Midangte chhiartir ve la!

Bung 6: INBUK TAWK/BALANCE (chhunzawmna)

PUITHIAMHO

Petera chuan nausen piang hlim, ṭhang lian zel tur angin min tehkhin tawh a, lung nung, inhmangaih tawna intisawt tawn zel tur angin min tehkhin leh tawh bawk a. Tunah chuan a pathumna atan puithiam thianghlimho, Pathian chawimawi tur angin min tehkhin leh ta a ni.

            He tehkhinna hi Kristian tam tak tan chuan a mak a, mi pawh a ṭhawng a ni. Pumpelh erawh kan pumpelh thei lo. Pathian chuan ‘puithiam thianghlimho’ (chang 5) ah leh ‘lal puithiamho’ (chang 9) ah min siam tiin Petera chuan a ziak a. Tirhkoh hian eng rilru puin nge hei hi a ziah tak ang le?

            Thuthlung Hlui hunlai khan Israel puithiamte khan hamṭhatna pahnih chan bik an nei a. Pakhatnaah chuan Pathian an be thei a. Heroda tempul kha puithiamho rorelna inin a hual vel a, chu hmunah chuan mipui mimir luh ve a thiang lo. Tempul chhungah chuan puithiamte chauh luh phal a ni a, pindan chhungril, hmun thianghlim berah phei chuan puithiam lal ber chauh a lut thiang a, chu pawh Inremna Ni-ah chauh lehnghal. A pawimawhzia tihlan nan a lut luite chu tihhlum zel turin dan siam a ni bawk. Hei hian Pathian biak pawh chu puithiamte chauh tih tur a ni a, mipui mimir tan a ni lo tih a tilang a ni.

            Puithiamte hamṭhatna pahnihna chu Pathian hnena halral thilhlan hlan theih kha a ni. Mipuite chuan halral thilhlana hlan turte an lo keng khawm a, an sualte an hlan chhawng a ni tih leh an ai an awhtir a ni tih tihlan nan an thil lo ken lu-ah chuan kut an nghat a. Amaherawhchu puithiamte chauhvin halral thilhlan tur tihhlum, serh leh sang khawih leh a thisen theh darh chu an ti thei a ni.

            Thuthlung Hlui hunlaiah chuan tempul-a luh leh halral thilhlan chu puithiamte tan chauhva tih theih thil an ni ta a nih chu.

            Tunah erawh chuan Isua Krista-ah leh amah kal tlangin puithiamte leh mipuite kara inthliarna awm chu thai bo a lo ni ta a. Puithiamte chauhvin hamṭhatna an neih ṭhin kha tunah chuan mi zawng zawngin kan lo nei ta, mi zawng zawng hi puithiam kan ni ta si a. Kohhran pumpui hi puithiam awm khawm kan ni. Krista kal tlangin mi zawng zawngin Pathian kan pawh thei tawh a (Pathian awmna hmun thianghlima luh kan inhuam tawh, Hebrai 10:19-22). Krista kal tlangin kan zavaiin thlarau lam inthawina hlanin Pathian kan chawimawi thei tawh. Hei hi ‘ringtu zawng zawng puithiam nihna,’ Reformation hunlaia kohhran siamṭhatuten an hman thar leh chu a ni.

            Ni e, Kristian ṭhenkhat chu pastor ni tura koh an la ni tho a, Anglican Kohhranah phei chuan pastor ṭhenkhat chu ‘puithiam’ tih an la ni tho. Hei vang hian kan Reformation zung kaih kha kan theihnghilh ta a, mipui mimir tan an hawn loh puithiam nihna kha kan chuh tihna a ni lo. A chhan tak zawk chu puithiam tihna English thumal ‘priest’ hi ‘presbyter’ lam tawi a ni a (dictionary chuan an ti vek ang), a awmzia chu ‘upa’ tihna a ni mai a, puithiam lam a kawk lem lo. Hei vang hian kum zabi sawmpasarihnaa Anglican ho khan he thumal ‘priest’ tih hi an ṭawngṭai bu (Book of Common Prayer) ah an lo hmang zui zel a. Hriat pawlh erawh a awl viau mai a, chu vangin Church of South India leh Church of Pakistan a kohhran hruaitute hi fing ka ti riau, hun puma rawngbawl ṭhuang thumte hi ‘bishop, presbyter leh deacon’ an ti mai a.

