A hnung zuia Kawng zawh
Thiltum #1-na: Isua kianga awm – IV
Isua zui lawmman chu amah Isua hi a ni.
Tuk tin hian hma taka thovin hmanlai Kristiante lo tih ṭhin danin ka ni bul ka ṭan a. Ka in chhunga pindan te pakhatah ka lut a, kawngka ka khar a, chhuatah bawp khawkherhin ka ṭhu a, ka ṭawngṭai ṭhin. Sam hmangin ka ṭawngṭai a (ka chhiar ni lovin), Bible thu eng lai emaw ka ngaihtuah zui a, ka nun chanchin Pathian ka hrilh a, a aw hriat tumin ka ngaithla a, engkim hi a kuta dah vek ka tum ṭhin. Mahse hun tam zawkah hi chuan ka va ṭhu tawp a ni mai. Ka thaw sek sek a. Ka mitin a hmuh theih loh lam chu ka thlir ṭhin.
Ni ṭhenkhatah chuan ka rilru hi a chakin a hriam a, ka thinlung pawh Pathian chakin a tuihal a, chu’ngah chuan Pathianin min hnaihzia hi ka hre ṭhin. Ni ṭhenkhatah ve thung chuan (a ni fo mai) ka rilru hi Henri Nouwen-an “zawng rualin an bawm balhla kung” ang deuh hi a ni ṭhin a – a ni nuaih nuaih a, ka thinlung a buaiin a hlauthawng a, rilru sawrbing ka harsat viau ṭhin.
Chuti chung pawh chuan he ka fianrial hun hi ka nileng huna ka hun ṭha ber a ni tlangpui. Tak takin. A aia ṭha ni tur chuan thil ropui danglam tak a thlen a ngai. A chhan chu he hmun, Pathianin min hnaihzia ka hriatna hmunah ngei hian a nia ka hlima ka thla a muan em em ṭhin.
Kan khawvel hmanhmawh, thawhchhuah zat ngai pawimawh, rilru sawrbing har tawh tak, hmasawnna ringawt hmanga engkim tehnaah hian hun hi sum a ni a, sum hi pathian a ni tawh. Chu vangin fianrial reh lam pana han chawlh muan det, chhung lam leh pawn lama min tibuai thei thil tam tak beng daia hmangaihna nei mi kan nih thlenga Pathian inhmangaihtir hi hun khawhralna mai mai a ang sawt viau. Ṭum khat phei chu professor James Houston pawhin ṭawngṭai hi “Pathiana hun khawhralna” a lo ti hial. Ṭawngṭai hi inkhawhralna a ti hran lova; a sawi awmzia chu kan tunlai khawvel angah chuan ṭawngṭai hi hun khawhralna a ang duh viau a ni. Mahse Pathian nena nunin a tih theih va hmu fuh tawhte tan chuan hringnuna chan theih sang ber a ni lawi si. Ṭawngṭaina – ṭawngṭaina tak tak – i tem tawh a nih chuan Pathiana i inpekna tihthuk zel leh a lama i insawrbing zel hi khawvela thil pawimawh ber an ni tih i hre chiang tawh ang.
Ṭawngṭaina (Isua kianga awm tihna) hi kan tan hlimna kawng pawimawh tak a ni. Ni tina hun pawimawh ber ni ringawt lovin kan nun puma hun pawimawh ber a ni.
Ṭawngṭaina – eng ang ṭawngṭaina pawh – hi chu hna khat a tling reng ang; Isua hi kan “lawmman ropui tak” a ni tih kan hriat thiam hma chuan sakhaw mi kan nihnaa kan tih tur pakhat a ni ve reng ang. Isua zui lawmman chu amah Isua ngei hi a ni tih kan hriat hmaa Amah nena inṭhianṭhatna aṭanga hlimna nasa tak kan dawn hi a ni.
Amah Isua ngei pawhin a zirtirte hnenah khan, “Bawih ka ti leh tawh lo vang che u…ṭhiante ka ti tawh zawk ang che u…” a lo ti a. He inṭhianṭhatna kan tihnghehna chu ṭawngṭai hmangin a ni. Kum zabi sawmpanga laia ziaktu thlarau mi tak Thomas à Kempis-an a lehkhabu The Imitation of Christ ah khan ngun taka ngaihtuah/thlir hi “Isua nena inṭhianṭhatna kan hriat bel tawh tak” tiin a sawi a ni.
