PATHIAN NGAIHSAK CHHUNGKUA
Pathianin i nupui nên chuan
Tisa leh thlarau pumkhata
Awm tûrin a siam che u a ni lâwm ni?
‘Eng atân maw?’
‘Pathian mi, fa ṭha tak tak hring tûrin’ a ni.
Malakia 2:15
Japan rama coffee lo lâr tâk dân hi sumdâwnna chungchânga zirlai pawimawh takah an sawi teh châwk a. Kum 1970 chho vêla Nestlé hovin thingpui in ṭhin hnam Japanese ho zîngah coffee an zawrh ṭantirh khân an hlawhchham chiang hle a. Mithiam ruaia ngun taka an zirin, coffee chuan Japanese hnam nunah thingpui angin hmun a chang thûk lo tih an hriatin, chhuan thar lo awm zêl tur, naupangte hnênah coffee ngainatna tuha, an ṭhan lenpui a ṭul a ni tih an hria a. Coffee sweet/candy leh coffee naupang in duh chi hrang hrang siamin, naupang lamah ṭan an la ta a. Kum 1980 bâwr chhova chu’ng coffee nêna seilian naupangte an lo puitlin hnu chuan coffee chu a lo lâr chho ta êm êm a. Tûnah chuan Japan ram hi Nestlé company coffee hralh tam berna ram pakhat a lo ni ta hial a ni.
Yuval Noah Harari chuan,
Ramsa dangte nêna inkhaikhin chuan mihringte hi thla kim lova piang ang vek kan ni a… Naupang enkawl seilian tur hian hnam pum puiin mawhphurhna an lak a ngai a ni… ṭhan kin lova an lo pian chhuah avang hian naupangte chu zirtir theih, khawtlânga mi dangte nena inlaichinna siam thei an lo ni a. Ramsa tam tak hi chu an nu pum chhung aṭang hian thuk sa tak aṭanga milim siam sa, an nih tur ang anga chang taka rawh sa angin an lo chhuak a – anmahni nihna bâka siam danglam tumna chuan a thai râng a nih ngawt loh pawhin a tikeh chhe vek thei a. Mihringte erawh chu nu pum chhûng aṭang hian rawh tui sa angin an lo chhuak a; sai theih, pawh sei theih, duh ang anga tihsawih kual theih an ni. Hemi avâng hian kan fate hi Kristian emaw, Buddhist emaw Capitalist emaw Socialist emaw, indo mi emaw remna ngaina mi-ah emaw kan chhuah thei a ni,
tiin a ziak a (in Sapiens – A Brief History of Humankind). Naupangte ṭhan lennaa chhungkua, khawtlâng leh environment pawimawhzia a tarlang chiang hle a. African ho chuan naupang chawi lian tûrin khawtlang pum pui ṭanho a ṭûlzia hriain It takes a village to raise a child an lo ti ṭhin a ni.
Bible-a fa lâk adoption kan hmuh hmasak ber chu Mosia kha a ni a. A hming pawh hi Hebrai ṭawng ni lovin Aigupta ho ṭawng a ni an ti. A hunlaia khawvela ram ropui leh thiltithei bera lal Pharoah ina seilian si khân engtin nge Aigupta pathiante be lova Jehova hriaa, chibai a bûk zâwk tih kha ngaihtuah fe tham a ni âwm e. Ngun zâwka kan bihchiana thil lo lang ta chu, Aigupta lal fanu hnêna Miriami’n, “Nau awmtu ka zawn sak ang che chu?” a tih khân, Mosia nu ngei Jokebedi kha nauawm hna a hmuh sak a. Hebrai mipa nausen zawng zawng tihhluma an awm mêk laiin Pathian remruatna mak tak maiah chuan Mosia chu humhima awmin, ama nu ngeiin lal fanu vênhimna hnuaiah hlawh neiin a fapa chu a enkawl ta a. Khatianga a nu enkawlna leh an inchhûng zirtirna hnuaia a lo ṭhanlen avâng khân Mosia chuan Pathian thu hriatna leh Pathian ṭihna a lo neih phah a. Naupang taksa leh rilru ṭhanglai mêkin YHWH leh a thu a lo hria kha a nun pumpui siama, vawngtu a lo ni ta a ni.