            A nih chuan Kristian zirtirte chu eng vangin nge ‘puithiam thianghlimho’ tih an nih? Chang 5-naah Petera’n min hrilh a:

‘Nangni pawh lung nungte angin thlarau lam ina rem chhohvin in awm, Isua Krista zara Pathian lawm zawng thlarau lam inthawina hlan turin puithiam thianghlimho in lo nih nan’

Chu vangin keini chu puithiam thianghlim Pathian chawimawi tura kohte kan ni. Chu zawng chu em ni? Kohhran chu thlarau lam khurbingna hmun a ni deuh mai em ni? Kan chhungril nun chauh hi em ni kan vei? Kan chetlakna chu ṭhan lenna (nausen angin), inpawlhona (building-a lungte angin) leh chawimawina (Pathian hnena kan fakna halral thilhlan hlan) te hi an ni deuh mai em? Pawn lam khawvel, bo leh khawhar em em hi engtin nge ni dawn? Kan ngaihsak eih dawn lo em ni?

PATHIAN MITE

He’ng zawhnate hian Petera’n tehkhin thu palina a tarlanna chang 9 leh 10 min hruai thleng a: ‘Nangni zawng chi thlan, lal puithiamho, hnam thianghlim, Pathian mite ngei in ni si a.’

            Hetah hian tirhkoh hian kohhran chu hnam emaw, mite emaw angin a tehkhin leh a, Pathian mite emaw Pathian ta bik an nihzia a sawi a ni. He’ng ṭawngkam a hmante hi a ropui riauna chu Petera’n a lak chhawnna hi a ni awm e. Ama irawm chhuak ni lovin Exodus 19:5-6 a a hmuh an ni a, chutah chuan Pathianin Aigupta aṭanga a chhanchhuah hlim Israelte kha a thu awiha a thuthlung an zawm tlat chuan a tan ro thlan bik (sĕgullâ) an ni ang a, khawvela hnam zawng zawng zingah a hnam thlan bik an ni ang a, hnam thianghlim an ni dawn a ni.

            He lehkhathawnah hian Thlarau Thianghlimin inhuamna a pek angin Petera chuan Exodus aṭangin he’ng thute hi a la chhuak a, Israelte tana tih kha Kristian zawng zawngte tan a ti leh chhawng ta a ni. Nangni Isua zuitute u, Israel nih ṭhin ‘hnam thianghlim’ kha in lo ni ve ta, tunah erawh hnam zawng zawngte huapin tiin vawiinah hian kan hnenah a sawi a ni.

            A nih chuan eng vangin nge Pathianin Israel kha a thlan? Tin, keini pawh hi eng vangin nge min thlan ve?

            A chhanna chu duhsakna vang a ni lo, a thuhretute ni tur zawkin tih a ni; hei hi Chanchin Ṭha kan lo pusum telna tura tih a ni lo va, thim ata a eng mak taka lut tura min kotu ṭhatna (emaw ropuina, emaw thiltihtheihna) kan fak theih nan a ni.

            Hosea bu aṭanga thu la-in Petera chuan a sawi zawm leh a:

hmanlai khan mi reng in ni lo va, tunah erawh chuan Pathian mi in ni ta a;

hmanlai khan zahngaihna in hmu lo va, tunah erawh chuan zahngaihna in hmu ta;

hmanlai khan thimah in awm a, tunah erawh a eng mak takah in awm ta.

A nih chuan, he’ng malsawmna kan dawnte hi kan pumbilh a thiang ta hauh lo mai!

