Midangte chhiartir ve la!

Rev. Dr. Lalchungnunga

Kan Lalpa Isua ṭawngṭaina, Chanchin Ṭha Johana bung 17 châng 11-ah chuan heti hian kan hmu a: Ka Pa thianghlim, nangin kei mi pêkteho hi i hmingin hum rawh, pumkhat an nih theih nân, keimahni ang bawk hian. He kan Lal Isua ṭawngṭaina hi chhânin a awm zêl a, amah ringtute inpumkhat tûra beihna pawh a kal mup mup reng a ni. Chutih laiin inṭhendarhna pawh a thleng reng tho. Kum 1910-a Scotland ram khawpui Edinburgh-a Kristian 1200 vêl kal khâwm chuan inpumkhatna lam thu tam tak an sawiho a. Chung zîngah chuan missionary hna, Chanchin Ṭha hril darh zêlnaa thawhhona tûrte pawh an sawi a ni. Chutia thawhhona lam hawia beihna chuan 1948 khân khawvêl huapin kohhran pâwl hrang hrang inzâwmkhâwmna WCC (World Council of Churches) tih chu Geneva-a headquarters neiin a lo piantîr ta a. Chutah chuan Anglican, Orthodox, Catholic leh Protestant pâwl hrang hrang 350 vêl lai an tel nghâl a. Chutia inzawm khâwm duhna kalpuina chu ecumenical movement an tih ber chu a ni.

Ecumenism hi Greek thumal oikoumene tih aṭanga English thumala lo chang ta a ni a. A awmzia ber chu mihring luah khawvêl pumpui tihna a ni ber. Kohhran inpumkhatna lam sawi nâna hman a nih chuan Kristian zawng zawng tihna te pawh a kâwk thei bawk. A bul ṭhu-ah chuan Pathian pakhat, Krista pakhat ringtu ṭheuh ṭheuh kan intihrang lutuk a, a ṭhente phei chu hmêlma ang thaw thânga kan inbei mai ṭhînte hi mi tam takin ṭha lo tiin an vei a. Kan Lal Isua ṭawngṭaina ang hian inpumkhat tûr kan niin an hria a. Chutianga kan lo awm theihna tûr chuan an bei ṭhîn a ni. CSI (Church of South India) leh CNI (Church of North India) a lo pian chhuahna pawh hemi rilru avâng hi a ni thui hlê.


A ni rêng a, Kristian inti ṭheuh ṭheuh si kan inmil lo lutuk hi chuan kan Lalpa hming pawh a tichhia a, kan chak tûr angin kan chak thei lo va, Pathian ram hmêlma tân beih kan nuam ṭhîn lutuk a ni. Kan inṭhen hran nuai leh a hrang tê têa hmâ kan lâkna leh Chanchin Ṭha kan hril darhna kawngahte pawh hian kan insu buai fo mai zawng a nih hi. Chung avâng chuan tha leh sum kan sên ṭûlna lo tûrah kan insêng vak vak a. Tikhâwma kan chak zâwk theih laiin kan inbeih tawnnaahte hian sum leh tha kan sêng vak vak mai ṭhîn a ni. Kohhran Hotu Isua Krista ngaihin hetiangte hi a fel ang em aw?


Mimal experience han sawi ta zawk ila. Kum 1986 khân Christian Conference of Asia huaihawtin Philippines-ah Asia Ecumenical Course thla khat training neiin APCNEI (Assembly of the Presbyterian Church in North East India) tûna PCI (Presbyterian Church of India) khân min tîr ve a. Asia-Pacific region a ram hrang hrang leh kohhran pâwl hrang hrang aṭangin mi 30 zet kan ni a. Chuta min zirtîr ber chu: Thurin leh kohhran tihdân (practices) ah chuan engtikah mah kan inang thlep thlep dâwn lo. Baptisma chan dân leh Sacrament chungchâng ringawtah pawh theologian leh Bible scholars-ten kum 2000 dâwn an lo sawi hoin an lo inhnial tawh, vawiin thlengin ngaihdân leh duhdân a la thuhmun thei chuang lo. Chuvângin, kan inrem lohna lai apiangte kal khûmin kan thawhho theihna lai apiangah hian thawhho zir tûr, tih a ni. Chu chuan ecumenical movement lamah mi a tiharh hlê. Kum 1991-94 chhûngin INTERSERVE-ah missionary-a kan thawh chhûng khân ram hrang leh kohhran pâwl hrang hrang mi kan thawk ho a. Eng kohhrana mi nge i nih tih hi kan inzâwt ngai êm êm lo. 1999-2011 chhûng Serampore College-ah ka thawk leh a, hnam hrang hrang, sakhaw biak hrang hrang leh Kristian pawh kohhran pâwl hrang 10 vêl lai aṭanga lokalte khawsahoin rawngbâwlna nei hoin kan awm ṭhîn. Heng experience aṭanga kan zir chhuah chu background hrang hrang aṭanga lokalten rawng kan bâwlho hian kan intifamkimin kan intichak tawn a, kan intimawi tawnin kan intihausa tawn tih hi a ni. Hetiang situation-a awm tam chuan rilru leh khawvêl thlîr pawh a zau duh deuh ngei.


