KA HMANGAIH CHE Part-1

Lalchuangliana

Canadian tlangval William Ralph Featherstone chu Montreal khawpuiah 23July 1846 khan a lo piang a, Methodist Kohhrana lawi thin a ni. Kum 16 mi a nihin nasa takin a piangthar a, Lal Isua hi a hmangaih ngawih ngawih a ni ber. Chu Lal Isua a hmangaihna chu hlain a phuah a:

“Isu, ka hmangaih che, ka ta i ni e,
I hming vangin ka sual zawng ka kalsan e,
Ka Tlantu, ka Chhandamtu pawh i ni e,
Hmanah aiin tunah ka hmangaih zawk che.”

He tlangval hian hla dang a phhuah hriat a ni lo. Naupang te kum 27 mi lek niin Lal Isuan a hnenah a hruai ta a, tunah chuan,

“Van in nuam takah chuan ka lo thlen hunin
Ropuina leh lawmna eng mawi takah chuan,
Lallukhum khumin he hla hi ka sa ang,,
Hmanah aiin tunah ka hmangaih zawk che,”

tiin a Lal hmaah chuan a hmangaihna chu a puang ta ngei ang. He hla hi a thluk mawi tak GORDON tia dah hi American Evangelist Adoniram J Gordon, Founder, Gordon College & Gordon-Conwell Theological Seminary in a siam a ni.

He hla hi keipawh ka hla duh em em a ni a. Ka chhungte hnenah Lal Isua a lo la kal lova ka khawvel chhuahsan ni a lo thleng a nih chuan ka ruang chungahhe hla hi rawn sa ula, keiin thihna lui ralah, ropuina leh lawmna eng mawi takah ‘Hmanah aiin tunah ka hmangaih zawk che,’ tiin ka lo zawm dawn che u nia ka ti thin. A Saptawnga ” My Jesus, I love Thee,” a han ti te hian Isua a va intineitu tak em!

“Ka hmangaih che,” ti hian Lal Isua hi tawngkain engtik khan nge i hrilh hnuhnun ber? Tun Good Friday ni khan Bible ka chhiar a, Lal Isua tuarna ka ngaihtuah a. Good Friday Poster an siama ka duh ber, kraws thing kawkalhah puan senduk a inbat ringawt a, a thuah chuan “Lalpa, engtikauin nge min hmangaih tiin ka zawt a, ani chuan, ‘Heti zat hian’ a ti a, a ban a phar a, a thi ta a” tih kha ka mitthlaah a lo lang a, “Lal Isu, ka hmangaih che, ka hmangaihna sang bera hmangaih zual zel che ka duh e,” ka ti a, ka mittui a rawn baw zawih mai a.

He tawngkam mawi tak hi nula leh tlangvalten vawi tam an lo inhlan tawh thin a, “Ka hmangaih che,” tih an inhlan tawh chuan an nun hi engemaw kawng tal chuan a dang ngei ngei thin a ni. Mahse he tawngkam thil tithei hmang ngai lo ber chu nu leh pate hi kan ni. A tawngkam hi a hmeichhia kan ti nge ni, kan intih pa takah hian, “Ka hmangaih che,” tih tawngkam hi kan lam peih lo. Hla chuan kan sa ul ul vek a, mahse tawngka chiah chuan Lal Isua pawh hi, “Ka hmangaih che,” kan ti duh ta meuh lo. Emmanuel Hospital Association-a ka awm lai khan tum khat chu kan Daktor Senior ve deuh tawh hi ka Office- ah a lo leng lut a. Ani hi Chhatarpur Christian Hospital-a kan Medical Superintendent a ni a, London School of Hygiene & Tropical Medicine- ah thla thum zu train turin kan tir a, Delhi-ah Visa vel rawn tifelin a lo kal a. Thil hrang hrang kan sawi dun hnu chuan, “Thil pakhat ka hrilh duh che. Ka nupui hi then ka duh,” a ti ta thut mai a.

EHA ah khan kan Hospital enkawl kha an tam tulh tulh a, daktor hi kan indaih lo em em mai a. Kan daktor te chu ‘evangelical protestant Christian’ ni tur hian kan duh bawk si a. Advertisement hi kan chhuah reng reng a. Tum khat chu Jabalpur Medical College- a daktor zo tur hian dilna a rawn thawn a, a hming chu Samson Retnaraj a ni a, South Indian a ni. Kan office-ah lo kala min rawn hmu turin ka zu sawm a. A lo kal ta ngei a, hang lam deuh hmel fel tak, English leh Hindi pawh thiam tak a ni a. A zirna leh background hrang hrang kan inzawh hnu chuan, “A nih leh Samson, engvanga Kristian inti nge i nih?” tiin ka zawt a.

