DELHI LEH MIZOTE – Lalchuangliana

Kum zabi 19-na tâwp lamah kan Mizo Lalte khân Kolkatta (Calcutta), anni kan lalten ‘Khûlkhut’ an tih chu an lo thleng tawh a. 1921 khân Mizo Zaipâwl hian Sylhet te pawh an lo tlawh tawh bawk. Mahse Delhi thlenga kal hi hriat tur kan nei lo va. Mizo Zaipâwl bawkin Pi Zaii hova Lahore thlenga an kala Delhi pawh an tlawh kha Mizoten Delhi kan thlen hmasak \um a ni mai awm e. Chu chu 1935, kum 89 lai kal tawhah khân a ni a, Zaipâwla telte pawh tunah la dam an awm kan hre tawh lo. Kum 1918-19  ah khân Mizote France ramah an kal a, mahse Delhi hi an tlawh lo a ni. Indopui 2-na (1939-1945) ah khân Mizo tlangvâl tam tak sipaiah an lut ve a, a tu tu emaw kha chuan Delhi hi an lo tlawh ngei ang. Mahse  hnathawk emaw, lehkha zir turin  emaw tumah châm rei deuh an awm kan hre lo.

Kum 1950 khân Pu Ch Saprâwnga (L) kha MP-ah ruat a ni a, kum 1952 Inthlanpui thleng Delhi-ah amahin a awm a, chu chu Mizoten Delhi kan hmelhriat tanna a ni awm e. Hnathawka awm kan hriat hmasa chu Pu K. Zosânga (L) kha a ni. A hnuah Pu Khawtinkhuma (L) IFAS te an rawn awm ve leh a, kum sâwm vel a lo ral leh chuan Mizo thalaite pawh lehkha zirin an rawn awm ta a. Tichuan Delhi- ah hian Mizoten zung kan kaih ve tan ta a ni. Kum 1966-ah Mizoram a lo buai ta a, Mizo politiciante pawhin Delhi an rawn kâr sek tawh a, kum 1972 ah Mizoram UT-a hlân kâi a nih hnu phei chuan ‘Mizoram House’ te kan lo nei ve tan a, Delhi Mizoten ‘Delhi Mizo Inkhawm’ (DMI) tiin Pathian biak inkhawmna mumal tak  kan lo nei  ta bawk. Zirlai kan pung a, sawrkar hnathawk IAS leh Officer dang an awm nual ta bawk a, Delhi-ah  zung kan kaih thûk tan ta hle a ni.

Christian Organisation hrang hrangah, National Level-ah pawh  Mizote kan awm thin a. Dr. LN Tluanga te, Dr. Lalchungnunga te, Pu Lalchuangliana te hi hotu an nih mai bâkah mi hriat leh râwn an hlawh hle a. Mizoram atanga Mizo Zaipâwlte lo kal azârah leh Mizote hi zâithiam tak kan lo ni bawk nên, hnam dang hian Mizo chu zâithiam tur hian min dah ringawt a, Christian Function hrang hrangah sâwm kan hlawh hle a. President te, Prime Minister te, Cabinet Secretary leh Army Officer-te chênna inah Mizote kan va zâi thin a, hmun hrang hrangah zung kan kaih nghet tial tial a. Mizo MP pahnihin min awmchilh bâkah Central Sawrkar-ah Minister Dr. C. Silvera (L) te a lo awm ta bawk nên – zung kan kaih thûk zêl a. Mizo Doctor leh Nurse Senior fel tak tak râwn mai tur kan nei tha thin khawp mai bawk.

Zohnahthlâk hnam dang Delhi- a lo tla thla hi keini Mizote ai chuan an tam daih zâwk a, North East atanga tlangmi hnam dang Khasi te, Naga te, Garo te pawh an tam hle a. Heng hnam dangte pawh hian Mizote hi û zawk leh hruaitu enin min en a, North East Christian Fellowship tihte pawh keini Mizote rawt chhuah leh Programme siam pawh keini ho dûan chhuah hi a ni zêl a, a dika dik chuan keini tel lo chuan an intikhâwm thei lo a ni. Anniho aia zung kan lo kaih thûk tawh leh bul bâl nei zâwka midangten min hmuh vâng kan ti lo thei lo vang.

Tunah hian Delhi- ah Police hotu sang tak Pu David Lalrinsanga kan nei a, Delhi Police-ah pawh Mizote awmin kan Mizo nula Police te pawh an hming tha hle. Private Company-ah hotu sang tak tak, Pu Vanlalfela Chawngthu te, Pu John Nunkima Khiangte te kan nei a. College kan zirna thinah kan Professor-te chu kan Mizote an lo ni tawh a. JNU kan tih fo thinah te pawh kan Mizo Professorte an awm a, Airlines Pilot leh Flight Attendant te kan kawl nual a, Central Sawrkarah lah Officer Senior Pu Eddie Lalrinliana Khawlhring te, Pu Lalremruata Rokhum te,  Pu Vanlalramsanga te, Pi Ramdini te, Pu Vanlalvawna te, Pi Muanpuii Saiawi te, Dr. Rosey Sailo, Pu Vanlalruata, Pu Lalchhandama leh  mi dang an awm a  Mizoram
Sawrkar Officer-te pawh Pu Alex Chawngthu hovin Pu Vanlalzuala te, Pu Lalbiaknunga te leh mi dang an  awm bawk a. Kohhran lamah Mizo Ordained Minister engemaw zât kan kawl a, mahnia sumdâwng leh in leh lo nei kan awm teuh tawh bawk. Mizoten Delhi- ah hian zung kan kai nghet hle a ni kan ti lo thei lo vang.

Tunah chuan kûng puitling ni tawhin kan zârte pawh a tâwi luai niin kan lang a. Mahse kan zung ber mai hi a hrisel em?  Lei tha vûr a ngai em? Kan zâr leh tang kan pârte hi midangte hian engtinnge an hmuh? Mi dang leh kan Mizopui hmun danga awmte tan hian zung leh kûng hrisêl, pâr mawi, rah tha chhuah, entawn tlâk kan ni em? tih te hi kan ngaihtuah thar a tul hle âwm e. Kohhran hrang hranga kan awm ta te hian Delhi-a awmte hi kan Mizo ‘identity’ hi a tiphirsiin kan hria em? Zohnahthlâk hnam chi hrang hrang kan aia tam daih an awm tâk te avang hian midang hian Mizote hi thingsîa nge kan nih sehawr tih pawh an hre hrang ta lo em ni? Delhi khawpuiah Mizoten zung nghet tak kan kaih ta sa sa, kûng hrisêl leh pâr mawi tak ni turin tan i la zêl ang u.