Kawng Zawhna – 6

(Isua Hnena Zirna – IV)

A nih leh eng atana chhandam nge kan nih?

North America kohhranin hun danglam tak a tawn lai vel khan ka lo puitling chho ve a. Kum tinin tleirawl maktaduai tam tak chuan rinna hi an kalsan a. Evangelical kohhrana ṭhang chho tleirawl ho (keimah angte) zingah pawh 10% chauh hi Barna Group (Kristian pawl pakhat rawngbawlna hrang hrang zir chianga chhuitu) ten “zuitu rinawm” an tih an ni a. Chu’ngte chu Mother Teresa thar emaw Martin Luther King Jr. thar emaw tih lam pawh a la kawk pha lo zui, Isua zuitu pangngai ve mai tihna chauh a la ni lehnghal.

Ṭhiante u, 10% hi chu a tlem lulai deuh a ni.

A nih he zuitu nihnaa kan buainate hi thil fel lo pakhat ni ngawt lovin evangelical Kristianna hmai khat lo ni ta se? Miten Chanchin Ṭha an hriat thiam dan denchhena an lak aṭanga kan beisei tur tawk ni ta se?

Tawi tein chhui kir teh ang: Indopui Pahnihna aṭang khan, hmun tam takah chuan, Isua zuitu ni kher lova Kristian nih theihna turin Chanchin Ṭha hi hril a ni a. Ka lo sawi tawh angin zuitu nih chu duhthlanna a ni a – i la duh takin tia nakina i la ngaihtuah thar tur thil a ni. Chutiangah chuan Kristiana “inpe” tam takin Chanchin Ṭha hril chu inbumna angah an ngaih phah a: “A thilthlawnpek” chatuan nunna beiseiin i lo kal a, i ban pharin an ṭawngṭai danin i ṭawngṭai a, mahse “mahni inphat a, kraws pu a Isua zui” tura tih i ni leh daih si a. A buaithlakna chu hemi beisei hian mite an lo kal tlat lo kha a ni.

Hetianga Chanchin Ṭha hril leh zuitu nihna inpawh lo tlat hi Khawthlang ram kohhran tam takah a la hluar khawp mai.

Hei hi eng vanga sawi nge ka nih? A chhan chu Chanchin Ṭha i hriat thiam dan hi zuitu nihna i pan (emaw pan loh) dan kawngah thil pawimawh tak a nih vang a ni. Isua hnena “Aw” i tih ringawt khan zuituah a siam nghal si lo che a.

Hei hian chhandamna thuah pawh zawhna a lo siam thei a: Eng atan nge chhandam chu kan nih? Kohhran tam takah chuan hetiang zawhna zawh ringawt pawh hi kal sual anga inngaih theihna a ni a, mahse zawh tho a ṭul hle si. A chhan chu Chanchin Ṭha kan hriat sual chuan zuitu nihna pawh kan hre lo tawp a nih loh vek pawhin kan hre sual dawn a ni.

A ruh lang rawtin aw: A hnuai ami hi ka thusawi tichiang tura siam a ni, mahse hei ngei hi hmun tam taka puandarh “Chanchin Ṭha” chu a ni tlat si…

         Hremhmuna tla tur mi sual i ni.

         Pathianin a hmangaih che.

         I sualte tlan nan Isua kraws-ah a thi.

         Amah chu i rin chuan i thih hnuah vanramah i kai thei ang.

He “Chanchin Ṭha” chungchang hi sawi tur a awm nual ang – Isuan a puan Chanchin Ṭha nen khan a inan loh hmel mang e tih lam ngat phei chu. (Chhiar zel phawt la…) Chutih rualin a chhunga engkim hi a “Bible’ riau tho si a, tihdanglam hret ngai erawh chu awm tho mah se. Ka pawm khawp mai. A fel lohna ber chu a dik lohna lam ni lovin thudik tam tak, pawimawh tak tak kha a thlauhthlak vang a ni. Isua thusawi emaw Thuthlung Thar ziak emaw a chhandamnna tak tak kha a va thleng pha chiah lo deuh a ni. “Luh hram hram theihna” tawk chhandamna a siam titih deuh bawk a.

I rin ang ngeiin hetianga chhandamna chungchang thlirna hian fel lohna lian tham tak tak a nei ngei bawk a.

Kristian ni chunga Isua zuitu ni si lova “i thih hnua vanram kai” tho tura tiamkamna engmah a awm lova. Isuan, “‘Lalpa, Lalpa’ mi ti nazawng chu vanramah an lut lo vang a; ka Pa vana mi duh zawng titu erawh chu an lut ang,” a lo tih ang khan.

