Midangte chhiartir ve la!

“…Inthawina nung leh, thianghlim leh, Pathian lawm tlak ni turin, in taksa chu inhlanah ka ngen a che u; chu chu in rawngbawlna awm reng a ni.” – Rom 12:1
 
Kristianna hi thlarau lam chauh ngaihven anga ngaih a ni fo mai. Kan ṭawngṭai a, Pathian kan fak a, Bible kan chhiar a, thlarau nun ṭhanna lam kan ngaihtuah a, chutih rualin ṭhat, ei ṭhat, taksa sawizawi leh kan taksa hriselna ngaih pawimawh hrim hrim hi chu kan dah pawimawh loh deuhzawk hmel riau. Bible erawhin mihring nun a sawi hian taksa a ngai pawimawh viau tho si. Pathian hian thlarau min pe a ni satliah lo, tisa neiin min siam a ni. Kan taksa hi kan kuta a dah nunna in a ken tel a ni a, uluk taka vawn chu enkawltu nihna kan tihhlawhtlinna kawng a ni thei ang.
 
Bible thu hi hunbi nei thila inṭan a ni. Pathian chuan thim leh eng a ṭhen hrang a, chhun leh zan a vuah a (Genesis 1:3-5). Ni, thla leh vana eng arsite chu “ni leh kumte” hriatna tur an ni a (Genesis 1:14-18). Zing leh tlai, chhun leh zan, hnathawh hun leh chawlh hahdam hun lo awm vek tawhna khawvelah mihringte an lo lut ve a ni.
 
He thilsiam kalphung felfai tak hi Sam 104 ah chuan mawi taka rawn tarlan a ni a. Zan a lo thleng a, ramhnuaia satinrengte an lo tla chhuak a. Ni a chhuak a, an kal bova, chutih laiin mihringte chu hna thawkin an lo chhuak a, tlai lam thlengin an thawk rim ṭhin (Sam 104:20-23). Hei hi tunlai circadian science (darkar 24 chhunga thilnungte khawsak phung zirna) a ni lo, mahse mihringte hi chhun lama hnathawk a, zan lama chawl hahdam chi an nihzia chiang takin a pho lang a ni.
 
Hetiang zawng deuha sawina nia ngaih theih tur hi hmun dangah pawh a awm. “Chhun a nih laiin mi tirtu hna kan thawk tur a ni; zan a nih dawn tak hi, chumi hunah chuan tu man hna an thawk thei lo vang” (Johana 9:4). Paula pawhin “Muhilte chu zanah a ni an muthilh ṭhin ni” (1 Thessalonika 5:7) tiin a ziak a. He’ng Bible changte hian thlarau lam thil an sawi a, mahse tehkhinna atan mihring nunphung pangngai an hmang thung: chhun hun chu thawh harh hun leh hnathawh hun, zan hun chu chawlh hahdam hun leh mut hun.
 
Bible chuan muthilh hi hun khawh ralnaah a ngai lo hrim hrim. “Zing takah in tho va, tlai takah in chawl a,” tiin Sam ziaktu chuan a sawi a, a chhan chu Pathian hian “…a mi duh tak chu a muthilhtir ṭhin a ni” (Sam 127:2). Davida pawhin, “Kei zawng ka mu chu ka lo muhil ta a; ka han harh leh a, Lalpa chuan mi lo chelh reng ṭhin a ni” (Sam 3:5) a ti. Zan tin hian kan hnathawh chawlhsanin Pathian hnenah kan intulut ṭhin. Kan muhil ṭhin hian Pathian ni lova thilsiam mai kan nihzia min hriattir nawn leh ṭhin.
 
Sabbath pawh hi he thu-a innghat hi a ni. Pathian mite hnathawk chu chawl tura tih an ni fo (Exodus 20:8-11; Deuteronomy 5:12-15). Sabbath hi hriselna avanga chawlh tura tihna a ni ber hran lo, mahse mihring nihna pawimawh tak erawh a hai lang si: chhum lo chat lova hnathawk tura siam kan ni lo tih hi.
 
Kristianna pawh hian taksa hi thlarau awmna bawm, amaha pawimawhna nei hranpa lovah chuan a ngai hauh lo. Pathian chuan tisa neia a thilsiam chu “ṭha” a ti em em a (Genesis 1:31). Krista pawh “tisaah a lo chang a” (Johana 1:14), thihna ata taksain a tho leh a (Luka 24:39), chu vangin Kristiante hian taksa thawhlehna kan beisei a ni (1 Korinth 15:42-44).
 
