Midangte chhiartir ve la!

Bung 4 chhunzawmna

Mo Lawm Kawngka

‘Tun hma zawng kha chuan hei hi a luhna pangngaiah ngaih a ni ṭhin, Africa leh Asia-ah chauh pawh ni lovin Khawthlang lam ramahte pawh. Inneihna chu a innei turte ni lovin nu leh pate remruat a ni a. A chang phei chuan innei turte chu an inneih niah emaw, chumi hma deuhah emaw chauh an inhmu ṭhin.

Mo lawm kawngka aṭanga luhin a tum chu a chiang: fanau neih a ni. Eng dang vangin nge triangle chu miin a luh tehlul ang, fanau neiha thlah neih nan a nih loh chuan? Mo lawm kawngka aṭanga luh hi huan anga thlirna huangah khan a tel a ni.

Ka triangle thinga siam kha ka han lek kang a, a angle chung ber chu ka kawk a.

‘Inneihna angle aṭangin mi a lut a, nupa nun angle-ah a kal nghal chawt a, heti zawng pawh hian a sawi theih ang, “nau pai thei angle” tiin, a chhan chu nupaa an insiamna kha zim taka thlirin fanau neihna atan chauha tih a nih vang a ni. Hmangaihna angle kha thlauhthlak hmiah a nih loh pawhin ngaihthah a hlawh em em a. A hlauhawm theihna pakhat awm bawk chu nupa leh an chhungte inkarah harsatna a thlen thei a ni. An chhungte beisei dan ang lo deuha thil ti turin nupa te khan duhthlanna lo siam ta si se engtin nge ni ang?

‘Hetianga nu leh pate sawi rem inneihna zawng zawngte hi an hlim lo vek dawn ka ti reng reng lo a nia. Hmangaihna hi inneih hnuah pawh a lo piangin a lo ṭhang duang thei lutuk tlat.

‘Europe leh America-a musical play lar tak pakhat chu film-ah siam a ni a, a hming chu Fiddler on the Roof tih a ni. Juda nupa pakhat Tevye, bawnghnute pu, leh a nupui Golde te chanchin a ni. Anni hi mo lawm kawngka aṭanga luta innei ang kha an ni a. Kum sawmhnih leh panga zet an inneih tawh hnuah an inhmangaih tak tak em tih an inzawt a. Heti hian an inchhang vel a nih chu:

TEVYE

Goldie, zawhna ka zawt a che – Min hmangaih em?

GOLDE

I a mai mai e a.

TEVYE

Ka hria alawm – ‘chuan min hmangaih em?

GOLDE

Ka hmangaih che em aw?

Kum sawmhnih panga zet chu i thawmhnaw ka su tawh a

I ei tur ka siam a, i in ka tifai a,

Fa ka hrinsak che a, bawng ka enkawl a

Kum sawmhnih panga hnuah chuan

Ngatinge tuna taka hmangaihna chungchang kan sawi tak mai?

TEVYE

Golde ka hmuh hmasak ber che chu

Kan inneih ni kha a nia.

Ka sawi ngam lo alawm.

GOLDE

Kei pawh kha ka zak a.

TEVYE

Ka hlauthawng lutuk a.

GOLDE

Kei pawh ka hlauthawng alawm.

TEVYE

Mahse ka nu leh paten

Kan inhmangaih chawp mai tur thu min hrilh a.

Chu vangin tunah ka zawt che a ni Golde,

Min hmangaih em?

GOLDE

I nupui ka nih hi.

TEVYE

Ka hria alawm – ‘chuan min hmangaih em?

GOLDE

Ka hmangaih em le?

Kum sawmhnih panga zet ka chenpui tawh a.

Harsatna leh ṭam te kan paltlang dun a.

Kum sawmhnih panga zet chu khum kan inṭawm a.

Chu chu hmangaihna a nih loh chuan eng hi nge maw hmangaihna chu ni ang le?

TEVYE

A nih chuan min hmangaih a ni maw?

GOLDE

Ka hmangaih che a nih ber chu.