MIKHUAL / KHUALZIN

Petera chuan he’ngte nen hian min tehkhin tawh –

nausen piang hlim, ṭhang tura mawhphurhna nei

lung nung, inpawlho tura mawhphurhna nei

puithiam thianghlim, chawimawi tura mawhphurhna nei

Pathian mite, a thuhretu ni tura mawhphurhna nei

Petera hian thil dang pahnih min tehkhin tur a la nei a, chang 11-naah a pangana min hmelhriattir leh ta a: “Duh takte u, mikhual leh khualzin in nih avangin thlarau do ṭhintu tisa chaknate bansan turin ka ngen a che u.” A Grik ṭawng hmante hi rilru la deuh an ni. ‘Mikhual’ tih sawi nana thumal a hman hi a awmzia takah chuan an chenna hmuna chanvo (rights) nei ve lote sawina a ni a, ‘khualzin’ tih chu chenna hmun nei ve lo sawina a ni. 

            Eng vangin nge a thuziak chhiartute hi he’ng thumal nen hian Petera hian a hmehbel? A chhan pakhatah chuan hei hi an nihna tak a nih vang pawh a ni ang. Rom sorkar ram hmun hrang hrangah khan an awm darh a. ‘Darhho’ (Diaspora) (1 Petera 1:1) an tih zinga mite kha an ni a, Ponto ram te, Galatia ram te, Kappadokia ram te, Asia ram te, Bithunia ram (Turkey) tea darhho kha an ni. Hei bakah hian he thumal hian an thlarau dinhmun a tilang bawk. Tunah Pathian lalrama piangthar an han nih takah chuan khawvelah hian ‘mikhual leh khualzin’ an ni ta tlat a ni. Tunah chuan ram pahnihah khua leh tui nihna an nei tawh a. Van khua leh tui an nihna chu a pawimawh zawk tlat avangin thianghlim tura koh an ni.

            He van khua leh tui nihna thianghlim bawk si hi lak kawih theih a nih avangin thudik hlauhawm tak a ni. Kal sualpui an lo awm fo tawh a, khawvela kan mawhphurhnate sawi hnawm nana hmang pawh an awm ṭhin. Karl Marx-an ‘sakhua hi mipuite tan ruihtheihthil a ni’ a lo tih pawh hi a dik lo fai vek bik lo – sakhua chuan khawvel lo la awm tura rorelna dik min tiamin tun khawvela rorelna dik lo hi pawmzam turin min dawi a thei tlat alawm.

            Petera pawh he thudik hi a dik lo va tarlang lo turin a fimkhur hle a. Khualzin kan nihna a sawi zawh rual rual hian he khawvel khua leh tui kan nihnain a ken tel mawhphurna lamah min kalpui nghal a ni. Han sawi zawm ve nghal mai ila.

CHHIAHHLAWHTE/BAWIHTE

Petera tehkhinna parukna chuan zirtirte chu Pathian chhiahhlawh rintlak takte angin a tarlang a (chang 12-17). Petera chuan a thuziak chhiartute chu miin an thil tihṭhat an hmuh theihna turin Jentailte zingah pawh chetze mawi taka nung turin a fuih a, thuneitute hnuaia intulut tur te, thil ṭha ti tur leh chumi hmanga mi ate thusawi fing lote tidang turin a fuih bawk; tin, zalen an nih ang taka awm turin leh chu zalenna chu hmang sual lo va, Pathian bawiha awm nan hmang zawk turin leh mi zawng zawng – rinnaa an unaute, Pathian leh an chunga roreltute – chawimawi  thiam turin a ti a ni.

            A enga pawh chu lo ni se, he leiah khua leh tui ṭha tak kan nih angin he’ng kan mawhphurhnate hi nei mah ila:

roreltute hnuaia intukluh

sawiseltute tihdan

thil ṭha tih

mi zawng zawng chawimawi

Kan khua leh tui nihna hmasa chu vanramah a ni!

He khawvelah hian mikhual leh khualzin mai kan ni.

Kan khualzinna ram aṭang hian kan Pathian hnen, kan in lam pan kan ni.

