Midangte chhiartir ve la!

Kum 2009 March thla khan Denmark rama train/rel-a kan chuan laiin kan nu chuan kan bula thu chu a titipui mial mial a, kei erawh chuan chanchinbu ka bih mai mai a. Sri Lanka-a cheng kan ni tih a hriat chuan min en ang he haw a, “Sinhalese nge Tamil i nih?” min ti a. Ban deuh chat a, “Tamil,” ka han tih chuan, “I ni lo ang, Tamil te chu an hang lutuk,” a ti a.

Inphek en hi chu kan sim thei lo a nih hi. Ban deuh chata ka chhanna chhan kha chu nakinah ka la sawi zawm dawn nia.

Thiamna lama mi ril deuh an nih loh leh chuti ang mite an kawm te a nih ngawt loh chuan European tam zawkte hian Asia mi, an chanchin leh inrelbawl dan chi hrang hrangte hi an thliar thiam der lo nia! Media in a tarlan duh dan ang ang lo pawm tawp hi a awlsam ve bawk a ni. Kan thianpa hriatna hrim hrim pawh chu a fakawm ka ti a. Britain ah chuan India leh a chhehvel ram atanga lo kalte hi hlawm khatah khungin ‘Asian’ an ti vek mai a, US ah chuan tun hnaiah khan Asian te chu Korean, Japanese leh Chinese tiin an then hrang ve ta deuh zawk a. 9/11 [Sept ni 9, 2001 a USA a terrorist attack kha] leh khati ang thil thlengte avang khan mi tam tak chuan heti ang European thlirna hi thlahthlam telh telhin midangte chanchin hi an zir chiang a, mahni inhriat chian nan pawh an hmang chho bawk a.

Kum 1983 July thlaa Sri Lanka tualchhung buaina chungchang khawvel hriata a lo irh chhuah khan ‘chi leh chi inkar buaina’ an tih loh leh ‘sakhaw inkar buaina’ an ti fo mai a (a chhan nia lang chu Sinhalese ho kha Buddhist an ni tlangpui a, Tamil ho kha Hindu an ni tlangpui bawk a). Mahse Asia khawmualpuia buaina reng reng hi chutia awlsam taka sawi fiah ngawt theih an ni lem lo.

Tamil tih hi tawng sawina a ni ber a, khawvela tawng upa ber pawl a ni nghe nghe. Sri Lanka ah pawh hian Tamil tawng hmang hi hlawm thum an awm a: hmar lam deuh veka awm ‘Sri Lankan Tamil’ an tih, Sinhala tawng hmang mi dangte aia Sri Lanka ram mi nihna nei tlem bika inhre reng reng lo te (hmar lamah hian kum 1215 atang khan kum zali chhung zet chu lalram hran a lo ding thin a); ‘Upcountry Tamil/Ram laili lam Tamil’ kum zabi sawmpakuana tawp lam leh kum zabi sawmhnihna tir lama British hovin an thingpui huan leh thelret huana thawk tura an lo hruai luh hote; leh ‘Muslim Tamil’ Malay leh Moor lam mi (a ram mi za zela sawm lai an ni), Tamil mi dangte tawng hmang tho mah se sakhuaa an danglamna la vawng em em te an ni.

Tamil tawng hmang kan sawi zinga a hmasa ber te hi an nia Sri Lanka thliarkar hmar lama Tamil state din duha hma la te kha, chutah pawh an vaiin an ni chuang lo. Kum 1983 July thlaa chhim lama Tamil hnam reng reng an suat hnuah khan state thar duhtu an lo pung ta hluai a, an duhna pawh rawva takin an tilang chho ta a. A hnu kum sawm vel chhung khan hmalak zel dan tura lungrual hlei thei lovin a pawl pawlin mahni leh mahni an indo a, chu a chhapah hnam chhia leh thaa inthlirna te, awmna hmun azira duh bik neihna te leh mize hrang hrang inmil lo tak tak an nihna te chuan a then hrang ta zel a. Tamil hel pawl zingah chuan Tamil Tigers te kha thil tithei ber leh khawvel pawhin a hmelhriat berah an rawn tang chho ta a. Rang tak leh rawng takin pawl dangte laka an chungnunzia an rawn tilang ta a. Thih chilh bomb an hmang thiam em em a, an kalphung leh tihphung sawisel ngam Tamil mi challang tak tak an tihlum nual reng a ni.

British hovin an rawn awp hma khan Sri Lanka-a Sinhalese tawng hmang ho khan ‘Sinhalese-Buddhist’ an intih kher a rinawm loh. Kandy a Sinhalese lalrama lal hnuhnung ber chu Tamil mi a ni a, chu lalrama buaina an neihte chu sakhaw lam emaw, chi leh chi lam emaw vang ni lovin hnam chhia leh hnam tha tih te, lalram lakah an rinawm em tih te a ni daih. Tunlaiah hian Sinhalese mipui vantlang/middle class zingah chuan India ‘mi thianghlm’ leh ‘thilmak ti thin’ Sai Baba hi Buddha aiin a lar ta fe zawk a. Bangalore-a a biak inah chuan politician te, sumdawng hausate leh sipai lalte pawh an kal zut reng a, chutah chuan Sai Baba chuan an duhzawng tak – simna tel lo sakhuana, chhia leh tha thliar lo thiltihtheihna – a lo pe ta thin a ni.