Isua nen hian ṭhian ṭha in ni thei a ni. “Lalpa ke bula ṭhu a, a thu ngaithla” Mari ang khan ni tinin Isua ke bulah ṭhuin i hnena a thusawi i ngaithla ang a, anin zirtirin kawng a kawhhmuh che ang a, chumi piah lamah chuan a hmangaih dawn che a ni. Hei hi “nunna, nunna tak tak” chu a ni.
Hei hi i ṭawngṭaia i tawnhriat a nih loh chuan – i tan ṭawngṭai hi ninawm, buaithlak leh ngaihtuahna hlauhawm pui pui i thinlunga a rawn inlar zut zutna lam rawng a kai zawk chuan – mahni inzahpuiin intihchhiat nan hmang lo hram ang che, khawngaihin; chu chuan a pui bawk lo ang che.
Ṭawngṭai lui zel rawh.
Ti ṭang ṭang rawh. Ṭawngṭai chungchanga dan pakhat tihdanglam theih hauh loh chu hei hi a ni: Ti zel rawh. He’ng kan thil sawi takte hi i tawnhriat ve theih thlengin ti ve zel rawh. Ṭawngkama sawi fiah ka tum ang hi i tawnhriat ngeia i hriat thiam ve thlengin ti zel rawh.
Nunphung “pangngai” kalsana ṭawngṭai deuh tawp tura inpe monk leh nun te chanchin ka chhiar hian rei tak chu a tihna riau ka nei ṭhin. (A han sawi tur chu an awm ve tho mai, ṭhenkhat phei chu midangte aiin an nasa zawk bawk.) Mahse keimahni zawk hi a a zawk lo ni ta ila? Keini Hmangaihna inhmangaihtir aia serial en, len chhuah leh inkhel en thlang zawk tlat te hi? Keini hna chhe te, min fep fe veka kan ṭangkai tawh loh rual ruala min chhak chhuak nghal tur tana kan hun tam zawk inpe ral duhte hi? Keini Pathian tana “hun nei lo” inti em em mahse darkar tam fe kan phone khawih thei leh tho site hi? Thil nihna tak tak pawh pha tawh lo chu keini hi kan lo ni zawk reng lo maw? Keini, thil ho tetea kan nun khawhral mai maite hi?
I thinlung a ṭhangharh ṭan em?
I thlarau chhungrilah Isua nena inṭhianṭhat duhna mei a rawn de ṭan em? A nih chuan beiseina ka han sawi hmuh teh ang che: “Nunna, nunna tak tak chu i vuan thei a ni,” i tana ban phak a nih theih nana Isua a thih phahna nun ngei kha.
Hei hi bul ṭanna hmun ṭha tak a ni: Isuan “hmun biru” a tih hmun kha va zawng chhuak teh le…
I hmun biru chu zawng hmu rawh
Ṭawngṭai chungchanga Isua thusawi mak tih deuh ka nei a (mak pawh a ni hran chuang hauh lo). Ṭawngṭai chungchanga a thurawn min pek hmasak ber chu eng nge sawi tur tih aiin khawiah nge ṭawngṭai tur tih hi a ni:
Nang erawh chu i ṭawngṭaiin, i pindan chhungrilah lut la, i kawng khar la, i Pa a ruka awm hnenah chuan ṭawngṭai rawh; tichuan, i Pa a ruka hmu ṭhintu chuan a rul ang che.
“Pindan” sawi nana Isua thumal hman hi Grik ṭawngah chuan tameion a ni a, “pindan chhungril” tia lehlin theih pawh a ni. Kum zabi pakhatna laia Galili rama in chhungah khan pindan chhungril a awm ṭhin a, pindan te peng ang deuh hi a ni a, ei tur leh mamawh hrang hrang an dahna a ni. An nun tam zawk kha chu pawn lamah an hmang a, in chhung kha chu mutna leh thil dahna a ni deuh tawp mai. Isua thurawn chu kha tameion ah khan va bihruk a, a ruka ṭawngṭai tur a ni.