TEVYE

A nih chuan kei pawhin ka hmangaih che a nih chu.

TEVYE leh GOLDE

Engmah a danglam phah lem lo,

Chuti pawh ni se,

Kum sawmhnih panga hnuah meuh pawh,

Hriat ve hrim hrim hi a nuam.

Europe leh America mite hian nulat tlangval hmangaihna hlutzia hi an sawi uar leh mah mah ṭhin a. Africa leh Asia miten fimkhur deuh zawk tura min hrilh hian an thu kan bengkhawn tur a ni ang. India pa pakhatin ṭum khat chu hmangaihna hi soup bowl khat nen a tehkhin a, inneihna hi stove sa tak nen a tehkhin mauh mai a, heti hian a sawi a: “Nangni Khawthlang mite chuan bowl sa kha stove daiah in dah tawp a, a dai thuai mai a. Keini ve thung chuan bowl dai kha stove saah kan dah a, zawi zawiin a lo sa mai alawm.”

‘He a tehkhinnaah hian a dik lai chu a awm a ni. Inneihna atan hmangaihna hi a pawimawh tih chu a hnial hauh lo. Mahse inneihna hi hmangaihna ngawt a ni lova, chu aia ril leh thuk daih chu a ni tih a tilang a ni. Zan thla eng no nghial leh pangpar rimtui vek a ni bik lo, thleng sil leh nau ek then te pawh a ni tel ve bawk.

‘Chuti chung chuan mo lawmna aṭanga luh chu a ṭha ber a ni em tih chu hriatthiam har tak a la ni. Hmangaihna thiltihtheihna chu angle pathumte thawh honaah chuan a tel ve duh lo tlat thei a, triangle hnathawh turah tha a thawh ve duh tlat lo thei tih erawh thil awm thei, hlauhawm tak si a ni. A nep thei ang ber pawhin sawi dawn ila, a innei turte tel lova inneihna sawi fel mai chu thil risk sang tak a ni hrim hrim.

‘Ṭum khat chu Africa rama university lian tak pakhata zirlai hmeichhiate nen sawi hona kan nei a. Chu’ng hmeichhe ho chuan inneih chungchangah zawhna min zawt duh a ni. Ka rin loh deuhin an zawhna tam ber chu: “Engtin nge pasal nei lovin ka awm theih ang?” tih a ni daih mai! “Engati nge pasal neih in duh loh a?” tia ka zawh chuan min chhanna chu: “Kan chhehvelah inneihna kawrawng tak tak, hmangaihna tel miah lo kan hmu hnem lutuk a, chu vangin mo lawmna kawngka aṭanga inneihnaa luh ve ngawt hi kan hlau a ni,” tih a ni.

‘Hei vang hian tunlai chhanna chuan kawng dang min lo chhawp a. Nupa nun angle aṭanga inneihnaa luh min kawhhmuh a, chu vangin a hming pawh heti hian ka phuah a

Sex Kawngka

‘A tirah hian thil sawi chian hmasak ka duh a ni: Sex kawngka aṭanga triangle lut duhte chungchang vawiina ka sawi hian inhual tawh nupate ka sawi tel lo a nia. Anni harsatna hi chu a dang daih a, naktuk lamah kan la ching fel turah ngai ila.

‘Vawiinah chuan an inneihna bul ṭanna atana mipat hmeichhiatna hmang tlat ho chungchang ka sawi a ni, a chhan chu chumi aṭang chuan hmangaihna lo piang chhuak turah an ngai tlat a. Hmangaihna chu a lo piang ang a, rinawmnaah lo insiamin chumi aṭang chuan inneihna takah a la hruai lut turah an ngai a nih chu.’

Ka thing triangle kha ka han lek lang leh a, a angle hmasa ber, a ding lam ami, nupa nun angle chu ka kawk a, chuta ṭangin a vei lam angle, chuta ṭangin a chung angle.

‘A nih loh vek pawhin a let zawnga thil thleng turah an ngai a. An laka mipat hmeichhiatna kawnga inpete khan loh theih lohvin nupui/pasalah an nei mai turah an ngai a, dan anga an inneih tawh chuan hmangaihnain engtin tin emaw a lo zui mai turah an ngai bawk a ni.

