SONAM WANGMO Part 2

Ka han harh hlawl mai a, ka fanu leh ka pasal ka bul hnaia mu chu, “Tho teh u, tho teh u. Kha in lo hmu ve em?” ka ti chul a. Ka fanu chuan, “Engmah ka hmuin ka hre ve lo” a ti a. Ka pasal chu a lo tho ve a, a mit a that loh vang hian tarmit chhahpui hi a bun thin a. “Ka tarmit ka han bun ang a, ka han zawng ve ang e,” a ti a. A lo tho chuan a tarmit chu a han bun a, a han hawi vel a. “Engmah ka hmu lo ve a, i thilhmuh chu khawnge a awm tak?” te min ti letling a. Ka lukham chu ka mittui tla chuan a lo tihuh zuih mai bawk a.

Chuta tang chuan Lal Isua hi ka hmangaih ta em em a, amah chauh zuia ama tana rinawm tlat hi ka tum ta a ni. Ka thil tih dawn apiangin Pathian hi ka rawn zel a, hei leh chen hi min hruai ta chu a ni a, ka nun hi a letling ta thawk a ni. Sswrkar hna atang chuan ka bang a, sumdawnna thil dang ngaihtuah ka tum a. Pathian ka rawn a, ka hmalakna chu keipawhin ka rin loh lam tak a ni a.

Sawrkar hna ka ban hnu chuan Thimphu khawpuia Beauty Parlour  hmasa ber ka han hawng teh tlat a. Mi la tih ngai loh a ni bawk a, a lun ta khawp mai a. Thingtlang nula te, khawpui nula te, kan ram Lalnu thlengin an lo kal thin a. Chutah chuan keima Office ka nei bawk a, ka staff te zingah Kristiante an awm ve a, tawngtaihona kan nei thin a. Pawn lam mi midangte pawhin min rawn zawm a, inkhawmna
pangngai kan nei chu a ni ta der mai a. Chutia inkhawmna kan nei reng chu Sawrkar lam hotute beng a lo thleng a.  Ni khat chu Office- ah min ko va. “Sonam, Kristian i ni tih kan hria a, mahse Office-a inkhawm hi chu phal a ni lo,” min ti a. “Chutia phal loh a nih chuan kan ti tawh lo anga a ni mai alawm,” ka ti a. Inkhawmna chu hmun dangah kan nei ta a. Pathian remruat mak tak a lo ni a, kan insawn hnu chuan kan
inkhawm kan pung ta a, member 200 lai kan ni ta mai a.

He kan Parlour hi ka unaupa nena kan intawm a ni a, tin, a hmun hi ka laizawn nu ta a ni bawk a, kan pathumin kan intawm deuh reuh va. Mahse a thawmhnaw leh mi rawih tur lak leh a buaipui zawng zawng hi ka tih vek a ni a. Hna kalpui danah kan duh dan a in ang lo fo mai a. Kei chuan dan ang thlap thlap a engkim tih ka duh a, mahse ka unaute chuan a hlawk dawn phawt chuan dan palzut deuh mai pawh an
pawisa lem lo va, “Mi zawng zawng tihdan alawm,” tih hi an tan chhan ber a ni thin a. Ka rilru te te chuan anmahni hi an chan pual ang pawisa pe ila, kei hian chang vek mai ila tih ka ngaihtuah a. Mahse chu chu Pathianin a remti lo a ni ang, ka awm a nuam chuang hauh lo mai a. A tawpah chuan ka unaupa hnenah chuan “Ka chanpual ang tur mi pe la, dawr hi nangman i ta angin enkawl mai rawh, kei chu ka chhuak ang e,” ka ti ta a. Heti hian ti lo ila ka unaupa nen chuan kan intuithlar thei mai ang. Amah hi ringtu a ni si lo va, dawih zawk chan ka chang ta a. Ka pawisa chan tur ang pawh chu min pe mumal thei mang lo va, mahse engtin mahin ka nawr duh lo va.

“Enge ka tih leh tak ang?” ti chuan ka in ngaihtuah leh ta a. Bhutan rama business lian ber chu Tourism hi a ni mai a, Tourist ho lo buaipui leh an zinna te lo ruahman sak hi business lian tak a ni a, a titu pawh an tam a, chuvang chuan Sawrkar lam hian Licence an  pek chhuah thin chu an ti tawp tlat mai a. Mahse thil mak tak mai chu hetiang lam tih ka han rilruk lai tak hian Sawrkar chuan Licence an pe chhuak leh tan chiah mai a. Tichuan kum 1999 khan “Rainbow Pvt. Ltd” tih Company chu ka din a,  “Rainbow Tours and Treks” tiin Division pakhat chu kan hawng a. Pathian zarah kan hmuingil  khawp mai a, engkimah Lal Isua hi dah hmasak zel ka tum a, kan ram dan ang hi zawm thlap zel ka tum bawk a. Kan nun leh kan tihah hian Lal Isua hming hi ropui fo se tih hi ka duh a.

