel ṭheuh. Thil engemaw kan inṭàwm hian inunauna a siam ṭhin. Pianpui unau kan tih pawh hi nu leh pa inṭàwm an ni. Mizo inunauna siamtu pawh hi Mizo nihna kan inṭàwm vàng a ni. Chutiang zêlin, sikul, college, university, department thuhmuna kalte pawh kan inti-unau bîk ṭhin. Biak In pakhata kan làwiho dial dial hian inunauna thùk tak a siam tih kan hre vek. Kan inkhàwmho dial dial theihna tùr hmun Pathian hnênah i dîl zêl ang u. Inṭhendarh a lo ṭùl ta tlat a nih pawhin, Pathian remruatnaah pawm hmiah ila, Amah Pathian tana ding nghet tlatin rinnain kan kal ang a. Tichuan, Pathian thiltih mak kan hmu chho zêl dâwn a ni.
Upa Dr. KL Biakchungnunga hi April 23th 1964 ah Rev. KL Vanngaia leh Pi Tlangmawii te inkarah a piang a. Zirnaah hian a graduate hnu-ah Pathian thu lamah pawh sulhnu neiin M.Div a zir zo va, M.A, M.Phil tha taka a zawh hnuah Ph.D pawh tha takin a zo leh a ni. Kum 1996 atangin Baptist Higher Secondary School (BHSS) ah Mizo subject a zirtir a, kum 2003-2008 chhungin Headmaster hna a chelh bawk. A lehkhabu chhuah te zinga mi hriat hlawh zual chu ‘Point of view – Volume I,II,III’ te an ni.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
