Bung 6: INBUK TAWK/BALANCE
Duke of Windsor ni ṭhin, rei lo te a lal laia King Edward VIII tia hriat kha Paris ah kum 1972 May thla khan a boral a. Khami zan khan British TV te chuan a chanchin ngaihnawm tak an chhuah a. Chuta an chhuah zingah chuan a seilen chhoh dan, a lal lai hun leh lal aṭanga a ban vel chungchanga an kawmna a tel a.
A naupan lai thlir letin heti hian a ti a, “Ka pa (King George V) kha discipline ngai pawimawh em em mi a ni a. Thil ka tihsual chang te hian heti hian min zilhhau ṭhin, ‘Ka fapa duh tak, tu nge i nih tih hi i hre reng tur a ni’ tiin.” Lal fapa, nakin lawka lalṭhutthleng la luah ve mai tur a ni tih inhre reng ta se chuti ang tak pawh chuan a awm ang a, ṭha lo takin a awm lo tur.
A nih keini hi tute nge kan nih? Hei hi zawhna pawimawh tak chu a ni. 1 Petera 2:1-17 tluka zirtir nih awmzia hawl kim leh inbuk tawka sawina hi Thuthlung Tharah hian a awmin ka ring lo a ni.
Chutichuan, sualna zawng zawng te, ngamthlemna zawng zawng te, vervekna te, itsikna te, sawichhiatna zawng zawng te bansan ula, nausen piang hlimte angin thlarau lam hnute, eng mah pawlh loh chu chak rawh u, chumiah chuan chhandamna tling khawpa in ṭhan len theih nan; Lalpa chu mi khawngaih thei tak a ni tih in hriat tawh phawt chuan.
Amah chu lung nung, mihringte duh loh ngei, Pathian ngaihah erawh chuan thlan leh hlu tak a ni, ama hnenah chuan lo kalin, nangni pawh lung nungte angin thlarau lam ina rem chhohvin in awm, Isua Krista zara Pathian lawm zawng thlarau lam inthawina hlan turin puithiam thianghlimho in lo nih nan. Chuvangin, Pathian Lehkha Thuah chuan,
“Ngai teh u, Zion-ah chuan a
kila lung pawimawh ber,
thlan, hlu tak ka rem a ni;
Amah ringtu chu
a mualpho lo vang,”
tih a chuang a ni.
Chutichuan, nangni a awihte tan chuan hlu tak a ni, a awih lote tan erawh chuan,
“In satuten lung an duh loh kha,
Chu ngei chu a kila lung
ṭangkai ber a lo ni ta,
Tlukna lung leh dalna lungpui,” nen.
An awih lo va, thuah chuan an tlu si ṭhin a; chutianga ti tur chuan ruat an ni reng bawk a.
Nimahsela, thim ata chhuaka, a eng mak taka lut tura kotu che u ṭhatna chu in entir theih nan, nangni zawng chi thlan, lal puithiamho, hnam thianghlim, Pathian mite ngei in ni si a; hmanlai khan mi reng in ni lo va, tunah erawh chuan Pathian mi in ni ta a; hmanlai khan zahngaihna in hmu lo va, tunah erawh chuan zahngaihna in hmu ta.
Duh takte u, mikhual leh khualzin in nih avangin, thlarau do ṭhintu tisa chaknate bansan turin ka ngen a che u; Jentail-te zinga in chetzia chu mawi tak ni rawh se; chutichuan, thil tisualtute anga an sawi chhiat che u kawngah chuan, in thil tihṭhat an hmuhte avangin fanin an awm hunah chuan Pathian an chawimawi thei ang.
Lalpa avang chuan mihring ruat apiangte hnenah intulut rawh u, chungnunga awm lalber hnenah emaw, thil tisualtute chunga phuba la tur leh, thil ṭha titute fak tura a tirh chhawn ram awptu hnenah pawh. Hei hi Pathian duh zawng a ni si, mi ate thusawi fing lo chu thil ṭha tia in tih dan hi; zalen in ni a; nimahsela, in zalenna chu sual khuh nan hmang lovin, Pathian bawiha awm nan hmang zawk rawh u. Mi zawng zawng chawimawi rawh u. Unaute chu hmangaih rawh u. Pathian ṭih dek rawh u. Lalber chu chawimawi rawh u.
Tehkhinna thu chi hrang hrang hmangin tirhkoh hian kan nihna a sawi fiah a. A tehkhinna ṭheuh hian mawhphurhna a keng tel a. A vaia lak khawm chuan Petera’n Kristianna a hmuh dan te pawh a tih theih ang chu.