Bhutanah hian kan International Airport neih chhun chu Paro, kan khawpui Thimphu atanga darkar khat leh a chanve vel tlanah hian a awm a. Tourist lo kal zawng zawngte innghahna hmasa leh an ‘base’ ber a ni lo thei lo va. Kan “Rainbow Tours and Treks” pawh hi Paro-ah kan nghat a. Mi hian min hre ve khawp mai a. Paro atanga 5 km velah tlang pang deuh va huan leh ram zau tak neitu hian engemaw a hriat ni, a ram chu lei tur hian min zawrh chhen mai a. Leina ka neih mai loh bakah chu tlangpangah chuan enge ka han tih ang tih chu ka hre thei lo va. Chu pa chuan midang pawh zawrh lo chuan kei ngawt chu min zawrh chhen mai a. A tawpah chuan Pathian hnenah ka tawngtai a, min kai hruai turin ka dil a.

Nikhat  chu a ram en tur chuan kan han kal ta a, kalkawng mumal pawh awm lo, chho ang reng tak hi a ni a, hah hnep chuan kan lawn chho va. Huan Gate chhe te hi a lo awm a, chu Gate chhung kan han lut chiah mai chu thilmak tak a lo thleng a. Gate ka han luh chiah khan Pathian hian, “He ram hi i ta tur a ni,” tiin  min hriattir hian ka hria a, mak hi ka ti em em a. In hlui deuh lian vak lo hi pahnih a lo awm a. A neitupa khan bawng hi a lo vulh nual bawk a. Tichuan Bank-ah Loan te ka la a, a ram leh a chhunga thei leh ran awm zawng zawng nen chuan ka lei fel ta a. Ka rilruah chuan he laiah hian Hotel siam tur a nih hi tih a lo lang a. Tichuan Hotel sa tur chuan ka han inbuatsaih tan ta a.

A hmasa berah chuan a panna tur kawng siam kha a ngai phawt a. Kawngpui atang pawhin km 5 dawn a hla a ni a, a piah lamah hmun pawimawh a awm si lo va, Sawrkar lamin emaw kawng han sialna tur chhan kha a awm bawk si lo va. A mamawhtu chu keimah chauh ka ni mai a, keimahin ka siam a ngai ta a ni. A karah hian thingtlang khaw chhe te hi a awm ve a, chutia kawng kan han siam takah chuan anni pawhin an hmang tangkai ta em em a. Thawmhnaw leh bungrua chhipa an phurh thin kha motorin an phur thei ta a, an lawm ve khawp mai a. Chutianga midang tana malsawmna kan lo ni ve chu ka lawm khawp mai a, Pathian remruatna ngei a nih hi ka ring nghet tulh tulh a.

Hotel chu kan han sa ta a, 5- Star Hotel tur angin kan duang a, Room tur kha kan duhthawh ve bawk si a. Kan sum neihin a tlin loh vangin Bank atanga Loan lak hi a ngai reng mai a, chumi tur chuan Pathian hnenah hian ka dil thin a. Kan in sakna chhak deuhva Cabin te tak te chu ka tawngtaina hmun atan ka hmang a. Ka mamawh zawng zawng, a bik takin sum kan mamawh hi Pathian hnenah ka dil thin a, achang chuan nileng dawn dawn hian ka tawngtai thin a. Ka pasal hnenah he lai hmun hi chu ka tan chuan Gethsemane a ni ringawt mai. Lal Isua pawh a thih dawn khan Gethsemane huana thlan thisen ang maia far zawih zawih khawpa a tawngtai ang mai kha ka ni ka ti a. Ani ka pasal hi fiamthu duh deuh hi a ni a, “I Gethsemane pawh a nih loh hi ‘Get some money’  a nih zawk hi,” min tihsak a, kan han nui leh rih bawk thin a! Thil dangah han peng lawk ila : Paro thawhna tum hmun hi tlang sang tak ni si ruam deuh va awm hi a ni a, khua hian a zir loh chuan Flight hi an cancel fo thin a. Tum khat kan chhunga zin kan tum pawh Airport-ah kan phei a, nileng kan va awm a, a tawpah an cancel ta nge nge a. Ni thum zet mai chutiang chuan kan hun kan khawhral a, passenger ngai te te kha kan inhmuhkhawm leh tham thin a. Kan chau hlawm tawh khawp mai a. Ka pasal Suvarna pek chuan, “Druk Air is the only airline in the world which gives jet-lag to its passengers without flying them anywhere,” a ti a, kan nui dar dar a!

Kan Hotel sak chuan sum a duh tam em em a, sum kan mamawh em em laiin Bank chuan, “Sum puktir tur kan nei tawh lo,” an ti ta tlat mai a. Ka mangang deuh khawp mai a, Pathian hnenah hian engtinnge ka tih ang ti hian ka dil thin a. Pathianin ka tawngtai min chhansak leh ta a. Bhutan-ah hian khawvel hmun hrang hrang atangin mi an lo kal thin a. Tum khat chu America ram atangin Texas lama Kohhran mi engemaw zat hi an Pastor hovin a Group hian an lo zin a. Kristian lo ni ve ta chu min rawn bel a, kan inkawm ngeih ta hle a, kan tawngtai hova, Bible Study te kan nei ho thin a.  Chutia sum mamawhna lian tak mai kan neih laia Bank pawhin Loan mi pe thei lo chu min lo tawngtaipui turin ka zu sawm a. Min rawn chhan lehnaah chuan, “Sonam America ramah lo zin rawh,” min rawn ti a. America ramah chuan enge ka zuk tih ang tih chu ka hrethiam lo va. Mahse min rawn sawm ta chu tiin America ramah chuan ka zu kal chu ka tum ta a. 