He van khua leh tui nihna nei kan ni hian kan rilru puthmang pawh a nghawng a ni: rosum leh pai lakah, hringnun hi saruaka awm hun vawi hnih inkara khualzinna hun rei lo te anga kan ngaihin; thihna leh lungngaihna lakah, chatuan mitthla chunga kan thlirin; a bik takin thlemna leh sual laka kan rilru puthmangah.

            Chang 11-na hian ‘tisa chaknate’ leh ‘thlarau’ inan lohna chiang takin a tilang a. Kan thlarau chuan Pathian lam a pan mek a. Chu vangin a hmasawnna dal thei reng reng chu kan bansan vek ang a, van ramah Pathian thianghlim angchhunga nun thianghlim nei thei turin kan lo inbuatsaih dawn a ni.

INBUK TAWK

Chhiartuten he Bung thupui hi ‘Inbuk tawk’ tia ka vuah chhan in lo ngaihtuah mai thei. A chhan chu a chiang tawh turah ka ngai. Petera’n zirtirte nih dan tur tehkhin thu paruk a sawina kan lo thlir ta a. Ka han tar lang ṭha leh hlawm ang e:

nausen piang hlim angin ṭhang lian tura koh kan ni,

lung nungte angin inpawlho turin,

puithiam thianghlimho angin chawimawi turin,

Pathian mite angin a thuhretute ni turin,

mikhual leh khualzin angin thianghlim turin,

Pathian chhiahhlawhte angin khua leh tui ni turin.

Hei hian a hawl kimin a inbuk tawk viau a ni. He’ng mawhphurhna parukte hi a kawp te tein pathumah an intel khawm a, chu’ng zawng zawngah chuan inbuk tawkna a awm vek bawk.

Mimala zirtir ni turin leh midangte nen inpawlho tur te…Pathian chawimawi tur leh rinawm taka hna thawk tur te…khualzin tur leh khua leh tui nihna nei tur tea koh kan ni.

A hmasa berin, mimala zirtir ni turin leh midangte nena inpawlho turin koh kan ni. Nausen hi chhungkuaa lo piang ni mah se amah khan mimal nihna nei a ni. Phir pawh pakhat te tein an piang alawm! Mahse building-a lungte chuan thil lian zawka tel ve nihna an nei. An mimal nihna kha building tan khan an hlan a ni. An pawimawhna chu an mimal kha ni tawh lo vin an awmkhawmnaah khan a ni tawh. Chu vangin a mimal leh huhova kan mawhphurhnate hi kan ngai pawimawh ve ve tur a ni.

            A pahnihnaah chuan Pathian chawimawi tur leh rinawm taka hna thawk tura koh kan ni. Puithiam kan nih angin Pathian kan chawimawi a. Pathian mite kan nih angin khawvelah a thuhretute kan ni. Kohhran hi Pathian chawimawitu leh Pathian thuhretu awmkhawm a ni.

            A pathumnaah chuan khualzin tur leh khua leh tui nihna nei tura koh kan ni.

            A inkawp ṭheuhah hian inbuk tawk tura koh kan ni a, pakhat zawk ngaih pawimawhna lamah pakhat zawk thlahthlam tura tih kan ni lo. Chu vangin, mimalin zirtir leh kohhran member kan ni a, chawimawitu leh thuhretu kan ni a, khualzin leh khua leh tui nihna nei kan ni.

            Kan hlawhchhamna zawng zawng deuhthaw hi chu zirtir kan nihna kan theihnghilh awlsam lutukna vanga lo awm an ni. Kan Pa Vana Mi hian King George V-an Prince of Wales hnena a thusawi ang kha min hrilh ve mawlh mawlh reng a ni, “Ka fapa duh tak, tu nge i nih tih hi i hre reng tur a ni, i hre reng a nih chuan i nihna ang takin i nung zel ang.”


* John Stott (1921-2011) chu British Anglican pastor leh theologian ani thin a, khawvel evangelical movement a pa langsar tak leh hruaitu hlun ni reng thin ani e. He thuziak hi a lekhabu, The Radical Disciple. Some Neglected Aspects of our Calling, kum 2012 ami niin, a letlingtu hi Vanlalropuia Vanchhawng ani e.


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.