He lehkhabu hi Oregon ramhnuaia ka office te tak tea ka ziah a ni a. A reh ṭha hle a, min tibuai thei thilte chu ka rilrua ka ken luhte chauh an ni. Engatinge hetah kher ka ziah a, khawpui laili laia kawng kamah te ka ziah loh? A chhan chu mihring ka ni a, taksa nei ka ni a, ka chhehvel hi a pawimawh ve bawk a ni. Ka chhehvel ṭhenkhat hi chuan ka hnaa rilru ka sawrbingna kawngah min pui thei a, ṭhenkhat hi chuan ka tumna ṭha berte min thai bosak hlauh ṭhin.
Chutiang chiahin Isuan min kawhhmuh Pathian nena leng dun nun chhungril kan va pawh duh a nih chuan Pa nena kan awm dun theihna tur fianrial, min tibuai thei awm lohna kan mamawh a ni. Ramhnuaia pindan te a ni thei a, zan reha i pindan a ni thei a, in ṭhenawma park pawh a ni thei. Chu’ng zawng zawngte chu an theih loh zel leh in in chhunga pindan tepeng pawh a ni mai.
Ka sawi tum tak chu, Isua ang khan bikbo kan zir a ngai a ni.
Thuthlung Thara Isua chanchin ziahna palite kan chhiar chuan thil lang chiang tak pakhat a awm a: Isua nun kha bikbo leh kir inchhawk kual velah a innghat a ni, thawk luh leh thawk chhuah ang deuh hian. Isua kha a bibo a: Thawm riva leh mipuite bawr luai luaina aṭanga bibovin fianrial leh ṭhian hnaite nena a ṭawngṭai theihna tur hmun a zawng ṭhin. Thawk a va la lawk a. Tichuan thaw chhuakin a lo kir leh a: Thusawi tur te, zirtir tur te, tidam tur te, ngaidam tur te leh hmangaihna pe tur tein a rawn kir leh ṭhin. Marka 1 ah chuan heti hian a ziak a,
Tin, zingah khawvar hma daihin a tho va, a chhuak a, thlaler hmunah a va kal a, chutah chuan a ṭawngṭai a.
“Thlaler hmun” tih hi Grik-ah chuan thumal khat eremos a ni. “Hmun rauhsan” tih te, “hmun khawhar” tih te, “hmun reh” tih tein a lehlin theih a ni. Luka 5 ah he thumal bawk hi kan hmu a:
Nimahsela, ani chu thlalerahte (eremos) a kal hrang a, a ṭawngṭai ṭhin a.
Eremos lama a bikbo ngunzia hi hmuh hmaih suh. Mana a awm hma zan pawh khan Isua chu Gethsemane-ah a kal a, hei hi Jerusalem khawpui kianga huan a ni. A ziaktu Luka hian “a dan pangngaiin” a kal a ni tih a sawi a. Chhut pakhatah chuan “a tih ṭhin danin” tia lehlin a ni. Ziaktu Johana pawhin phatsantu Juda khan chutah chuan kal tur a ni tih a hria a, “Isua chu a zirtirte hnenah chutah chuan a leng fo si a” tih a belh bawk.
Isua tan chuan a hmun biru hi hmun mai chauh a ni lo; tihṭhan thil, ngaia neih niin a nun kalphungah nghet takin a tel a ni. Israel ramah khan bikbona hmun hrang hrang a nei a, a khat tawkin a bibo ṭhin a nih hmel.
Hetianga Isuan a nuna a thiltih ṭhinte hi “mimal, fianrial leh hmun reha thlarau thununna” tia sawi a ni ṭhin. Eng ang mize pu mi pawh lo ni la, a ngaihtuah chi emaw a tiha ti chi emaw, mahnia awm nuam ti chi emaw midangte zinga awm nuam ti chi emaw pawh lo ni la, hetiang tihṭhana neih hi i thlarau nun tana pawimawh tawpkhawk a ni. Henri Nouwen khan bul nghut, mahse dik takin a lo sawi a,
Fianrial tel lo chuan thlarau mi nun a neih theih loh.
Nouwen-an Mother Teresa-i hnena thlarau nun lam thurawn a va lak chungchang hi thawnthu ropui tak a awm a (an thusawi hriat vek a va chakawm tak…). A thurawn chu a tawi fel khawp mai: “Ni tin darkar khat zel i Lalpa pawl nan hun hmang la, sual nia i hriat chu engmah ti suh.”