DMI hi kohhran pâwl pâwl ngaihtuah lo, inthliar hrang lo, inpawm tawn leh zalên taka Mizo Kristian Delhi-a awmte inpâwlkhâwmna leh rawngbâwlhona a ni. A din chhan leh din dânte hi a ṭha hlê mai. Mizo Kristian Delhi-a awm tlêmte phirsi lova min kuah khâwmtu a ni. A evangelical a, a ecumenical bawk a ni. Delhi-a kan awm ve chhûng 1980-82 (JNU-a M.Phil. zir lai) leh 1991-94 (INTERSERVE-a thawh lai) a DMI-a kan inkhâwm ṭhînte kha a va hlimawm tak êm! Keini chhûngkaw tân tak phei chuan khawvêl eizawnna pângngai teaching lama kan awmna kalsana hun puma rawngbâwlna lam kan ngaihtuah tak tak ṭanna hmun a ni. Member-te Mizoramah eng kohhran pâwla mi nge a nih tih kan inzâwt ngai lo va, zaipâwl, thusawi, ṭantu, committee member, chanvo hrang hrang invuahna kawngah pâwl pâwl kan sawi ngai lo. Kan Lalpa ṭawngṭaina kha kan tihlawhtling ṭha hlê ṭhîn a ni. Sacrament nei ve lo pâwlte pawhin sacrament kan kil chuan an kilin an ei ve mai a, Sabbath (Inrinni kan tih) serhtute pawh Sunday-ah an rawn inkhâwm ve mai a. Anmahni pâwl bîk inhungna leh inserhna thil, ei leh in thuahte chuan an mimal nunin an keng kawh mai ṭhîn. Philippines-a min zirtîr ang khian a tihho theih lai apiangah kan tiho mai a, kan inan lohna lai kha chu mahni mimal nunah kan keng kawh mai a, midang tân hnawksak siam nân kan hmang ngai lo. Lalpa ṭawngṭaina anga inpumkhat hi a theih a ni tih tichiangtu chu DMI hi a ni.


Inpumkhat tih hian inang khat (identical) tihna a ni lo. Kan inan lohna tak hi midangte tih changtlun nâna hmangin kan inpumkhat thei a ni – India ram inpumkhat dân unity in diversity an tih ang chiah hian. Kristian kan nih chuan kan tihdân a inang ṭhap ṭhap tûr a ni tih ngaihdân kan vawn ngheh bur a, kan tihdân ang chauha ti tûra mi dangte kan beisei a, kan phût chuan inpumkhatna a awm thei ngai lo ang. Krista chauh hi Lal leh Chhandamtu a ni tih kan pawm tlân chuan a tâwk. Chumi aṭanga thliar sîn zêl kan tum avânga midangte kan rem thei lo a nih chuan Krista taksa pêng dangte kan sât thla tihna a ni a, Krista Lu ber aṭanga taksa pumkhata inpêng tawn ṭheuh kan nih bawk si avângin mi dang kan sah thlâk chuan keini pawhin a nâ chu kan tuar ve dâwn tho tihna a ni.


Misual vek, Kristaa ngaihdam leh chhandam kan nih ṭheuh avângin tumah han induh bîk, inchhuang thei bîk kan awm lo. Inpawm tawn ṭheuh tûr kan ni. Chu chu DMI din chhan tak pawh hi a ni. Ringtu kan nih ṭheuh anga kan inpumkhatna bâka a by-product chu Mizo kan nih ṭheuh anga kan inpumkhatna hi a ni. Chu chu DMI ṭangkaina pawimawh tak kan hmuh hmaih miah loh tûr a ni. Kan Mizoram ngeia kan inṭhen darh leh kan han inbei phei hi chu thil pawi tak a ni a. Lal Isua rilru kan tina ngei ang tih a ngaihtuah theih. Zoram pâwna Mizo ringtute hi inṭhen hrang tham kan awm lo ve. Eng vâng pawha inṭhendarh zâwnga beihna hi hnuchhawnin, inpumkhatna lam tluang zawh zêlin, DMI kal zêl rawh se.

(Rev. Dr. Lalchungnunga hian JNU, New Delhi-ah Ph. D. a zawh hnuin Aizawl College-ah Vice-Prncipal hna a vuan a. Pathian kohna chhângin a hna kalsanin Missionary pâwl pakhat, Interserve a zawm a. A sawi ang hian Delhi-ah rawn awmin DMI-a kan hruaitu a ni ṭhîn. A hnuah B.D. zir ṭha lehin Serampore College-ah Principal hna hming ṭha takin a thawk leh a. Mizoram Board of School Education-ah Chairman hna a thawk leh bawk a ni. He thu hi DMI Golden Jubilee Magazine a a thuziah aṭanga lak a ni.)




Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.