Lo thei ta pawh ni la (Pathian khawngaihna avanga beiseina nei ngam mai ka ni), mahni intichhe zawnga sual leh zahna kara vir kual velah i tang reng tho a ni. Pathian nena nun tak tak chu i hre pha ngai lo ang a, i chhungrila i chak em em hmangaihna nun neitu pawh i ni ngai hek lo ang.

Sual ngaihdamna thu hi Khawthlang kohhranahte sawi fo a ni a, ṭhat pawh a ṭha e. Nakin lama kan en hunah a la chiang tho ang a, hmangaihna nun nei mi nihna laka min daltu ber chu sual hi a ni. Mahse sual chu eng nge a nih? Sual tih thumal (Grik ṭawng chuan hamartia a nia) hi “tum ṭhelh” tihna a ni tih kan hre fo tawh ang. A dik e. Mahse hetah hian zawhna dang a awm leh thei a, Eng nge tum ber chu?

Nungchang ṭha famkim hi em ni? Van rorelna hmaa buk tling thlap hi em ni? Bible a thupekte zawng zawng bawhchhiat miah loh hi em ni?

A nih leh a tum ber chu Pathian nena inzawm ni ta se?

Pathian pakhata mi nung pathumte nun ṭawma kan thlarau damna ni ta se?

A Fapa Isua chhandamna hnathawh kal tlanga Pa chhungkaw thar, mi tin huapzova tel ve na ni ta se?

Nakina Isua kianga khawvel leh thilsiam dangte chunga roreltu ni ve thei khawpa hmangaihna, finna leh chaknain a fan chhuah vek mi nihna lo ni ta se?

Chutiang a nih chuan tuna kan Chanchin Ṭha hi chu chhungril damna leh taksa leh thlarau tihdanglamna thlen thei khawp zuitu nun dinna atan a rintlak dawn hauh loh a ni. 

Tichuan hei tak hi a fel lohna pawi tak chu a ni ta: He Chanchin Ṭhaah hian Isua zuitu ni tura kohna a tel lo. A tlangpuiin i thih hnua vanram i kaina turin ṭawngṭai huna ṭawngṭai a, Pathian chungchanga thurin eng emaw ring a, inkhawm turin a ti tawp che a ni. Mahse mak tak maiin he hringnunah hian Isua zuitu tak tak nun nei turin a ti miah lo che. 

Isuan “…boralte zawnga chhandam turin…” a lo kal tih a sawi khan hetiang chhandamna hi a rilruah a awm ang em? Chanchin Ṭha ziakte hi han thlek thuak thuak ila kan tana Isuan a ruahmante hi kan dah hniam hle tih a chiang ang…

Isua tum dan chuan chhandamna chu vanrama kaitir ngawr ngawr che aiin nangmaha vanram thlen a ni.

Keimahni anga a rawn awm ngawt ni lovin amah anga kan awm lam a ni.

Inlei lam ngawt ni lovin inthlak hlawk lam a ni.

Kan tana a tih tawh lam ngawr ngawr ni lovin amah kan zui chuan keimahnia a tih tawh, a tih mek leh a la tih zel tur lam a ni.

Pathianin a hmangaih mi nihna ngawr ngawr ni lovin Pathian hmangaihnain a fan chhuah vek mi nihna a ni.

A thihna avanga hlawkna lo chan ringawt ni lovin a thawhlehna avanga thiltihtheihna lo chan lam a ni.

Mimal taka nang leh kei tih lam thu ngawt ni lovin mihring thar hlak din a, thilsiamte tihdam lam a ni.

Mahse, a ngai te bawkin, he “Chanchin Ṭha” fel lohna ber chu Isuan a puan chhuah Chanchin Ṭha nen khan a inang lo deuh tlat a ni.

Marka’n Isua Chanchin Ṭha a khaikhawmna hi han ngaithla mah teh:

“Hun chu a lo thleng ta a, Pathian ram pawh a lo hnai ta; sim ula, Chanchin Ṭha hi ring rawh u,” a ti zel a.”

Isua Chanchin Ṭha chu Israel thawnthu sei tak hian amahah a vawrtawp a thleng tih kha a ni a – ani chuan lei leh van rawn suih zawmin Pathian lalram a rawn tung ding ang a, chutah chuan remna, dikna leh hmangaihna awmna Pathianin a fan chhuah khawtlang thar chu a awm ang. Isua thu ken laimu chu he lalram lo lut tur hi tunah chuan mi zawng zawng tan a nih thu a ni. Eng ang mi pawh lo ni la, khawi aṭanga lo kal pawh ni la, eng dinhmuna ding pawh lo ni la, mi tu pawhin he lalram hi lutin Pathian “malsawmna” an dawng (an hlim) thei dawn a ni. Isua hnenah i nun puma i rinna leh duhna i dah ngam phawt chuan he nun thar hi i nei thei dawn a ni. 