Ka nu leh pate atanga Kristian kan ni a, tih khan a han tan ngei a. “A nih leh – God forbid- lo thi ta la vanramah i kal i ring em?” ka ti a. Ani chuan, ” Chungte chu Pathian thu a ni ang chu,” a ti a. “A nih leh i piangthar tawh em?” tiin ka zawt leh a, ” Chutia han pianthar chu ka neih ka hre lo,” a ti a. Chutah chuan keima testimony ka hrilh ta a. Amah ang bawka Kristian chhungkuaa sei lian, mahni thatna zara vanram chan ve beisei ringawt ka nih dan te, min duhsaktu thian thate zarah Lal Isua ringa, sual sima pianthar loh chuan chhandam kan nih theih lohzia ka lo hriathhiam ve tak leh keipawh mawl mang taka Lal Isua ringa a hnenah ka inhlan avanga piangthar, chatuan nunna nei ta ka nih thu te, Pathian hruaina vanga IAS bansana tuna ka thutnaa  thu mai ka nih te ka hrilh a. “Tunah hian Lal Isua hnena inhlana pianthar chu i duh ve em?” ka tih chuan, “Duh e,” a ti ve mai a. Ka tawngtai a, ani pawh chu a tawngtai ve mai a. Ka lawm khawp mai a.

“Ti khan haw leh ta la, ka thiante ka lo rawn ang a, EHA ah chuan min rawn zawm ve ngei turin kan duh vek che ka ring. Tin Jabalpur-ah khuan kan thawhpui Free Church of Scotland Missionary Rev Ian Mackenzie a awm a, hei a address ka pe ang che’ ng a, lo zu hmu ngei ngei la, an inkhawmnaahte tel ve la, Kristian nun kawng zawh zel dan tur a hrilh thei ang che,” ka ti a. Hlim takin kan inthen a, a hnuah lehkha min rawn thawn a, Rev Ian Mackenzie pawh a lo hmu ngei a, Lal Isua ringa piangthar a nih tih a chian thute min rawn hrilh a, Pathian hnenah lawmthu ka sawi a.

Dr. Samson chuan EHA chu min rawn zawm ta ngei a. Duncan Hospital, Raxaul , North Bihar–ah kan post a. Daktor fel tak a ni a, Hospitala thawk ve bawk  Tibetan Nurse nula Rachel nen an inchhar a, an innei ta bawk a. Fanu pahnih leh fapa pakhat an nei a. A lo senior ve deuh tawh bawk a, Ludhiana Christian Medical College-ah M.D han zir leh turin kan ti a. Chu pawh chu kum hnih chhhungin tha takin a rawn zo va. Hun egemaw chen Duncan Hospital-ah bawk Deputy Medical Superintendent angin a thawk leh a. Chumi hnuah Chhatarpur Christian Hospital -ah hian Medical Superintendent turin kan dah leh ta a. Chhatarpur, Madhya Pradesh State-a awm hi kan hre kher lo mai thei a, India rama Tourist Spot lar berte zinga mi KHAJURAHO TEMPLES awmna District a ni.

Dr. Samson chu heta a awm lai hian a ni London-a Traiining nei tura kan tirh ni. Dr Samson- an ka nupui then ka duh a han ti mai chuan min barakhaih nasa hle mai. “A va mak awm ve Samson, engtizia nge ni ta?” ka ti a. Ani chuan, ” Hun rei tak ata tawh kan inbe tha thei tawh lo va. Hospital atangin hah takin ka lo haw a, ei tur mumal pawh min siam lo va. Biakin min chhang tha duh bawk si lo va,” tiin a han tan a. Kei chuan, ” Ngawi teh Samson, Rachel- i hi Hospitala Nurse full- time a thawk a ni lawm ni? Tlai lamahte chuan a hah viau ve tawh lawng maw? Chubakah naupang enkawl ngai bawk nen, a phur rih dan tur hi i ngaihtuah ngai em?” ka ti a. “Chutiang chuan ka lo ngaihtuah lem lo va,” a ti a. 

“Anih Samson, Rachel- i hi i hmangaih lo em ni?” ka ti a. “Hmangaih e,” a ti a. “Anih leh a hnenah hian ‘Rachel, ka hmangaih che,’ ti hian i hrilh tawh ngai em?” ka tih chuan, ” Hrilh a ngai hlei nem, a hre reng alawm,” a ti a. ” E, i hrilh loh te chuan engtinnge a hriat ang?” ka ti a, a ngawi rauh rauh va. Tah chuan, “Samson, in nupa karah hian ‘communication gap’ an tih thin lianpui a awm niin a lang a, in hlimna leh lawmna, harsatna leh buainate in inhrilh ngai lo va, chuvangin in inkarah hetiang harsatna hi in nei a ni. Ani Rachel-i hi zawt chiah ila, i lakah hian vuivaina a nei ve teuh mai thei a ni. Hetiang hian i ti ang.  I haw phei hunah Rachel- i nen chauh hian inbia ula. ‘Rachel, ka hmangaih em em che a, ka lo sawi thiam lo a ni ang e. I rilru pawh ka tina thin a ni ang. Khawngaih takin min ngaidam rawh. Keipawhin i laka ka rilru dik lo te sim ka tum tawh ang e,’ ti la. Chu chu min promise rawh. Chumi hnua Racheli a la ngeng reng a nih chuan keimah ka lo kal ang a, in inthen dan tur ka rawn tifel vek ang,” ka ti a. Samsona chuan “Aw le” a ti ve mai a. Kan inhriatna a rei tawh bawk a, mi hi a ring ve em em a ni…

(Awm leh tur)