‘He’ng ngaihdan pahnihte hi an dik lo ve ve. Hmangaihna hi sex aṭanga lo piang a ni lo. Hmangaihna hi sex a ṭhang chho zawk tur a ni.

‘A ni chiah alawm, inneihnaah, puan in zar hnuaiah chuan nupa nun hian hmangaihna a tichak a. Mahse puan in pawn lamah chuan sex hi hmangaihna vanga hman a ni lo, mahni chauh inhmangaihna rilru avang zawkin hman a ni ṭhin.

‘Eng vangin nge a hmeichhe hriat chian loh, ngaihsak pawh a ngaihsak em em lem loh chu mipain a mutpui duh tlat? A chhan tlangpui pathum a awm ṭhin:

1. Sex a hmang lo a nih chuan a dam lo dawn emaw, rilrua engto nei tlat angin a awm dawn emaw, a pahnih ang hian a awm dawn tlatah a inngaih vang.

2. Tih pah zela inzir turah a inngaih vang.

3. A chet ṭhatna chhuang taka sawi darh a duh vang.

‘A chhan pakhatna hi ngaihdan dik lo a ni a, a pahnihna hi thil ni thei a ni lova, a pathuma hi chu a rilru chhiatthlak a ni tawp mai. A enga mah hi kawppuite hmangaihna leh ngaihvenna vanga lo awm an ni lo. He thu hnialtu tlangval chu amah chauh inngaihtuah mi a ni ngei ang. Hmeichhiate chu a tum ram thlenna kawng ang lekah ngaiin a hmang a ni. Innei turin a inbuatsaih reng reng lo.

‘Eng vangin nge nulain a hriat mumal loh tlangval, ngaihsak pawh a ngaihsak hauh loh lakah a lo inphalrai mai? A hma ang bawkin a chhan pathum a awm thei ang:

1. Mipate zinga tlaktlum a duh vang.

2. Nau a pai thei ang em tih a hriat duh vang. Hei hi a rilru taka a ngaihtuah vang a ni thei a, ngaihtuah hranpa miah loh pawha a rilru chhungrila awm a ni thei.

3. Mipa chu pasal tur atana kherh beh tlat a duh vang.

‘A hma ami ang bawkin he’ngte hi mahni chauh inngaihtuahna aṭanga lo awm an ni a, hmangaihna vang a ni lo. He’ng zinga eng emaw ber avanga mahni lo inphalrai ta mai nula chu inneihna atan a inbuatsaih hauh lo a ni. Mipa zingah a lo tlatlum deuh a ni mai thei, mahse mipa fel lo zingah a ni lawi si. Kar lovah hmeichhe sihhnip tak angin a lo tlangthang ang a, chumi avanga amah lo thlang chattute lah chu pasal atana tlak loh tak tak an ni ang. Lo rai ta ni se nau a pai thei tih chu a inhre ta ngei ang a. Mahse chutiang a nih chuan a naute chu a thil hriat duh hriatna hmanruaah chauh a chhuah tihna a ni ang a, ani lah chu pa nei lova a ṭhan len te a la ngai deuh deuh mai thei lehnghal.

‘Sex hmanpuia mipa kherh beh tumna hi a tam berah chuan mahni inbumna mai a ni. Mipa khan a tihchim tawh kulh chu a ngaina chhunzawm vak chuang lo. Loh theih lohva nupuia a neih a lo ngai ta a nih pawhin chutiang inneihna chu a hlawhtlin theihna chance a tlem khawp mai. Ṭum khat chu hmeichhe rilru na deuh pakhatin heti hian min hrilh a: “Ka tan chuan a bul ṭanna a ni a, ani tan chuan a tawpna a lo ni reng a.” Neih tuma a kherh beh chu a nei thei ta chuang lova, chu tawnhriat hrehawm tak aṭang chuan sex hian hmangaihna a tipung kher lova, a tichhe hlauh thei zawk a ni tih a zir phah ta a ni.