NAUSENTE
Petera’n a thuziak chhiartute nausen piang hlim nen a tehkhin chhan chu piang thar an nih vang a ni (1 Petera 1:23). A nih chuan pian tharna chu eng nge ni ang? Kohhran member kan nih anga baptisma kan chan laia thil thleng nena tehkhin chu thil dik lo a ni ang. Baptisma chu piang thar kan nihna sacrament chu a ni teh meuh mai. Pawn lama lang thei leh hmuh theih tura hemi tarlanna hi a ni reng a. Mahse a tarlanna leh a nihna tak emaw, a chhinchhiahna leh a awmze tak emaw chu kan hriat pawlh tur a ni lo vang.
Piantharna chu a ril a, chhungril lam thil niin, danglamna nasa tak Thlarau Thianghlimin kan miziaa a rawn thlen, chumi hmanga thinlung thar leh nun thar kan lo neiha thilsiam thar kan lo nihna chu a ni. Chu mai a la ni lo, Isua’n Nikodema hnena a lo sawi ang khan thil tih ngei ngei ṭul a ni. ‘I piangthar tur a ni’ (Johana 3:7) a ti a.
A awmziaah chuan kan pianthar hian Kristian puitling hriatna leh mizia kan nei nghal vek tihna a ni lo va, angel thla kan zar thei nghal tihna phei chu a ni lo lehzual. ‘Nausen piang hlim angin’ chak lo, puitling lo, tihchhiat theih bakah a pawimawh ber ṭhan len zel mamawh ang kan ni zawk. Hei vang hian alawm Thuthlung Thar chuan hriatnaah te, thianghlimnaah te, rinnaah te, hmangaihnaah te leh beiseinaah te ṭhan len zel kan mamawh tih a lo sawi. Petera pawhin a thuziak chhiartute chu an chhandamnaah ‘ṭhang lian’ zel turin a ti bawk (chang 2). Hemi tlukpui chiah thudik awm chu ‘sualna zawng zawng te, ngamthlemna zawng zawng te, vervekna te, itsikna te, sawichhiatna zawng zawng te’ an bansan a ngai a ni (chang 1), a chhan chu he’ng thilte hi naupangchhe thil mai an ni. Keini pawh he’ngte hi ṭhan sana Krista anna lamah kan ṭhang lian tur a ni.
A nih chuan engtin nge kan ṭhan ang? Nausen piang hlim chungchang la sawi zelin Petera’n chang 2-naa ‘thlarau lam hnutetui’ a sawi kan hmu a: ‘Nausen piang hlim angin thlarau lam hnutetui hi chak rawh u, chumi hmang chuan in chhandamnaah in ṭhang lian thei ang.’
Thu dang deuh hmangin han sawi ta ila, naupang chuan hrisel taka a ṭhan len theihna atan a hun taka chaw ṭha a ei zel a ṭul ang thovin thlarau lama ṭhang lian turin a hun takah mumal taka thlarau lam chaw kan ei a ngai a ni.
A nih leh Kristian puitlinga kan ṭhan len theihna tur atan eng hnutetui chu nge kan mamawh tak chu? TNIV (Today’s New International Version) kan chhiar chuan ‘thlarau lam hnutetui fir’ tih a ni. Grik ṭawnga adjective a hman chu logikos tih a ni. Hei hian rau (metaphysical) lam thil a kawk thei a, bawnghnute tak tak emaw, rilru leh taksa tana chaw hrim hrim emaw, 1 Petera 1:23 a thu nung emaw chu an nih hmel loh. Nu hnute hi naute ṭhan lenna atan a pawimawh angin Pathian thu chu thlarau lam ṭhan lenna atan a pawimawh reng a ni. Petera chuan, “Chak rawh u,” tiin a nawr a, “Lalpa chu mi khawngaih thei tak a ni tih in hriat tawh phawt chuan” (chang 3) a tih chhunzawm a. E.G. Selwyn chuan a hrilhfiahnaah Petera hian ‘naute hnute hne lai phurna’ a mitthla niin a sawi. “In tem tawh bawk a, chak huam huam rawh u” a ti a nih hmel ber.
Kristian nun hian invawng taka ni tin nun hman a mamawh em em a. Indopui Pahnihna laia Archbishop of Canterbury, William Temple-a khan ṭhalai rual zingah heti hian a sawi a:
Kristian ṭhalaite rinawmna chu a hmasa ber leh a pawimawh berah chuan Krista lakah a ni tur a ni. Ni tina kan Lalpa nena inpawlna hun hi eng mahin a thlak thleng zo lo…hun insiam hram hram la, a takzia chu chang ve rawh.
LUNG
Petera tehkhinna pahnihna chu lung nungte a ni (chang 4-8). Biology (nau piang leh seilian) khawvel aṭangin architecture (lung leh in sak) khawvelah a lut a. Nau neihna ward-ah nau piang hlim hnutetui chak kan thlir tawh a, tunah chuan pawnah chhuakin building sak lai mek kan thlir leh dawn a ni. Lunga sak in a ni a, Biak In a ni tih hai rual a ni lo – tunlai huna Biak In kan hriat ang hi chu a ni lo va, Pathian nung kohhran, Pathian mite an ni zawk. Chu in saka lungte chu mihring an nih avangin Petera pawhin ‘lung nungte’ a ti a ni.