A tam zawk tan chuan ni tin darkar khat chu tih theih a ni lo mai thei. Mahse darkar chanve chu i thei lo maw? Minute sawmhnih tal pawh? Minute sawm talin bul chu i ṭan theih ka ring.
Ṭawngṭai hun insiam a harsatzia hi chu chhuanlam ṭha tak tak kan nei vek, mahse chu zawng chu an ni mai – chhuanlam. Kan thinlungah hian (kei pawh tiamin) min nawra min pawttu hi a awm vek a ni. Kan eng emaw lai hi chuan Pathian a thlahlel em em a, kan eng emaw lai hi chuan a hnar leh tlat thung a. Kan lalram hi chu keimahni thu thua han dah ve hi kan chak a ni.
Mi tam takin fianrial hun an pumpelh hram hram chhan hi chu an mizia leh an tun hun mila Pathian kianga awm dan an la hmuh chhuah loh vang mai mai hi a ni chawk. Kei pawh hi mahnia awm nuam ti chi ka ni a. Inah naupang ninhlei rual kan nei tawh lo bawk. Chenna in nuam tak kan nei a, in te tak tea cheng ka ni hran lo. Chutih rualin ka ṭhianpa Tyler-a ka hre reng mai. Kan inang lo hle a, ani chu mi zinga awm nuam ti, engkima chet inpeih reng niin fa mipa naupang pathum a nei bawk. Zanah hma takah muin zingah dar nga-ah a tho ziah a (chu hun chu a buai loh lai ber a nih vangin); pawnah a chhuak a, an kawtah Sam hmangin a va ṭawngṭai a, tichuan ṭawngṭai pah zelin ral lehlama park-ah a va tei kual ṭhin. Hetiang hian kawla ni chhuak chhiarin a ti a, Portland thlasik vin ber lai pawhin a ṭhulh chuang lo. (A atthlak a tih leh tih loh ka zawh ṭumin) “Khaw vawt hian ka dam tih a tichiang zawk alawm,” tiin min hrilh mai a.
Tyler-a nen hian kan mizia a inang lo khawp mai, mahse Pathian thlakhlelhna inang kan nei a, ṭawngṭai kan ngaina dun bawk. Kei chuan ka pindan chhung reh tak maiah bawp khawkherhin ka ti a, ani ve thung chuan raincoat ha-in khawpui park-ah a ti a. Kan tum ram chu a inang, kan tih dan erawh a inang lo.
He hmun biru hi mi thiam, mahnia awm nuam ti chite tana an duhthlannaa Pathian pawlna hmunah kan chhuah daih hian a pawi ta em em ṭhin a ni – Hun Laihawla (Middle Ages) Isua zui tak tak chu monk leh nun te chauh tih tura an ngaih ang deuh khan. Mi pangngaite tih turah an dah lova. Midangte zinga awm nuam ti mite tan hian a pawi a ni, a chhan chu Isua nena nun tak tak min tiam hi a chhungrilah an zu pawh pha ngai lo. Mahnia awm nuam ti mite tan pawh a pawi tho, a chhan chu keimaha keimah laka min chhuah zalen a, mahni inpe ral hmangaihna neia min siam tur a nih laiin kha thlarau nun enkawlna kha thawk lakna hun ho teah kan chhuah ta daih a. Hei hian keimaha keimah kha tizalen lovin nghet lehzualin min insalbehtir hlauh zawk ṭhin.
Chu vangin i mizia ang ang nen khan ti mai la, mize thlak tum kher lovin; i tihṭhan tur chu i Myers-Briggs type (rilru lam zir miten mihring mizia an chhutna) leh i tun hun nun nen inmilin siam mai la. Mahse i hmun biru chu zawng hmu ngei ang che. Chu hmunah chuan i theih anga tam kal la. Chu chu ngaih pawimawh hmasakah nei rawh. Chu hmun chu nuam ti la, Pathian kianga awm nen. Fianrial ṭawngṭaina tel lo chuan Pathian nena i nun pawh a vuai tho ang; a tel erawh chuan hringnuna hlimna sang ber i chang ang: Isua nena inṭhianṭhatna chu.
Discover more from NUN HRUAITU
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