‘Kan tunlai chanchinbua lang mai awm thawnthu pakhat Bible-ah hian a awm ve a. 2 Samuela 13 ah khan lal fapa Amnona’n a farnu Tamari a thlem thluk thu kan hmu a. A dam lo der a, Tamari ngeiin a hrai kha a ngiat ta tlat mai a. A hmuh lai ngeiin chhangper a siam a ngai a. A siam mai pawh chu duh tawk lovin a hrai a ngiat ta zel a – chu pawh an pahniha pindana an awm hnuah chauh lehnghal. Tamari pawh chuan a hnial lem lova.

‘Tichuan thil thlen dan tur angin thil a thleng chho a: “Eitir tura a kiang hnaia a va kalpui chu a lo man a, a hnenah, “Ka farnu, lo mu ve teh,” a ti a.” A tawpah Tamari chuan inneih angle kha han sawipui teh a tum a. Amnona chu lal hnenah inneih phalna la hmasa zet turin a ti a.

‘Mahse a duh bau lo, “Nimahsela, a thu chu a pawm lo va, amah aiin a chak zawk si a, a tilui a, a mutpui ta a.” Tichuan nghawng nei thui tak thu kan hmu ta. A chang dawt lehah chuan heti hian a ti: “Chutichuan, Amnona chuan huat namen lohvin a haw leh ta si a; a huatna chu amah a hmangaih laia a hmangaihna ai maha nasain a ni a huat ni. Tichuan, Amnona chuan a hnenah, “Tho la, kal daih mai rawh,” a ti a.”

‘He thu hian inneihna triangle hi pawh ṭhen theih a ni lova, lak hran theih a ni lo tih a tifiah a. Tisa chakna hian min tichhe thei, a angle pathumna hleh thlak phei chuan inneihnain a tun din loh leh a humhim loh hmangaihna pawh ngeina leh huatnaa chantir daih thei thil a nihzia tihlanna thu nung a ni. Chu vangin hmangaihna tarlan nana sex lama inpek phut tlat mi chu hmangaihna vanga thil ti a ni lo. Hei hi mipain hmeichhe laka a phut a: “Min hmangaih tak tak a nih chuan ka lakah inpe rawh,” a tih chuan a chhanna tawk pakhat chauh a awm: “Tunah chuan min hmangaih lo tih ka hre ta. Min hmangaih ni la hetiang hi ka lakah i phut lovang.”

‘He phutna thu tho hi hmeichhiain mipa lakah a hman a, hmangaihna fiah nana mutpui kher a phut chuan mipa lak aṭanga he chhanna tho hi dawn a phu a ni. America mi marriage counsellor lar tak Dr. Paul Popenoe khan hetiang huna hman tur thu ṭha deuh mai a chhawp chhuak a. Hmeichhia chuan a ngaihzawng hnenah thuziak hetiang hian pe se: “Muang changin kal ang aw, ka ṭhian, tichuan keimaha ṭha awm zawng zawng hi i hmu dawn nia. Chak taka i kal a nih chuan nangmahah engmah a awm lohzia ka hmu ve thung dawn a nia,” a ti.

Mipui zinga tlangval deuh hovah chuan ka thusawi la na deuh tih hriat taka che vel ka hmu a, tichuan ka han sawi belh a: ‘Tunlaiah hmeichhe ngampa tak tak kan ngah tawh avangin mipate pawhin an bialnute hnena pek turin hetiang thu hi kan lo inrin lawk pawh a ṭha ve tho ang.

‘A ṭhianpa nena sex kawngka aṭanga lut lo tura rilru siam hmeichhe pakhat thuziah hmangin vawiina ka thuchah hi ka’n titawp teh ang. Heti hian a ziak a: “He thutlukna kan siam hnu hian kan inlaichinnaah hian engthawlna riau kan nei a – thutawp la awm lo engthawlna a ni. Hei hi ka lawmna ber pawh a ni. Chutih rualin he engthawlnaah hian ropuina leh rilna intiam a awm bawk a ni.”

chhunzawmtur


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.