ADVOCACY
Bible mil rorelna dik lan chhuah dan pathumna hi a pawimawh khawp mai, mahni nunphung thlak danglam khawpa mi retheite dinsakna a ni. Sam 41:1 chuan, “Retheite ngaihtuah mi chu a eng a thawl e, mangan ni chuan Lalpan ani chu a chhan him ang” a ti a. Heta “ngaihtuah” tia lehlin thumal hi a awmzia takah chuan ringtuten chak lo leh retheite chik takin an ngaihtuah ang a, heti ang dinhmuna an awm chhan hriat chhuah an tum ang a, an dinhmun her danglam turin hun leh tha an seng ang tihna a ni. “Mi fel chuan mi rethei thu a hriatsak a, mi suaksual erawh chuan hriatna turin ngaihthiamna a nei lo” (Thufingte 29:7).
Mi zawng zawng inang vekin, thlei bik nei lo vin kan dawngsawng tur a nih laiin (Leviticus 19:15), mi rethei, chak lo leh theihna nei lote chu kan vohbik tur a ni. Thufingte 31:8-9 chuan, “Ṭawngtheilote tan i ka ang la…I ka ang la, fel takin rorel la, mi rethei leh renchhamte chungah rorel rawh” a lo ti a. Hei hi thu inkalh an ni em? Ni lo. Bible chuan “Mi hausate leh thiltitheite tan i ka ang rawh” a ti lem lo. Chu vang chuan thiltitheite chu Pathian hmaah an pawimawh lo zawk deuh tihna pawh a ni hek lo. An intluktlang vek. Mahse an tana ka ang turin an mamawh ve lem lo che. Mi retheite erawh chuan an mamawh em em che a ni.
Mi retheite leh ram dang mite dinsak tura kohna chuan keini ang thovin dikna chanvo an nei tih a entir a. Deuteronomy 24:17, 19 chuan, “Ram dang mite leh pa nei lote ro chu dik lo takin in relsak tur a ni lo va, hmeithai puan chu hrengah in laksak tur a ni hek lo…In lova buh in senga, buhphal in khawm hmaih chuan in la leh tur a ni lo, ram dang mi te, pa nei lo te, hmeithaite ta tur a ni; tichuan, Lalpa in Pathian chuan in kutkawih zawng zawngah mal a sawm dawn che u nia” a ti a. Christopher Wright chuan heti hian a sawi fiah a: “A thu awmzia tak chu ‘ram dang mite, pa nei lote leh hmeithaite mispat chu in hnawl tur a ni lo’ tih a ni…mispat…chu mi dikna chanvo a ni…Chu vangin he thu zuitu dante hi dikna chanvo dan an ni, khawngaihna thilpek lam a ni lo. Hmeithai sum puktir dawnin a inbel tur puan dahkham turin kan phut tur a ni lo tih hi Pathian ngaihdan a ni. Chang 19-21 a buh seng bangte pawh hi an dikna chanvo a ni, keini khawngaih thilpek a ni lo.”
Dinsak tura kohna chuan kan khawvel tlu chhe takah hian mamawh phuhrukna remchang leh hausakna insemzai dan khai rual lo tak a awm a ni tih a tilang a. “Mi rethei chu a ṭhenawmte ngei pawhin an hua a, mi hausa erawh chuan ṭhian tam tak an nei” (Thufingte 14:20; 19:4). Chhungkaw awm thei taka pian chu “ṭhian” tam tak neihna a ni nghal pang a – thiltithei dinhmuna dingte nena inlaichinna, nun kawng tirualrem nghal vek thei sum lu neihna a ni. Chuti ang sum lu chu mi retheite chuan an nei ve lo. Veng rethei deuha seilian naupangte chuan sikul ṭha lo deuh bak an ban pha ve lo va, an khawtlang boruak pawh zirna atan a hrisel hran lo. Conservative ho chuan hei hi nu leh pa thiam lohvah an puh ang a, Progressive ho chuan khawtlang inrelbawl dan fuh lo vah an puh thung ang. Tu mahin naupangte thiam lohvah an ngai lo. An tana kawng hawntu tur “ṭhiante” awm lohna khawvela lo piang ni miau hek.
Dinsak tura kohna chuan “inhnehchhiahna” hi a awm ngei a ni tih a pawm bawk. Rethei sawi nana hman ber Hebrai ṭawng thumal chu a’ni tih hi a ni a, an’not tih aṭanga lak a ni. A awmzia chu tihluihnaa dinhmun hniam taka dah tihna a ni. Mi hausate leh thiltitheiten midangte chhiatna tur leh an tana ṭha turin thil an her danglam nasa thei khawp mai – court rorelnaah te, bazar sum leng velah te, khawtlangah te. “Mi rethei chu rawk suh, a rethei si a, kulh kawngkaah mi lungngaite hnehchhiah hek suh…” (Thufingte 22:22-23). Ram hrang hranga hun hran hrana rorelnaah hian pawi khawih inang rengah mi hausate aiin mi retheite hian thiam loh chantir an hlawh zawkin hremna an tuar nasa zawk tih a lang a. Thufingte 11:26 chuan a man tihsan tuma buh chhek khawltute chungchang a sawi a, Deuteronomy 24:14-15 chuan hlawhfa chhawr, mi retheite ni tin an hlawh pek loh chu “hnehchhiahna” (an thil ruksakna) a ni a lo ti ve bawk. Jeremia 22:3 chuan, “…tiduhdahtu kut ata rawk tuara chu chhan chhuak ula; tin, mikhual te, pa nei lo te leh hmeithai chungah te dik lohna emaw, pawngnekna emaw ching suh u…” a ti. Jeremia hian mahni invenghim thei lo mite a thur chhuak nalh nalh a ni. Zakaria 7:10 pawhin, “Hmeithai emaw, fahrah emaw, ram dang mi emaw, mi rethei emaw hnehchhiah hek suh u,” a lo ti ve bawk.