Thawk han la lawk ila, Pathianin khawvel hmun hrang hrangah a kohhranho a phun zel avangin lawm phawt mai ang. Rinna dangte (hmanlai leh tunlai chhuak) chu lo inchhem alh thar ve ṭhin mah se, Khawthlang lam kohhranah chuan secularism in kua hreuh mek mah se, firfiak pawlte leh sorkarte pawhin kohhran chu tiduhdah ṭhinin a ruka inkhawm ngai hialin siam mah se, kohhran chu a pung zel a ni.
A nihna takah chuan Pathian kohhran hi eng mahin a tichhe thei lo a ni. Isua pawhin ‘Mitthi Khaw kulh kawngkharte pawhin an ngam lo vang’ (Matthaia 16:18) tih a lo tiam a. A awmzia chu, kohhran hian chatuan atan pawimawhna a nei a ni. Tihchhiat theih a ni lo. Lung pakhat zela inbelhin a ṭhang zel a, engtik ni-ah emaw chuan a zawhna lung chu a hmun turah dah a ni ang a, sak zawh a ni tawh ang.
A nih leh engtin nge kohhran chu kan zawm ang? Hmuh theih leh lang theia kohhran awm chu baptisma changin kan zawm ang. A nih leh engtin nge Pathian mite zingah kan tel ve ang? Chang 4-na en ila: Lung nung, Isua Krista ‘…hnenah chuan lo kalin,’ tih a ni. Ani chu ‘mihringte duh loh ngei’ kha a ni a, mahse ‘Pathian ngaihah erawh chuan thlan leh hlu tak a ni’ a, thlarau in sak nana hman a ni. Chang 6-8 ahte hian Petera chuan lungpui leh lungte chungchanga Thuthlung Hlui thu hran hran (Jeremia leh Sam aṭangin) a dah khawm a. Amah nena sawi zawm lo va Krista nen a sawi zawm daih pawh hi a pawimawh riau. A chhan chu Petera hi kan nun innghahna tur a ni lo va: Krista zawk hi Lung Nung, Israelten an hnawl, mahse Pathian thlan leh a ngaiha hlu tak a ni.
He’ngte hian eng nge an kawh? Mi zawng zawng hi inzawm vek kan ni tih hi a ni ngei ang. Ṭhang turin nausenin hnutetui an mamawh ang bawkin lungte chuan inzawm turin cement an mamawh. Building chu han mitthla chhin mah teh. Lung malte chu lung dangte nen cement hmanga charh khawm vek niin building ah chuan an tel ve vek. Amaha boruaka kang lawng lawng bik lung a awm hauh lo. Building-ah chuan lung chu an tel ve vek a, lak hran theih an ni lo.
Thawk han la leh zawk ila, Petera zirtirna hi kan nuna seng lutin i han ngaihtuah tak tak teh ang. Isua Krista hi kan tan eng nge a nih? Kan inchhuih bah palhna lung, kan tluk phaha kan ngal kan tauh natna lung a ni em? Nge ni a, kan nun pumpui kan rem chhohna tur atana pawimawh, a bulṭhut atana kan hman lung a ni zawk?
Kum eng emaw zat liamtaah khan Dr. Hobart Mowrer, University of Illinois a Emeritus Professor of Psychiatry nen inhmuha, inkawmna remchang ka nei hlauh mai a. Ani hi a hunlai chuan lar ve tak a ni. Kristian a ni lo tih min hrilh a, kohhran nen hian thu inbah fuh loh an lo neih tawh thu min hrilh bawk a. Eng vang nge chu chu? A tleirawl laiin kohhran hian a bei a lo tidawng tawh a, tun thlengin a damlo enkawlte bei pawh a la tihdawn zel vang a ni. He thu hi a belh bawk: “Kohhran hian a huhova awmkhawm dan thuruk hi a la zir chhuak lo reng reng.” Hei hi a chhanna chu a ni. Kohhran sawiselna thu ka hriat tawh zawng zawngah na ka la ti ber. Kohhran chu mipui a huhova awm khawm, Pathian in saka lung nung awm khawm a ni reng si.
Kohhran hi mipui inpawlho awm khawm, Pathian biak ina lung nung awm khawm a nih turzia hi kan thar thawh leh chu a ngai a ni. A reng reng thu-ah, cement ṭha deuh zawk mamawhna pawh hi a sang hrim hrim.
chhunzawm tur…
* John Stott (1921-2011) chu British Anglican pastor leh theologian ani thin a, khawvel evangelical movement a pa langsar tak leh hruaitu hlun ni reng thin ani e. He thuziak hi a lekhabu, The Radical Disciple. Some Neglected Aspects of our Calling, kum 2012 ami niin, a letlingtu hi Vanlalropuia Vanchhawng ani e.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