Hei hi Chanchin Ṭha i hriat thiam dan chu a ni em?

Isua Chanchin Ṭha hrilah chuan zuitu ni tura kohna hi a awm thlup mai a. Pathian lalram chu a lo “hnai” a nih a, mahse ramri nei lo leh passport hranpa mamawh lo a nih chuan (mi fing leh mi bengvarte hnenah…zep a ni hlauh bawk a), he khawtlang thar ropui danglam tak hi lut ve thei turin leh Isua kal tlanga kan ban phaka chhawp Pathiana nun ril zawk chu nei ve thei turin inzir fe kan mamawh dawn tih pawh hi a awm ta thlup vek mai. (He khawvel lalrama awm) kan nun hlui thiltih ṭhinte laka fihlim turin leh kan nih tur ang tak – lalram thar mite – chu kan nih theih ngeina turin thiltihtheihna thar va pawh kan mamawh a ni. Zirtirtu ṭha ber amah Isua ngei hnena inzir kan duh ngei ang. A tawi zawngin, amah zuitute nih kan duh ang.

I Chanchin Ṭha chu a dik tak tak em tih fiahna kawng ṭha tak pakhat chu: I Chanchin Ṭha hril lo ngaithlatuin Isua hnung zuitu nih chu a chhanna atana ṭha tawk kawng awm chhunah a ngai ang em? tih zawhna hi a ni.

Tun hnaia consumer Christianity (mamawh phuhruk nan chauha Kristianna) rawn ṭhang chho zel chungchang hi sawi a awm fo tawh a, mahse Chanchin Ṭha kan hril dan nen a inzawm theih dan hi chu sawi a tlem khawp mai. Khawthlang Kristian tam takten Chanchin Ṭha an pawm dan hi chu a pawnlang riau a. “I thiltih lam a ni lo; Isuan a tihsak che lam a ni zawk,” tih hi min hrilh fo reng a. Mahse hei hi thliarna tur awm miah lova thliarna a ni a, Thuthlung Thar ziaktu tu mahin hetiang lam hian an ziak lo bawk. Khawthlang kohhrante hian sual pumpelh aiin “thil ṭha tih avanga chanvo chan” lam pumpelh hi an ngai pawimawh zawk a ang ṭhin.

Ka sawi tum hi in hre thiam lo ang tih chu ka hlau viau; Chanchin Ṭhate hi khawngaihna lam thu deuh hlira khat an ni a. Isua tehkhin thu-ahte khan keini chu lalin a ba tam tak a ngaihdam chhiahhlawh kha kan nia, a pa sum tam tak khawhraltu fapa tlanbo ruai nena an lo hmuah leh tho si kha kan nia, kulh kawngka pawna kutdawh a hnua Abrahama dawhkana khual ṭha chan chang leh ta te kha kan nia. Khawngaihna, khawngaihna tak tak vang chauh a ni reng ṭhin. 

Mahse Isua khan mahni thil lo tihte lam kha a sawi hnawm chuang lo. “Khawngaihna hian tumna a dodal hran lo, hlawh lo lak ve tawp a dodal a ni zawk,” an ti ṭhin. He’ngte hi sawi pawlh loh tur.

Tlang chunga thusawi kha Isuan he thu lar tak hmang hian a tlip a:

         Tin, mi tin, heng ka thu hi hriaa zawm (zawm a tih thlap hi) lo apiang chu, mi a, ṭiauvut chung maia in satu nen tehkhin tur a ni. Ruahte a lo sur a, tuite a lo lian a, thlite a lo tleh a, chu in chu a rawn nam sawk sawk a; a chim ta a; a sawp chu nasa tak a ni.

Chhandamna thua an rilru hrehawm tur hre thiam takin Isua khan, “Mahse lungngai lo ula. Keima’n ka ti vek ang. Nangni’n engmah in tih a ngai lo, a chhan chu thiltih vanga chhandamna a ni dawn a, chu chu a ṭha si lo” han ti mai se tiraw. Han mitthla mah teh, i thei em?

Khatiang thil kha Isuan a sawi hi a rinawm loh a ni.

Pawi tak mai chu hetianga chhandamna va hriat thiam tlatna hian “Isua hnung zuitute” ni lovin “Isua theihna thiltih zar zo tum ringawt a siam chhuak ta ṭeuh a.”

Chuti a nih chuan…