America ramah chuan ka zu kal ta ngei a, min sawmtu Pastor, Dallas, Texas-a awmte hnenah chuan ka zu thleng phawt a. Ani chuan, “Thian tha tak Houston-ah khuan ka nei a, amah ka be tawh a, zuk hmu la a tha ang,” min ti a. Houston-ah chuan ka thlawk thla a, ka zu hmuh tur pa nupui chuan Airport-ah min lo hmuak a, a pasala Office-ah chuan min hruai nghal a. He mi hi a thiante nen tang rualin Medical
Center hrang hrang (Chain of Medical Centers) neitu a lo ni a, mi hausa tak a ni. A Office- a kan han luh chuan a sawi hmasak ber chu, ” Hman deuhah ka mumangah mi pakhat hi ka lo hmu a. Ka nupuiin Car-a a rawn hruai che a, Car atanga i lo chhuk kha helai atang hian ka lo hmu reng che a. Ka mumanga ka hmuh chiah kha i lo ni reng mai a, i taksa len zawng, i inchei dan thleng khan ka lo hmuh che kha i ni tlat
mai,” min ti a,. Keipawh chuan mak ka ti a, han sawi zawm dan tak pawh chu ka hre lo va.

Kan han inbiak lum lam hnu chuan, ” Enge i duh leh mamawh le?” min ti ta a. Kei chuan, “Hotel kan sa lak lawh si a, Bhutan- ah pawisa min puktir thei an awm bawk si lo va, chuvangin interest tlem tea pawisa min puktir thei tur ka mamawh a ni,” ka ti a. Ani chuan, ” A ni maw. Ngawi rawh ka thiante ka han rawn ve ang e,” a ti a. Chutia an han inbiak zawh chuan, “Dollar nuai sarih interest tlemtein kan puktir ang che,” a ti ta mai, ka lawm khawp mai a. American dollar nuai sarih chu ka hawn ta a. Bhutan ka thlen chuan chutia ram dang mi pawisa puka Bhutan-a rawn lak luh chu Sawrkar danin a phal lo tih ka hre leh si. Ka buai leh ta a. Finance Secretary Office- ah ka va kal ta a, Hotel sakna tura ka puk dollar nuai sarih lai ka hawn chu dan lo a ni tih ka hre leh si a, engtinnge ka tih tak ang, tiin ka va zawt a. Ani chuan, “Sonam, i va a tak. Dan chu awm mah se mi zawng zawngin hetiang hian an ti theuh va, an sawi loh chuan Sawrkarin a hre lo a ni mai a. Tikhan nangpawh ngawi rengin pawisa chu i Hotel sak nan chuan va hmang la a ni mai,” min lo tihsak a. Kei chuan, “Ka pu, kei chuan chuti maiin dan lo anga tih chu ka thei lo, tihdan tur min zawnpui rawh,” ka
la ti talh a. Ani chuan, “Finance Minister hnenah va kal rawh, tihdan tur a lo hre mahna,” min ti a.

Finance Minister hnenah chuan ka va kal leh ta a. Ka dnhmun chu ka han sawi chuan Secretary ang bawk khan ngawi renga pawisa chu va hmang mai turin min lo ti leh a. “Ka pu, chuti ngawta danin a phal si loh chu hman ka duh lo,” ka ti ve bur bawk si a. A ngaihtuah vang vang a, “Tihdan tur pakhat a awm. Pawisa puktirtute hian i Company- ah hian lo tel ve a, an pawisa hi Foreign Direct Investment (FDI) anga leh an remtih chuan Sawrkar pawhin chu chu a phal sa reng alawm,” min ti ta a. Ka lawm khawp mai a, America lama pawisa min puktirtute chu thil awmzia ka zu hrilh chuan ihe lovin an lo remti  mai a. Tichuan ka pawisa puk chu FDI hnuaia lut angin Sawrkar dan bawhchhe miah lovin ka hmang thei ta a ni. Kan Hotel chu eng tin tin emaw kan sa zo ve ta a, a vai hian Dollar maktaduai sawm paruk vel kan seng a ni. Chutih laiin  India ram pawisa anga chhut chuan Crore 120 vel a ni ang. Ka vanneih leh zelna chu Hotel kan sak lai hian Bhutan Sawrkar hian Bhutan chhunga mi thing hi lak a phal a, a man a tlawm sawt a, tunah chuan thing kih hi Sawrkarin a phal tawh lo va, kan thing zai mamawh zawng zawng hi India ram atanga lak vek a ngai tawh a, a to ta hle bawk a ni.

(Awm zel tur…)