Thupek Sawm mal tinte hian phal loh thil an sawi a, chu aia tih zawk tur thil a phenah a awm ṭheuh bawk. Westminster Larger Catechism chuan thupek parukna “Tual i that tur a ni lo” tih hi zawm tur chuan “dam khawchhuahna tur atana dan pawimawh leh thil ṭulte ngaihthah emaw lak bo emaw” tih loh hi kan mawhphurhna a ni a lo ti a (WLC Q.136). A awmzia chu, mi kan va that tur a ni lo tih ngawt a ni lo va, kan ṭhenawmte hriselna leh himna tiderthawng thei thil a awm kan phal tur a ni lo tihna a ni tel. Healthcare ṭha nei lote, khuarel chhiatna thleng mai thei hmunte, in leh lo leh ei leh in ṭha nei ve lote hi kan ngaihthah tur a ni lo tihna a nih chu.
Mi retheite dinsaktu ropui ber chu Pathian hi a ni. Mi retheite chan hi a mawhphurhnaah a dah hmiah a, a mite pawh chuti anga ti ve turin min ko bawk. “Kulh kawngkaah mi lungngaite hnehchhiah hek suh; Lalpan an thu a sawipui dawn si a,” (Thufingte 22:23; cf. Deuteronomy 10:18-19). Isua chuan, “A mi thlan, a chhun a zana amah kotute phuba chu Pathianin a laksak lo vang em ni? Ka hrilh a che u, an phuba a laksak thuai ang…” (Luka 18:7-8) a ti a. Isua ngei pawh kha dinsaktuah a ṭang a, Pharisaite chu “tangka ngaihlu” (Luka 16:14) an nih avangin leh Lehkhaziaktute chu retheihna avanga dan hmaa dinhmun chhe tak “hmeithai sum an ei” (Luka 20:47) avangin a dem a ni.
Engtin nge kan dinsak tak ang? Bible kan en chuan kawng thum talin a tih theih. An mamawh phuhrukna tura thiltihsak leh thilpek pek a theih a (Luka 10:30-35). Heta dinsak dan hi chu mimal emaw chhungkua emaw an harsatna su kiang tura dan lam, damdawi lam, sum lam leh mamawh dangte ngaihtuahsak a ni. Tihchak a lo awm leh a: mimal, chhungkua emaw khawtlang mahni intodelha mahni kea ding thei tura puihna a ni (Deuteronomy 15:13-14). Hemi kawngah hi chuan mimal, chhungkua, khawtlang kha an mamawh ang sum lu – khawtlangah, sum leh paiah, hnam danah leh mimalah – an neih theihna tur leh pawn lam aṭanga ṭanpui leh dinsak an ngaih reng lohna tur dinhmuna khai chhuah tur a ni.
A tawp berah chuan dinsakna chuan mi ṭhenkhatte dinhmun phet tlat bik khawtlang inrelbawlna dik lo a bitum thei a ni. Joba chuan rethei saruakte tuam mawi mai lo vin, “Mi fel lo ngho chu ka titliak a, a haa a thil seh chu ka pawt chhuak a” (Joba 29:17) a ti. Hei hi kawng hrang hrangin a tih theih. Kohhranin a memberte chuti ang khawtlang inrelbawlna dik lo va tel lo turin a ti thei a, chuti anga a tih chuan kha’ng inrelbawlnate kha mipuiin an hnualsuat phah thei a ni. Paula chuan Kristiante chu “mihring ruk” naa tel ve lo turin a ti a – hei hi Rom rorelna hnuaia an chin ṭhan tak, mihring ruka sal anga hralh kha a ni (1 Timothea 1:8-11).
Luka 14 ah Isuan a zuitute chu an khawtlanga intluktlanna daltu bulpui ber patronage system (a hnuai lamah sawi fiahna a awm) chu thlauh thla hmiah turin a ti a. Esau McCaulley, Tom Holland leh midangte pawhin hmangaihna leh mihring zahawmna chungchanga kohhran hmasate zirtirna chu a hnu zela sal tangte chhuah zalenna atana a pawimawh thu an sawi hlawm a. Khawtlang inrelbawlna dik lo bitum kan tih hian a chang chuan lal leh hruaitu thiltih dik lote mipui hmaa puanzar te pawh a kawk ve ang. Daniela 4:27 ah chuan Daniela chuan Pathian ring lo lal chu a sualte sim nan “mi retheite chunga zahngaihna” lantir turin a ti a. Isua rawngbawlnain a hunlaia lal Heroda ngeng a chhun takah chuan a rawn cho a, “chu sihal” (Luka 13:32-33) a ti hial a ni tih McCaulley chuan a sawi a. Hei hi sakhaw hruaituin mipui hmaa ram hruaitu a zilhna a ni.
chhunzawm tur
*Tim Keller (1950-2023) was an American Presbyterian pastor, preacher, theologian, and Christian apologist. He was the chairman and co-founder of Redeemer City to City, which trains pastors for service around the world. He was also the founding pastor of Redeemer Presbyterian Church in New York City and the author of several best selling books. This article can be found here: https://gospelinlife.com/article/justice-in-the-bible/
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