He’ngte avang hian Krista zuitu kan nihna kawngah hian kan taksa pawh hi a tel ve a ni. Paula chuan Kristiante chu “…inthawina nung…ni turin in taksa chu inhlanah ka ngen a che u” (Rom 12:1) a ti a, “…in taksaah chuan Pathian chawimawi rawh u” (1 Korinth 6:19-20) a ti bawk.
 
Hei vang hian enkawltu nihna huangah hriselna hi ngaihtuah tel theih a ni ang. Bible chuan kan cholesterol chu chumi zat a ni tur a ni tih lam emaw, heti zawng hian taksa in sawizawi tur a ni tih emaw, dar chuti zatah in mu tur a ni tih lam emaw a sawi lo. Mahse taksa sawizawi hian sawtna a nei a (1 Timothea 4:8). Vir luattuk leh zu ruih lakah fimkhur tura chah kan ni a (Thufingte 23:20-21; Ephesi 5:18). Paula chuan “eng bawihah mah ka inphal lo” a ti a (1 Korinth 6:12), Isua pawhin a zirtir chau tak takte kha “chawl rih” turin a ti bawk (Marka 6:31).
 
Chu vangin taksa sawizawi ṭhat te, chaw ṭha ei te, mut ṭhat te, chawlh hahdam te leh taksa tana ṭha lo thil pumpelh te hi enkawltu ṭha nihnaah ngaih theih an ni – Kristianten hrisel chu kan pathian vang ni lovin kan taksa vanga Pathian chawimawi thei, chhungkua hmangaih thei, midangte rawngbawlsak thei leh mawhphurhna dangte tihhlawhtling thei kan nih vang zawkin.
 
Amaherawhchu hriselna hi pathian lemah kan chhuah tur a ni lo ang. Kristian rinawm tak takte pawh an dam lo thei reng.Paula pawhin taksa chak lohna a nei a (2 Korinth 12:7-10), Timothea pawhin natna benvawn a nei a (1 Timothea 5:23), Epaphrodita pawh Krista rawng a bawl laiin thichhawngin a na bawk (Philippi 2:25-30). Dam loh hi enkawltu nihna hlen loh vang a ni kher lo e.
 
Tunah chuan tunlai circadian biology kan lo thleng ta. Bible chuan melatonin (thluaka mut leh thawh hun vawngtu) chungchang te, biological clock (thilnungte khawsak phung hun bi) chungchang te leh mihring siam engin min nghawng dante hi a sawi hran lo. A sawi ni awm taka nun kher a ngai lo bawk. Mahse Bible in hunbi a lo zam thlap tawh hi thilnungte hian an lo zawm a ni tih science chuan a hmu chhuak a:
 
eng → thawh harh → hnathawh → tlai → thim → mut →zingkar.
 
Thuhriltu chuan, “A nuam ngei mai tak e, eng chu, mit tan pawh ni hmuh a ṭha e” (Thuhriltu 11:7) a lo ti bawk.
 
He’ngte avang hian circadian dana nun hi Kristiante’n thlarau dan anga chhuah kher tur a ni lo e. Bible chuan ni chhuak apiang thlir tur te, ni lan lai chauha chaw ei tur te leh thim hnua mihring eng siam chawp ring hauh lo tur tein min ti lem lo. He’ngte hi chu science thiamna aṭangin kan buk tur a ni ang.
 
Bible innghahna thu ril zawk chu ho te a ni: Siamtu kan ni lova, thilsiam mai kan ni. Chaw, taksa sawizawi, mut leh chawlh hahdam kan mamawh. Hun rorelna hnuaiah, tih theih chin neia nung kan ni.
 
Tunlai thiamnain a hrin chhuah thilte hian he’ng kan tih theih chinte hi palzam mai mai turin min ti ta fo mai – zan hi chhuna chantir turin, fim kara nileng zankhua hmang turin, a khat tawka ei reng turin leh chin lem nei lova hnathawk turin. Kristian finna erawh chuan Pathian thilsiam kalphung anga nung turin min sawm zawk a ni.
 
Kan taksate hi thilthlawnpek an ni, pathian ni lovin. Uluk taka enkawl hian dam reina emaw, natna laka fihlimna emaw a tiamkam chuang lo. Mahse an hnathawh dan tura duante lo hriat ve a, chumi zul zuia kan mut hun, thawh hun, insawizawidan, ei leh in dan, hnathawh dan leh chawlh hahdam dan te lo duan ve hi chu Pathianin min pek taksa enkawltu rinawm nihna kawng awmze nei tak chu a ni phawt ang.


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.