Zîng insawizawia ka kalkual vêlnaa ka vai hmelhriat pakhat nên kan titinaah New Delhi khawpuia lirthei khalhtute chuhhelh dân te, khawlaia bawlhhlawh paih chungchang te, boruak leh khuarêl thil tihchhiat chungchâng manganthlâk takte kan sawi dûn a. A chhan bul berah chuan inchhung khura zirtirna dik leh entawn tur ṭha naupangin an dawn loh vang a ni tiin a hmâwr kan bâwk a.
Tirhkoh Paula’n, “Mi zirtute ni rawh u, kei pawh Krista zirtu ka ni ang bawk hian,” a ti a. Hei hi thu huaisen a ni. Mi tam tak chuan, “Ka tih angin ti rawh,” kan ti ngam lo fo va, chuvang chuan, “Ka sawi angin ti rawh,” tiin naupangte kaihhruai kan tum a. Mahse, naupangte hian a tak taka hmuha, entawn tur model an mamawh a ni. Nu leh pa tam takin naupangte kaihhruai leh zirtirna hi in chhung khurah ti lovin midang kutah an pe (outsource) daih a. Thil a kal dik lohin, mahni inkâwk lovin, midang an mawhpuh fo.
Nu leh pa tam takin Pathian rawngbawlna hi inchhûng khur chhuahsana, pawn lama mi fate veina leh pâwl thil hrang hrang buaipuinaah hian a inṭanin, a awm emaw an ti fo niin a lang. Juda hnam inzirtirna chhâwng thuma a hmasa ber chu Beit Sefer – House of the book an ti a. Chu chu Deuteronomy 6:6-7-ah, “Tin, hêng thu, vawiina ka pêk che u hi in thinlungah a châm reng ang a; in fate ṭhahnemngai takin in zirtîr ang a, in ina in ṭhut lai te, kawnga in kal lai te, in mut lai te, in thawh hun tein in sawi ṭhîn tûr a ni,” tia Mosia hnena Pathianin thu a pêk zawmna tura mahni chhungkua ṭheuha an inzirtir ṭhinna kha a ni. Chhungkua hi nundân kan zirna, sikul hmasa ber leh pawimawh ber a ni a. Hetiang a nih avang tak hian inchhung khura nu leh pa an awm tam a, fate an uapna hian thil tam tak a rel fel nghal a; naupang nun pawh kawng dikah a hruai thei thin a ni. Inchhûng khura fate thiltihsual zep pui tlat a, thunun lotu chuan naupang chu mi ṭha lo takah a chhuah dâwn a. An thiltihsualte zilh a, thununa kawng dik kawhhmuha, nundan dik entirtu chuan hmangaihnain naupang chu Pathian ngaihsak, mi ṭhaah a chhuah dâwn a ni.
Thufingte 22:6-ah chuan “Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtir ula, a upat hun pawhin a thlah lovang,” tih kan hmu a. Tunlai AI khawvelah Alpha Ṭhangtharte hian kan la hmehriat ngai loh chona thar tam tak an tâwk mêk a. “Tleirâwlin engtin nge a awm dan a a tihthianghlim ang?” tih zawhna hi a la pawimawh reng a, “I thu ang zêla a awmdân veng ṭhain” (Sam 119:9) tih pawh hi chhânna dik a la ni reng a ni. Mihring nun kan zir chian a, philosophy leh sakhaw hrang hrang leh khawvêl hnam nun hrang hrangte kan thlîr kualin Bible Pathian YHWH thutak bâka mihring nun siam ṭhaa, nun tluantling leh nun tam pe thei hi engmah a awm lo. Pathian thu hi kan hmuh phak loha awm fo ṭhin kan tu leh fate venghim turin a chak tawk a. Thênbâwm aṭanga thlân khur thleng mai ni lo, thlân piah lam thleng pawha min hruai turin a rintlak a, nunna a ni.
Mizo naupang lo seilian tûr hi engtin nge kan enkawl ang a, kan kaihhruai ang? Tu nge mawhphurtute? Eng thu nge kan zirtir ang a, eng philosophy hmangin nge an nun kawng kan kaihhruai tâk ang? Kan ti ta sa sa, Krista kan ring a nih rau rau chuan, kan nun pumpui pe law law ila. Tih tak zetin he Zo hnam hi siam ṭha a, kaihruai tûrin hma i la ho teh ang u. YHWH chuan chithlah, Pathian ngaihsak (godly offspring) a zawng a ni.
– Rema Chhakchhuak
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