Bible in sual a sawi fiah dan hian mihringte inkar buaina chungchang pawh chhui theihin a thet a. Keimahni leh kan duhnate hi kan dah pawimawh ber a. Chuti anga Pathian tluk nih duhna hrenga tang tan chuan midang reng reng chu hnehchhuh tura kan elpui emaw, kan tum ram kan thlenna atana hman tangkai tur emaw, kan tana hlauhawm emaw an ni vek tawh mai a ni. Kan duhnate tan tlat leh tihtlang tum tlat hi kan chhungrilah a bet tlat a. Chu vang chuan kan chunga mi tihsual hlir kan sawi a, mi chunga kan tihsualte chu kan sawi duh mang lo. Heti anga inlaichinna tihchhiat hian chhungrilah min nghawng daih a, mahni leh mahni pawh kan inmihran a, he khawvelah hian eng vanga lo awm ve ringawt nge ka nih tih chu sawi loh, kan phurna leh kan nun chhan pawh kan hre tawh thin lo.

Sri Lanka buainaah chuan Sinhalese mi thiam tam tak chuan a ram buaina hi a hmaa lo awptu Europe ramte emaw, IMF/World Bank leh an thuihruaite emaw, ‘Tamil hnam humhalh duhna’ emaw an puh daih a, ram hruaitute tihdik loh leh Sri Lanka hmasawnna tur atana hmathlir an nei lo lutuk te chu an puh duh leh si lo. Khawthlang lama pem ta Tamil ho, an zinga mi thiam tam tak tiamin, chuan thawm rawn nei ve reng thin mah se Tiger hovin Muslim an tihduhdah dan tenawm tak te, chhim lama Sinhalese thingtlang khua leh huana thawk thin Tamil ho tawrhna te chu an ngawih bopui leh daih bawk. Mi hrang hrang awm khawm zinga inthliarna avanga rawva taka chetna chanchinte hi chu phum bo/hup bo an ni vek zel.

Kan zinpui pa zawhna kha eng vangin maw ban chata ka chhan? Ka nu leh pa lamah Tamil ve ve ka ni a, mahse English tawng hmangin ka seilian thung. Tamil chu chhiar theiin hre thiam tho mah ila ziaka dah leh tawnga hman Tamil hi a inkar a zau hle. Chu vang chuan Tamil aiin Sinhalese tawng ka nal zawk. Keimah anga pangngai lo, a inrina laia awm, hnam ziarang pakhata khung theih ni lo hi mi tam tak an awm, hetah leh ram dangah pawh. Mission lam zirtu (a bik takin American mi) ten an chhawp chhuah mi chi hrang hrang thliarnaah hian a khawi bera awm tur nge kan nih ve le?

Kan vai hian nihna/identities tam tak, inkal thuah chiat chuat kan nei vek. A eng ber nge kan bul tia kan puh thluk tak hi chu kan nihna chi hrang hrang chanchin kan pawm khawm danah a innghat. Kei chu ka pawm khawmna ber chu Krista a ni a, chu vangin ka nihna bul ber chu Kristian a ni. Mahse tunlaiah Kristian tih pawh thil hrang hrang a kawh vang hian hriatthiam loh a hlawh tak em avangin mi zinga han hman pawhin a fiah tawk zo lo fo. A nih chuan tu chu nge ka nih tak? Ka hria chuan ka inhria, mahse ka sawi thiam lo. Ka nunah ka tilang thiam mahna.


* Vinoth Ramachandra hi Colombo, Sri Lanka-ah a piang a, hetah hian pawl 12 thlengin lehkha a zir. University of London atangin nuclear engineering ah Bachelors leh Doctoral degree a nei a. Zirna lama ei zawng ta lovin a pianna ram Sri Lanka-ah kum 1980 khan a kir leh a, Kristian university rawngbawlna a zuk dinpui ta zawk a. Tunah hian International Fellowship of Evangelical Students’ Senior Leadership Team ah Secretary for Dialogue & Social Engagement niin a awm mek. A chanvo chelhin a ken tel hnate chu university hrang hranga thusawi leh seminar neih te, khawvel hmun hrang hranga Kristian graduate te anmahni ram dinhmun theuh ngaihtuaha Kristian an nihna ang taka khawtlang, hnam leh politics thila harsatnate an hmachhawn thiam theihna tura puih te an ni. Hei bakah hian khawvel hmun hrang hranga Pathian thu zirna hmunah te leh conference ah te zirtirna a lo pe tawh a ni.

Dr. Ramachandra hi tunah hian Sri Lanka-ah a cheng mek.

He article hi saptawngin hetah hian a chhiar theih: https://vinothramachandra.wordpress.com/2009/04/


Midangte chhiartir ve la!

Discover more from NUN HRUAITU

Subscribe to get the latest posts sent to your email.